PL EN


2006 | 9 | 101-132
Article title

Interpretacja przepisów wyznaniowych w konstytucji

Content
Title variants
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Prawa i wolności człowieka jakie konstytucja ma statuować, chronić i respektować dowodzą nie tylko samej relewantności procesów interpretacyjnych, ale również i tego, że to właśnie ten obszar konstytucyjnej materii wymaga szczególnej ostrożności i dbałości. Będąc bowiem aktem wyrażającym ideę praw człowieka ustawa zasadnicza musi być tak skonstruowana, tak interpretowana i wreszcie tak wprowadzana w życie aby prawa i wolności jednostki w jak najlepszym i jak najwyższym stopniu ucieleśnić i urealnić. Mówiąc o postanowieniach konstytucji odnoszących się do problematyki wyznaniowej, tak samo zresztą jak i wszystkich innych postanowieniach, nie można dokonywać czysto literalnej wykładni przepisów ustawy zasadniczej. Przy takim założeniu dokonujemy bowiem nazbyt radykalnej symplifikacji i de facto banalizacji zagadnienia interpretacji norm konstytucyjnych. Normy te są zaś normami szczególnymi, bo i konstytucja jest ustawą szczególną, ustawą zasadniczą . Jako ustawa zasadnicza odznacza się ona, po pierwsze, szczególną formą, po drugie, szczególną treścią i, po trzecie wreszcie, szczególną mocą prawną.
Contributors
  • Uniwersytet Warszawski, Instytut Nauk Politycznych, ul. Nowy Świat 67, 00-927 Warszawa, Poland
References
  • A. Anusz, A. Anusz, Samotnie wśród wiernych. Kościół wobec przemian politycznych (1944-1994), Warszawa 1994.
  • A. Bałaban, Funkcje konstytucji, [w:] Charakter i struktura norm konstytucji, red. J. Trzciński, Warszawa 1997, s. 7 i nast.
  • A. Czohara, Stosunki państwo – kościół. Belgia, Francja, Hiszpania, Włochy, Warszawa 1994.
  • A. Dudek, Państwo i kościół w Polsce 1945-1970, Kraków 1995;
  • A. Gryniuk, Prawo jako forma techniki społecznej i jego funkcje, [w:] Prawo i ład społeczny. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Annie Turskiej, Warszawa 2000, s. 155 i nast.
  • A. Grześkowiak, Aksjologia projektu Konstytucji RP, [w:] Ocena projektu Konstytucji RP, red. J. Krukowski, Lublin 1996, s. 13 i nast.
  • A. Jamróz, Demokracja konstytucyjna. Kilka konsekwencji dla systemu prawa, [w:] Konstytucja Federalna Szwajcarskiej Konfederacji z 1999 r. i Konstytucja Rzeczypospolitej polskiej z 1997 r., red. Z. Czeszejko-Sochacki, Białystok 2001, s. 17 i nast.
  • A. Łabno-Jabłońska, Zasada bezpośredniego obowiązywania konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Analiza prawnoporównawcza, [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, red. L. Wiśniewski, Warszawa 1997, s. 64 i nast.
  • A. Łopatka, Jednostka. Jej prawa człowieka, Warszawa 2002, s. 114 i nast.
  • A. Łopatka, Kryteria jakości prawa, [w:] Jakość prawa, Warszawa 1996, s. 28 i nast.
  • A. Łopatka, Prawo do wolności myśli, sumienia i religii, Warszawa 1995, s. 7 i nast.
  • A. Łopatka, Wolność sumienia i wyznania, [w:] Prawa człowieka. Model prawny, red. R. Wieruszewski, Wrocław 1991, s. 407 i nast.;
  • A. Pułło, Idea konstytucjonalizmu w systemie zasad prawa konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 1996, nr 5, s. 9 i nast.;
  • A. Pułło, Zasada konstytucjonalizmu (prolegomena), [w:] Przeobrażenia w współczesnym prawie konstytucyjnym, red. K. Działocha, Wrocław 1995, s. 59 i nast.
  • B. Banaszak, Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych, Kraków 2004, s. 86 i nast.
  • B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Warszawa 1999, s. 53 i nast.
  • B. Górowska, Wolność sumienia i religii w realiach polskich, [w:] A. Czohara, B. Górowska, M. Nadolski, J. Osuchowski, Dylematy wolności sumienia i wyznania w państwach współczesnych, Warszawa 1996, s. 65 i nast.
  • E. Zwierzchowski, Wprowadzenie do nauki prawa konstytucyjnego państw demokratycznych, Katowice 1992, s. 34.
  • F. Mazurek, Godność człowieka a prawa człowieka, „Rocznik Nauk Społecznych” 1980, nr 8, s. 30 i nast.;
  • G.L. Seidler, Kilka uwag o prawie natury, [w:] Powrót do prawa ponadustawowego, red. M. Szyszkowska, Warszawa 1999, s. 13 i nast.:
  • Godność człowieka jako kategoria prawna, red. K. Comlak, Wrocław 2001.
  • H. Misztal, Systemy relacji państwo-kościół, [w:] Prawo wyznaniowe w systemie prawa polskiego, red. A. Mezglewski, Lublin 2004, s. 43 i nast.;
  • H. Świątkowski, Wolność sumienia i kultu. Jedna z podstaw państwa współczesnego, [w:] Wolność sumienia. Szkice i polemiki, red. M.T. Staszewski, Warszawa 1973, s. 9 i nast.;
  • J. Baszkiewicz, O kilku dylematach konstytucyjnych w świetle historii, [w:] Konstytucja RP. Oczekiwania i nadzieje, red. T. Bodio, W. Jakubowski, Warszawa 1997, s. 43 i nast.
  • J. Brożyniak, Konstytucyjne dylematy regulacji stosunków wyznaniowych we współczesnej Polsce, Warszawa 1996, s. 41 i nast.
  • J. Dziobek-Romański, Uznawanie związków religijnych w Polsce (1944-1989) narzędziem dyskryminacyjnej polityki władz, Lublin 2004, s. 85 i nast.
  • J. Krukowski, Godność człowieka podstawą konstytucyjnego katalogu praw i wolności jednostki, [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, red. L. Wiśniewski, Warszawa 1997, s. 38 i nast.;
  • J. Krukowski, Kościół i państwo. Podstawy relacji prawnych, Lublin 2000, s. 256 i nast.
  • J. Krukowski, Relacje między państwem i kościołem w konstytucjach współczesnych państw europejskich, „Kościół i Prawo” 1994, t. XII, s. 28 i nast.;
  • J. Krukowski, Systemy relacji między państwem a kościołem, [w:] J. Krukowski, K. Warchałowski, Polskie prawo wyznaniowe, Warszawa 2000, s. 27 i nast.;
  • J. Nowacki, Nieostrość systemu prawa, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 1983, t. XXXI, s. 7 i nast.
  • J. Osuchowski, Nowe ustawodawstwo w sprawach wyznaniowych, „Państwo i Prawo” 1989, nr 10, s. 26 i nast.
  • J. Osuchowski, Państwo a Kościół rzymskokatolicki w Polsce w latach 1944-1948, Warszawa 1981;
  • J. Osuchowski, Państwo a kościół w konstytucjonalizmie socjalistycznym, Warszawa 1983, s. 12 i nast.;
  • J. Osuchowski, Zagadnienie rozdziału kościoła od państwa w Polsce Ludowej. Teoria i rzeczywistość, [w:] Studia z dziejów polskiej myśli politycznej, red. K. Przybysz, Warszawa 1994, s. 9 i nast.;
  • J. Szymanek, Konstytucyjna regulacja stosunków państwo – kościół (ujęcie komparatystyczne), „Państwo i Prawo” 2000, nr 4, s. 22 i nast.
  • J. Szymanek, Regulacja stosunków państwo – kościół w polskich aktach konstytucyjnych XX wieku, „Przegląd Sejmowy” 2002, nr 3, s. 27 i nast.
  • J. Trzciński, Funkcja prawna konstytucji socjalistycznej, Wrocław 1978.
  • K. Pyclik, Wolność sumienia i wyznania w Rzeczypospolitej Polskiej (założenia filozoficzno–prawne), [w:] Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002, s. 435 i nast.;
  • K. Warchałowski, Źródła obowiązującego w Polsce prawa wyznaniowego, [w:] J. Krukowski, K. Warchałowski, Polskie prawo wyznaniowe, Warszawa 2000, s. 39 i nast.
