PL EN


Journal
2016 | 8 | 35-56
Article title

Zasięgi leksykalne zapożyczeń wschodniosłowiańskich w gwarach polskich

Content
Title variants
EN
Geographical scope of East-Slavic Lexical Borrowings in Polish local dialects
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Celem artykułu jest przedstawienie zapożyczeń wschodniosłowiańskich oraz pokazanie najdalszych ich zasięgów w gwarach polskich. Materiał do niniejszego artykułu pozyskałam ze Słownika gwar polskich (dalej SGP) oraz jego kartoteki znajdującej się w Instytucie Języka Polskiego PAN w Krakowie, gromadzącej jednostki leksykalne ze wszystkich regionów kraju. Dociekania w zakresie geografii wyrazów pozwoliły ustalić, gdzie i jak bardzo w głąb polskiego obszaru językowego docierały wyrazy zapożyczone. To również umożliwiło określenie bądź uściślenie lokalizacji poszczególnych leksemów. Wśród wschodnioslawizmów leksykalnych można wyróżnić dwie zasadnicze grupy słów ze względu na ich pierwotne pochodzenie: wyrazy rdzennie ruskie oraz jednostki będące już na gruncie wschodniosłowiańskim pochodzenia obcego. W grupie zapożyczeń wschodniosłowiańskich będących już na gruncie ruskim pochodzenia obcego wyodrębniają się orientalizmy, wśród których znajdują się wyrazy pochodzenia tureckiego, tatarskiego, perskiego, mongolskiego, arabskiego.
EN
The objective of this paper is to present the analysis of the material included in the Dictionary of Polish Local Dialects (DPLD). The main purpose is to present their geographical scope in Polish local dialects; to show the degree to which they have been adopted by local dialects – both from the formal and the semantic point of view; to show the way they function in the local dialects. The research, which focused on word geography, made it possible to determine where and to which borders of the country the borrowings reached. An analysis of the geography of numerous DPLD source materials made it possible to determine the geography of the lexemes, or to define it more precisely. On the basis of the geographical data included in the characteristics of the words it has been determined that, from the territorial point of view, a lot of words are related only to the historical Lithuania or Ukraine. Within the group of East Slavic borrowings, the origin of which is foreign, one may distinguish oriental words coming from such languages as Turkish, Tatar, Persian, Mongolian and Arabic.
Journal
Year
Volume
8
Pages
35-56
Physical description
Contributors
  • Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk Kraków
References
  • AGM – Atlas gwar mazowieckich, t. I: Horodyska-Gadkowska H., Strzyżewska-Zaremba A., t. II–X: Kowalska A., Strzyżewska-Zaremba A., Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, 1971–1992.
  • AJK – Atlas językowy Kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich, opracowany przez Zespół Zakładu Słowianoznawstwa PAN w Warszawie, t. I–VIII pod kierunkiem Z. Stiebera, t. IX–XV, pod kierunkiem H. Popowskiej-Taborskiej, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 1964–1978.
  • AJPP – Małecki M., Nitsch K., Atlas językowy polskiego Podkarpacia, Kraków, 1934.
  • AJŚ – Zaręba A., Atlas językowy Śląska, t. I–VIII, (Warszawa)–Kraków, 1969–1996.
  • AJW – Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski, t. I–VI: red. Z. Sobierajski i J. burszta, t. VII–XI: red. Z. Sobierajski, Wrocław–Warszawa Kraków–Gdańsk–Łódź, 1979–1992, od t. VII, Poznań,1994–2005.
  • BMJP XIV– Śląskie teksty gwarowe (z mapką), red. A. Zaręba, „biblioteczka Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego”, Kraków, 1961.boj 57 bojanowski E.,O prowincjonalizmach wielkopolskich, „Rocznik Humanistyczny” XX, z. 4, 1972, s. 43–65.
  • Cyran – Cyran W., Gwary polskie w okolicach Siedlec, Łódź 1960.
  • EncRoln II 812 – 846 – Konopka J., