PL EN


2016 | 11 | 21-72
Article title

Estetyka versus aksjologia w ujęciu krytyczno-epistemologicznym teorii i praktyki kulturowej/społecznej

Authors
Content
Title variants
EN
AESTHETICS VERSUS AXIOLOGY WITHIN THE CRITICAL-EPISTEMOLOGICAL APPROACH TO THE THEORY OF CULTURAL/SOCIAL PRACTICE
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Tekst problematyzuje zarysowane zakresy sprzężeń (czasem pułapek podwójnego uwiązania) między przesądzeniami estetycznymi i ich aksjologicznymi dopełnieniami w intencji troski o nową jakość pedagogiki w Polsce. Mowa jest o trudnościach w torowaniu drogi do wartości kultury i sztuki w teorii pedagogicznej i praktyce edukacyjnej – w obliczu dwoistości wyzwań w pułapkach estetyzacji tożsamości i profesjonalnego działania. Uznając potrzebę wręcz trzęsienia ziemi w dominującej mentalności akademickiej autor wypracowuje szereg narzędzi interpretacyjnych, których źródła lokuje w rozmaitych obszarach współczesnej humanistyki, przywołując wykorzystane zaplecze literatury, ale przede wszystkim odsyłając do swoich konsekwentnych w tym wysiłku prac badawczych ostatnich lat (serii studiów monograficznych). W wyróżnionych paragrafach podejmowanych jest pięć następujące obszarów problemowych: (1) Edukacja między strzępkami kultury i resztkami tradycji w niemocy nowoczesności; (2) O estetyzacji obecności tradycji myślowej w obiegowych narracjach akademickich w humanistyce nie tylko z pedagogiką w tle; (3) Przesądzające wyobrażenia i roszczenia w kwestii jakości postawy poznawczej z realizmem estetycznym w tle; (4) Pedagogiczne pytania o estetykę i estetyzację w kontekście konsekwencji wartościowania dla edukacji; (5) Aksjologia pedagogiczna w świetle idei pedagogiki niewidzialnej (przypadki Basila Bernsteina i Heleny Radlińskiej, choć nie tylko). I część pracy odczytuje na użytek pedagogiki fascynującą narrację Przemysława Czaplińskiego w książce „Resztki nowoczesności” ukazującej historię literatury współczesnej jako atakującej procedury stanowienia świata społecznego i indywidualnych tożsamości. II część pracy stanowi syntezę pomysłów własnych niniejszego autora wypracowanych w jego książkach. Autor uwypukla jako paradygmatyczną dla jego podejścia ideę kultury jako gleby, stanowiącej życiodajny grunt, wymagający pedagogiki przeżycia, przebudzenia i przemiany oraz rozwoju duchowego wymagającego wrastania i wzrastania w efekcie sycenia się dostępem do ciągle pomnażanego symbolicznego dziedzictwa kulturowego jako źródła narzędzi do budowy własnej tożsamości.
EN
The paper tends to problematize the schematically indicated scope of dual interaction (sometimes double bind) between aesthetical prejudices and their axiological complementary counterparts with the intention of care concerning a new quality of pedagogy in Poland. It deals with difficulties in making way for values of culture and art within pedagogical theory and educational practice – facing duality of challenges within traps of aesthetisizing identity and professional activity. Recognizing even the necessity of an earthquake within the dominant academic mentality (ecology of mind), the author is elaborating a number of interpretative instruments, which with their sources are located within different spheres of the contemporary humanities, represented by a recalled literature but mostly through references to his consequent, in this respect, research of recent years (monographic studies). Within explicitely individuated subchapters there are undertaken the following five fields of questions: (1) Education between the fragments of culture and the rests of tradition within the powerless modernity; (2) On the aesthetization of traditions of thought within current academic narrations throughout humanities not only with pedagogy at the backstage; (3) The a priori settling imaginations concerning the quality of cognitive approach, including various aesthetizatons of the postulat of ‘realism’ at the backstage; (4) The pedagogical questions concerning aesthetics and aesthetizations viewed within their valuative repercussions for education; (5) The pedagogical axiology in view of the idea of invisible pedagogy (the case of Basil Bernstein and Helena Radlinska but not only). The first part of the paper applies for the pedagogical purpose a fascinating narration by Przemyslaw Czaplinski in his book „The Rests of Modernity”, which shows the history of the modern literature in Poland as challenging dominating procedures of constituting social world and human identities. The second part of the paper constitutes a synthesis of the present author’s ideas elaborated in his recent books. As paradigmatic for his approach the present author emphasizes the idea of culture as a soil, constituting vitally fruitful ground, requesting the pedagogy of emotional approach, intellectual waking up and spiritual transformation and linked with development needing growing into that soil in order to grow in one’s own potential as an effect of saturation with the help of access to permanently multiplicated symbolic patrimony of culture as a resource of instruments to building of one’s own identity.