  • Konstytucyjny model tworzenia prawa w PRL, red. K. Działocha, Wrocław 1981, s. 106 i nast.
  • L. Garlicki, Normatywna wartość ustawy zasadniczej, [w:] Konstytucyjne podstawy systemu prawa, red. M. Wyrzykowski, Warszawa 2001, s. 9 i nast.
  • L. Nowak, Interpretacja prawnicza. Studium z metodologii prawoznawstwa, Warszawa 1973.
  • M. Kruk, Konstytucja jako ustawa zasadnicza w państwie, [w:] Zasady podstawowe polskiej konstytucji, red. W. Sokolewicz, Warszawa 1998, s. 14 i nast.
  • M. Piechowiak, W sprawie funkcjonalności lub dysfunkcjonalności konstytucji, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1995, nr 2, s. 129 i nast.
  • M. Pietrzak, Demokratyczne, świeckie państwo prawne, Warszawa 1999, s. 123 i nast.
  • M. Pietrzak, Prawo wyznaniowe, Warszawa 1999, s. 14.
  • M. Pietrzak, Przełom w ustawodawstwie wyznaniowym, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1990, nr 1;
  • M. Szyszkowska, Teorie prawa natury XX wieku w Polsce, Warszawa 1982, s. 35 i nast.
  • M. Winiarczyk-Kossakowska, Wolność sumienia i religii, „Studia Prawnicze” 2001, nr 1, s. 23 i nast.;
  • M. Winiarzyk-Kossakowska, Państwowe prawo wyznaniowe w praktyce administracyjnej, Warszawa 1999, s. 23 i nast.;
  • M. Zieliński, Algorytm interpretacji przepisów prawnych, [w] Eufonia i logos, red. J. Pogonowski, Poznań 1995, s. 663 i nast.;
  • M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002.
  • M.T. Staszewski, Kościół w ładzie ustrojowym Polski, [w:] Problemy socjologii konstytucji, red. D. Waniek, Warszawa 1991, s. 80 i nast.
  • M.T. Staszewski, Polityka wyznaniowa europejskich państw socjalistycznych, [w:] Polityka wyznaniowa. Tło – warunki – realizacja, red. W. Mysłek, M.T. Staszewski, Warszawa 1975, s. 80 i nast.
  • M.T. Staszewski, Zasada rozdziału kościoła od państwa. Jej uwzględnienie w konstytucji, [w:] Założenia systemu politycznego PRL, red. W. Sokolewicz, „Studia Konstytucyjne” 1989, t. 2, s. 217, 218.
  • O. Weinberger, Wartość, wartościowanie i doświadczenie wartości w argumentacji prawniczej, „Studia Prawnicze” 1985, nr 3/4.
  • P. Leszczyński, Zagadnienia wyznaniowe w konstytucji RP, Warszawa 2001, s. 11 i nast.;
  • P. Stanisz, Źródła prawa wyznaniowego, [w:] Prawo wyznaniowe w systemie prawa polskiego, red. A. Mezglewski, Lublin 2004, s. 303 i nast.;
  • P. Tuleja, Normatywna treść praw jednostki w ustawach konstytucyjnych RP, Warszawa 1997, s. 15 i nast.
  • P. Tuleja, Stosowanie konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności (wybrane zagadnienia), Kraków 2003, s. 63 i nast.
  • P. Winczorek, Aksjologiczne podstawy nowej konstytucji, „Państwo i Prawo” 1988, nr 12, s. 3 i nast.;
  • P. Winczorek, Nowa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Problem aksjologii, „Przegląd Sejmowy” 1996, nr 4, s. 9 i nast.;
  • J. Osuchowski, Religia i konstytucja, [w:] Państwo. Demokracja. Samorząd. Księga pamiątkowa na sześćdziesięciopięciolecie Profesora Eugeniusza Zielińskiego, Warszawa 1999, s. 91.
  • K. Complak, O prawidłowe pojmowanie godności osoby ludzkiej w porządku RP, [w:] Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002, s. 63 i nast.
  • R. Sobański, Normatywność godności człowieka, [w:] Godność człowieka a prawa ekonomiczne i socjalne, Warszawa 2003, s. 19 i nast.
