PL EN


2019 | 9 | 2 | 147-168
Article title

Aspekt poznawczy w przekładzie artystycznym — na przykładzie powieści Herty Müller i ich przekładów na języki polski i czeski

Authors
Content
Title variants
EN
Cognitive aspects in artistic translation — on the example of Herta Müller’s novels and their translations into Polish and Czec
DE
Kognitive Aspekte der künstlerischen Übersetzung
Languages of publication
PL DE EN
Abstracts
DE
Dieser Artikel konzentriert sich auf die kognitiven Aspekte der künstlerischen Übersetzung am Beispiel von Herta Müllers Übersetzungen ins Polnische und Tschechische. Der zweitleser von Herta Müllers Roman sucht in der Übersetzung nach Andersartigkeit gepaart mit Idiomatizität der Ausgangssprache. Der Übersetzer muss daher Verbindungen zu kulturellen, mentalen und historischen Erfahrungen herstellen, insbesondere zu kulturell geprägten Wörtern und Ausdrücken, um seinen Lesern ähnliche ästhetische und kognitive Erfahrungen zu ermöglichen. Dabei berücksichtigt der Übersetzer die Unterschiede im historischen und kulturellen Bewusstsein zwischen den Erst- und Zweitlesern. Kognitive Werte sind besonders in den von Herta Müller angesprochenen Themen präsent. Sie äußern sich in poetischer Rauheit, Nähe zur gesprochenen Sprache und der Präsenz multikultureller Elemente, d.h. in dem, was das Leben in der kommunistischen Diktatur ausmacht: ständige Angst vor Geheimdiensten, Denunziantentum, Entmündigung, Zensur, d.h. Themen, die tschechischen und polnischen Lesern aus ihrer eigenen Geschichte bekannt sind.
EN
This article deals with cognitive aspects of artistic translation based on the example of translations of Herta Müller’s oeuvre into Polish and Czech. The reader of Herta Müller’s novels in translation seeks to get to know / acquaint onself with otherness in / through translation, which will be familiar to him or her in a manner consistent with the idiomaticity of the source language. Cognitive values are especially present in the topic offered by Herta Müller, that is, what living in a communist dictatorship means: constant fear of the secret police, reporting to authorities, individual incapacitation, censorship, thus — topics known to Czech and Polish readers from their own history.
Year
Volume
9
Issue
2
Pages
147-168
Physical description
Dates
published
2019-06-01
Contributors
author
  • University of Silesia in Katowice
References
  • Balcerzan E., 1998: Dwujęzyczność jako przedmiot badań lingwistycznych i literackich. W: Idem: Literatura z literatury (Strategie tłumaczy). Katowice, Wydawnictwo Śląsk.
  • Bartmiński J., 1996: O „Słowniku stereotypów i symboli ludowych”. W: Idem: Słownik stereotypów i symboli ludowych. T. 1, cz. 1. Lublin, s. 9—35.
  • Benjamin W., 1975: Zadania tłumacza. W: Idem: Twórca jako wytwórca. J. Sikora, tłum. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, s. 293—307.
  • Bukowski P., Heydel M., 2009: Przekład — język — literatura. W: P. Bukowski, M. Heydel, red.: Współczesne teorie przekładu. Antologia. Kraków, Znak.
  • Dedecius K., 1986: Vom Übersetzen. Theorie und Praxis. Frankfurt am Main, Suhrkamp.
  • Głowiński M., Okopień-Sławińska A., Sławiński J., red., 1991: Zarys teorii literatury. Warszawa, WSiP.
  • Gołaszewska M., 1986: Zarys estetyki. Warszawa, PWN.
  • Górzna S., 2012: „Inny” w filozofii Emmanuela Lévinasa. „Słupskie Studia Filozoficzne”, nr 11.
  • Hegel G.W.F., 2007: Vorlesungen über die Ästhetik I. W: Werke in 20 Bänden und Register. Bd. 13. Frankfurt am Main, Suhrkamp.
  • Hoffman E., 1998: Lost in Translation. A Life in a New Language. Vintage, London.
