PL EN


2017 | 106 | 37-52
Article title

Stoki sudeckie piętra leśnego w holocenie

Authors
Content
Title variants
EN
Forest belt hillslopes of the Sudetes in the Holocene
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Przez długi czas zalesione stoki sudeckie uważane były za stabilne środowisko geomorfologiczne z zakonserwowanymi formami i utworami pokrywowymi odziedziczonymi po plejstoceńskim środowisku peryglacjalnym. Badania, w szczególności te z ostatniej dekady, częściowo zmieniły ten pogląd. Stoki piętra leśnego kształtowane są przez współwystępujące procesy denudacyjne (ruchy masowe, spłukiwanie, spływ śródpokrywowy, pełzanie gruntu) i biogeomorfologiczne (przewracanie drzew i wyrywanie brył korzeniowych). Część z nich działa stale, inne mają charakter epizodyczny i są wywoływane wyjątkowymi zdarzeniami meteorologicznymi – nawalnymi opadami i huraganowym wiatrem. Różna jest także skala przestrzenna ich występowania. Pełzanie, spływ śródpokrywowy i saltacja wykrotowa obejmują duże połacie stoków, podczas gdy odpadanie i spływy gruzowe mają lokalny charakter. Nowymi elementami rzeźby są przede wszystkim pary form: jama – kopiec, będące efektem przewracania drzew i degradacji brył korzeniowych. Ponadto powstały nowe generacje utworów pokrywowych, a struktura osadów plejstoceńskich jest przekształcana na drodze bio- i pedoturbacji. Dużą rolę odgrywa czynnik antropogeniczny, zwłaszcza erozja liniowa na obnażonych powierzchniach dróg leśnych i szlaków zrywkowych.
EN
Forested hillslopes in the Sudetes have been long considered as a stable geomorphic environment, typified by landforms and cover deposits inherited from the periglacial environment. The results of recent research show that such an extreme view is no longer tenable. Slopes under forest are continuously shaped by coexisting denudational (mass movements, surface wash, throughflow, soil creep) and biogeomorphological processes (treethrow and detachment of root plates). Some processes operate on a permanent basis, others are episodic and are triggered by extreme weather events such as heavy rains and strong wind. They also differ in terms of the spatial scale of occurrence. Creep, throughflow and treethrow affect large parts of hillslopes whereas particle fall and debris flow have highly localized nature. New landforms due to Holocene processes are mainly pit-and-mound associations, resultant from tree fall and decay of root plates. New generations of cover deposits have come into being, whereas the structure of Pleistocene deposits is subject to alteration due to bio- and pedoturbations. An important role is played by human interference, with linear erosion on bare surfaces of roads and logging tracks being particularly significant.
Year
Volume
106
Pages
37-52
Physical description
Dates
published
2017
Contributors
author
References
  • Czudek T. 2011. Two different models of the origin of Pleistocene pediments: an example from the Central Moravian Carpathians, Czech Republic. Geographia Polonica 84, Special Issue, part I: 9-15.
  • Czudek T., Demek J. 1973. Die Reliefentwicklung während der Dauerfrostbodendegradation. Rozprawy ČSAV 83,2.
  • Dauksza L., Kotarba A. 1973. An analysis of the influence of fluvial erosion in the development of a landslide slope (using the application of the queing theory). Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica 7: 91-103.
  • Dziewański J., Starkel L. 1967. Slope covers on the middle terrace at Zabrodzie upon the San. Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica 1: 21-35.
  • Gębica P., Starkel L., Michczyńska D.J. 2015. Fluvial history of Sub-Carpathian Basins (Poland) during the last cold stage (60-8 cal ka BP). Quaternary International 388: 119-141.
  • Gil E. 1998. Spływ wody i procesy geomorfologiczne w zlewniach fliszowych podczas gwałtownej ulewy w dniu 7 czerwca 1985. Dokumentacja Geograficzna IGiPZ PAN 11: 85-107.
  • Gil E., Kotarba A. 1977. Model of slide slope evolution in flysch mountains (an example drawn from the Polish Carpathians). Catena 4: 233-248.