  • R.M. Małajny, Amerykańska wersja instytucji rozdziału kościoła od państwa, „Studia Prawnicze” 1984, nr 1/2, s. 123.
  • R.M. Małajny, Konstytucjaonalizm a przedmiotowy zakres konstytucji, [w:] Konstytucjonalizacja zasad i instytucji ustrojowych, red. P. Sarnecki, Warszawa 1997, s. 96 i nast.
  • R.M. Małajny, Konstytucyjna zasada rozdziału kościoła od państwa i jej ewolucja w USA, [w:] Konstytucja USA 1787 – 1987. Historia i współczesność, red. J. Wróblewski, Warszawa 1987, s. 289.
  • S. Bożyk, Konstytucja, Białystok 1999, s. 17 i nast.
  • S. Markiewicz, Państwo a Kościół w Polsce Ludowej, Warszawa 1981,
  • S. Rozmaryn, Konstytucja jako ustawa zasadnicza PRL, Warszawa 1967.
  • S. Wronkowska, Z. Ziembiński, O aspekcie normatywnym ustawy zasadniczej PRL, „Państwo i Prawo” 1988, nr 7, s. 27 i nast.
  • T. Mołdawa, Aktywność polityczna obywateli w systemie demokratycznym, [w:] Przestrzeń polityki i spraw wyznaniowych. Szkice dedykowane Profesorowi Januszowi Osuchowskiemu z okazji 75-lecia urodzin, red. B. Górowska, Warszawa 2004, s. 155 i nast.
  • T. Mołdawa, Konstytucja i tymczasowe akty konstytucyjne, [w:] Między polityką a historią. Księga pamiątkowa na sześćdziesięciopięciolecie profesora Zygmunta Hemerlinga, red. M. Nadolski, Warszawa 1995, s. 285 i nast.
  • T. Mołdawa, Konstytucjonalizm państw Europy Środkowo-Wschodniej, [w:] Zagadnienia konstytucjonalizmu krajów Europy Środkowo-Wschodniej, red. T. Mołdawa, Warszawa 2003, s. 9 i nast.
  • W. Höfling, Znaczenie podstawowych praw dla argumentacji prawniczej, [w:] Prawa człowieka. Geneza, koncepcje, ochrona, red. B. Banaszak, Wrocław 1993, s. 46 i nast.
  • W. Osiatyński, Twoja konstytucja, Warszawa 1997, s. 38 i nast.
  • W. Sadurski, Neutralność molarna prawa (przyczynek do teorii państwa liberalnego), „Państwo i Prawo” 1990, nr 7, s. 28 i nast.
  • W. Sokolewicz, Nowa rola konstytucji w postsocjalistycznych państwach Europy, „Państwo i Prawo” 2000, nr 10, s. 21 i nast.;
  • W. Sokolewicz, Społeczeństwo – państwo – konstytucja, [w:] Państwo i konstytucja. Zbiór studiów, red. W. Sokolewicz, Wrocław – Warszawa – Kraków 1989, s. 9 i nast.
  • W. Zakrzewski, Konstytucja a doktryny polityczne, [w:] Księga pamiątkowa ku czci Konstantego Grzybowskiego, Kraków 1971, s. 273 i nast.
  • W.J. Wołpiuk, Ogólna charakterystyka państwa w konstytucji, jego istota, cele, funkcje i forma, [w:] Założenia systemu politycznego PRL, red. W. Sokolewicz, „Studia Konstytucyjne” 1989, t. 2, s. 232 i nast.
  • Z. Jarosz, S. Zawadzki, Wstęp do nauki prawa konstytucyjnego, Warszawa 1974, s. 68 i nast.
  • Z. Maciąg, Zasady i instytucje konstytucyjne we współczesnych państwach rozwiniętego konstytucjonalizmu, [w:] Konstytucjonalizacja zasad i instytucji ustrojowych, red. P. Sarnecki, Warszawa 1997, s. 59 i nast.
  • Z. Witkowski, Wybrane zasady naczelne ustroju politycznego i gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej, [w:] Ustrój konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej, red. R. Mojak, Lublin 2000, s. 49 i nast.
  • Z. Ziembiński, Wartości konstytucyjne, Warszawa 1993
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-072a4333-90bf-4ebb-9ece-4041ed8d3fdc
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.