  • Johnson M., Lakoff G., 2011: Metafory w naszym życiu. T. Krzeszowski, tłum. Warszawa, Wydawnictwo Aletheia.
  • Jung C.G., 2011: Vorwort. W: Idem: Mysterium Coniunctionis: Untersuchungen über die Trennung und Zusammensetzung der seelischen Gegensätze in der Alchemie. [Gesammelte Werke. Bd. 14, vol. 1]. Ostfildern, Patmos Verlag.
  • Kaszyński S.H., 2003: Vom Übersetzen der Weltbilder: Essay über die Rolle der literarischen Übersetzer im europäischen Gedankenaustausch. „Studia Germanica Posnaniensia”, vol. 29, s. 7—19.
  • Müller H., 2009: Atemschaukel. München, Carl Hanser Verlag.
  • Müller H., 2010: Huśtawka oddechu. K. Leszczyńska, tłum. Wołowiec, Wydawnictwo Czarne.
  • Müller H., 2007: Herztier. Frankfurt am Main, Fischer Taschenbuch.
  • Müller H., 2009: Sercątko. A. Buras, tłum. Wołowiec, Wydawnictwo Czarne.
  • Müllerová H., 2010: Rozhoupaný dech. R. Denemarková, tłum. Praha, Mladá fronta.
  • Müllerová H., 2011: Srdce bestie. R. Denemarková, překlad. Praha, Mladá fronta.
  • Nagórko A., 2007: Lexikologie des Polnischen. Zürich, Hildesheim, G. Olms.
  • Nowowiejski B., 2010: W sprawie wpływów języka niemieckiego na polszczyznę. „Poznańskie Studia Polonistyczne”, nr 17 (37).
  • Oksaar E., 2010: Idiolekt als Grundlage der variationsorientierten Linguistik. „Sociolinguistica”, vol. 14, issue 1.
  • Poyatos F., 1976: Man Beyond Words. W: Idem: Theory and Methodology of Nonverbal Communication. New York, New York State English Council.
  • Sapir E., 1978: Status lingwistyki jako nauki. W: Idem: Kultura, język, osobowość. B. Stanosz, R. Zimand, tłum. Warszawa, PIW.
  • Sievers W., 2013: Eastward Bound: Herta Müller’s International Reception. W: B. Haines, L. Marven, eds.: Herta Müller. Oxford, OUP Oxford.
  • Sławiński J., red., 2002: Słownik terminów literackich. Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  • Tabakowska E., 2001: Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. A. Pokojska, tłum. Kraków, Universitas.
  • Tabakowska E., 1990: Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. „Teksty Drugie”, nr 3, s. 97—114.
  • Tabakowska E., 1997: Gramatyka i obrazowanie: Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego. Kraków, PAN .
  • Tokarz B., 2010: Spotkania. Czasoprzestrzeń przekładu artystycznego. Katowice, Wydawnictwo UŚ.
  • Tokarz B., 2003: Twórca — stereotyp — profilowanie, czyli literacka rzeczywistość alternatywna. „Przestrzenie Teorii”, nr 2, s. 21—34.
  • Tokarz B., 1998: Wzorzec, podobieństwo, przypominanie. Katowice, Wydawnictwo Śląsk.
  • Walczak J., 2013: Teoria i praktyka polskiej translatoryki na przykładzie nowopolskich tłumaczeń wybranych utworów Williama Shakespeare’a i Johna Miltona. [Rozprawa doktorska]. Warszawa, Repozytorium UW.
  • Wittgenstein L., 1953: Philosophische Untersuchungen. Oxford, Blackwell.
  • Wittgenstein L., Russell B., 1922: Tractatus Logico-Philosophicus. London, Kegan Paul, Trench, Trubner & Co.
  • Wolniewicz B., 1970: Wstęp. W: L. Wittgenstein: Tractatus logico-philosophicus. Warszawa, PWN.
  • Woźniak J., 1997: Kognitywizm w informacji. „Zagadnienia Informacji Naukowej”, nr 2, s. 3—16.
  • Żuk G., 2010: Językowy obraz świata w polskiej lingwistyce przełomu wieków. W: M. Karwatowska, A. Siwiec, red.: Przeobrażenia w języku i komunikacji medialnej na przełomie XX i XXI wieku. Chełm, Chełmskie Towarzystwo Naukowe.
Document Type
Publication order reference
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-04319ada-dcab-4067-9955-c603e5962ae5
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.