  • Gil E., Starkel L. 1979. Long-term extreme rainfalls and their role in the modelling of flysch slopes. Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica 13: 207-220.
  • Jankowski L., Margielewski W. 2014. Strukturalne uwarunkowania rozwoju rzeźby Karpat zewnętrznych – nowe spojrzenie. Przegląd Geologiczny 62,1: 29-35.
  • Klimaszewski M. 1965. Views on the geomorphological development of the Polish West Carpathians in tertiary times. Geomorphological Problems of Carpathians, Bratislava: 91-126.
  • Klimaszewski M. 1971. The effect of solifluction processes on the development of mountain slopes in the Beskidy (Flysch Carpathians). Folia Quaternaria 28: 3-18.
  • Kłapa M. 1980. Procesy morfogenetyczne i ich związek z sezonowymi zmianami pogody w otoczeniu Hali Gąsienicowej w Tatrach. Dokumentacja Geograficzna IGiPZ PAN 4: 1-54.
  • Kotarba A. 1984. Elevational differentiation of slope geomorphic processes in the Polish Tatra Mts. Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica 18: 117-133.
  • Kotarba A. 1994. Geomorfologiczne skutki katastrofalnych letnich ulew w Tatrach Wysokich. Acta Univ. N. Copernici, Geografia 27: 21-34.
  • Kotarba A. 1997. Formation of high-mountain talus slopes related to debris-flow activity in the High Tatra Mountains. Permafrost and Periglacial Processes 8,2: 191-204.
  • Margielewski W. 2006. Records of the Lateglacial-Holocene palaeoenvironmental changes in landslide forms and deposits of the Beskid Makowski and Beskid Wyspowy Mts. area (Polish Outer Carpathians). Folia Quaternaria 76: 1-149.
  • Minár J. 2005. Stredohorska roven v Západných Karpátach ako tektoplen: načrt pracovnej hypotézy. Geograficky časopis 55,2: 141-158.
  • Rączkowska Z. 2007. Współczesna rzeźba peryglacjalna wysokich gór Europy. Prace Geograficzne IGiPZ PAN 212: 1-252.
  • Starkel L. 1960. Rozwój rzeźby Polskich Karpat fliszowych w holocenie. Prace Geograficzne IG PAN 22: 1-239.
  • Starkel L. 1965. Rozwój rzeźby polskiej części Karpat Wschodnich. Prace Instytutu Geografii PAN 50: 1-143.
  • Starkel L. 1969. The age of the stages of development of the relief of the Polish Carpathians in the light of the most recent geological investigations. Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica 3: 33-44.
  • Starkel L. 1976. Zagadnienia młodych ruchów tektonicznych w świetle przeglądowej mapy geomorfologicznej Polski. Sympozjum: Współczesne i neotektoniczne ruchy skorupy ziemskiej w Polsce, vol. II, 1975: 127-133.
  • Starkel L. 2005. Współczesna rzeźba Polski dziedziczy cechy peryglacjalne. Przegląd Geograficzny 77: 5-13.
  • Starkel L. 2011. Paradoxies in the development of gullies. Landform Analysis 17: 11-13.
  • Starkel L. 2014. O niektórych prawidłowościach rozwoju rzeźby gór i ich przedpoli (na przykładzie wybranych gór Eurazji). Wydawnictwo Akademickie SEDNO: 1-386.
  • Starkel L., Gębica P., Superson J. 2007. Last Glacial-Interglacial cycle in the evolution of river valleys in southern and central Poland. Quaternary Science Reviews 26: 2924-1936.
  • Starkel L., Michczyńska D., Gębica P. 2017. Reflection of climatic changes during Interpleniglacial in geoecosystems of South-Eastern Poland. Geochronometria 44: 202-215.
  • Starkel L., Michczyńska D., J., Krąpiec M., Margielewski W., Nalepka D., Pazdur A. 2013. Progress in the Holocene chronoclimato¬stra¬tigraphy of Polish territory. Geochronometria 40,1: 1-21.
  • Wrońska-Wałach D. 2009. Dendrogeomorphological analysis of a headwater area in the Gorce Mounatins. Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica 43: 97-114.
  • Ziętara T. 1968. Rola gwałtownych ulew i powodzi w modelowaniu rzeźby Beskidów. Prace Geo¬graficzne IG PAN 60: 1-116.
  • Zuchiewicz W. 2010. Neotektonika Karpat Polskich i zapadliska przedkarpackiego. Wyd. AGH, Kraków: 1-234.
  • Zuchiewicz W. 2011. Planation surfaces in the Polish Carpathians: myth or reality. Geographia Polonica 84, Special Issue, part 2: 155-178.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
0065-1249
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-0351f91e-03a4-48a2-b692-8934d29e4f85
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.