Contributors
  • Akademia Pomorska w Słupsku
References
  • Bauman Z., O edukacji. Rozmowy z Riccardo Mazzeo, przekł. P. Poniatowska, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2012.
  • Bernstein B., Class, Codes and Control, vol. IV: The Structuring of Pedagogic Discourse, Routledge, London–New York 2003.
  • Czapliński P., Resztki nowoczesności. Dwa studia o literaturze i życiu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011.
  • Elzenberg H., Kłopot z istnieniem. Aforyzmy w porządku czasu, Wydawnictwo „Znak”, Kraków 1994.
  • Ingarden R., Książeczka o człowieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2006.
  • Jaworska-Witkowska M., Ku kulturowej koncepcji pedagogiki. Fragmenty i ogarnięcie, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2009.
  • Jaworska-Witkowska M. Kwieciński Z., Nurty pedagogii – naukowe, dyskretne, odlotowe, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011.
  • Jaworska-Witkowska M., Witkowski L., Przeżycie – przebudzenie - przemiana. Inicjacyjne dynamizmy egzystencjalne w prozie Hermanna Hessego (tropy i kategorie pedagogiczne), wydanie II poprawione, Wydawnictwo WSEZiNS, Łódź 2010.
  • Jaworska-Witkowska M., Witkowski L. (red.), Humanistyczne wyzwania ekologii umysłu: Gregory Bateson w Polsce, Wyd. Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi, Warszawa 2016.
  • Kołakowski L., Kultura i fetysze. Eseje, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.
  • Kołakowski L., Pochwała niekonsekwencji. Pisma rozproszone sprzed roku 1968, przedmowa, wybór i oprac. Z. Mentzel, Wydawnictwo Puls, Londyn 2002.
  • Merleau-Ponty M., Proza świata. Eseje o mowie, wybór i wstęp S. Cichowicz, przekł. E. Bieńkowska, S. Cichowicz, J. Skoczylas, Wydawnictwo „Czytelnik” Warszawa 1999.
  • Mysłakowski Z., Wychowanie człowieka w zmiennej społeczności. Studia z filozofii wychowania, Książka i Wiedza, Warszawa 1965.
  • Nowak-Dziemianowicz M., Walka o uznanie w narracjach. Jednostka i wspólnota w procesie poszukiwania tożsamości, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2016.
  • Orzelska J., W stronę pedagogiki istotnej egzystencjalnie. Życie i jego trudności z energią duchową jako wyzwania pedagogiczne rezyduów tożsamości, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2014.
  • Piekarski J., Estetyzacja praktyki akademickiej – głos w dyskusji na temat perspektywy uczestniczącej, [w:] J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając (red.), Innowacje w edukacji akademickiej. Szkolnictwo wyższe w procesie przemian, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2010.
  • Rancière J., Estetyka jako polityka, ze wstępem A. Żmijewskiego i posłowiem S. Žižka, przekł. J. Kutyła i P. Mościcki, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2007.
  • Szuścik U., Edukacja kulturalna a edukacja poprzez plastykę, „Chowanna”, 2013, t. 2 (41).
  • Witkowski L., Wyzwania autorytetu w praktyce społecznej i kulturze symbolicznej (przechadzki w poszukiwaniu dyskursu dla teorii), Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2009.
  • Witkowski L., Historie autorytetu wobec kultury i edukacji, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011.
  • Witkowski L., Przełom dwoistości w pedagogice polskiej. Historia, teoria, krytyka, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2013.
  • Witkowski L., Szkoła lunatyków czy poławiaczy pereł?, rozmowa S. Ratajka, „Nowe Horyzonty Edukacji” 2014, nr 4(7).
  • Witkowski L., Wartościowanie i normatywność. Uwagi w poszukiwaniu narracji problematyzującej kwestie podstawowe, [w:] M. Jaworska-Witkowska (red.), Wartościowanie w humanistyce. Normatywność, cynizm, ewaluowanie w pedagogice i edukacji, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2015.
  • Witkowski L., Versus. O dwoistości strukturalnej faz rozwoju w ekologii cyklu życia psychodynamicznego modelu Erika H. Eriksona, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2015a.
  • Witkowski L., Niewidzialne środowisko. Pedagogika kompletna Heleny Radlińskiej jako krytyczna ekologia idei, umysłu i wychowania. O miejscu pedagogiki w przełomie dwoistości w humanistyce, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2015b.
  • Witkowski L., Rozprawa z autorytetem: w stronę autorytu przejścia, [w:] M. Falkowski, A. Marczyński (red.), Medytacje filozoficzne, Fundacja na Rzecz Myślenia imienia Barbary Skargi, Warszawa 2015c.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
1896-5903
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-04fdfe5a-4f7a-408d-8dcf-7725352c9020
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.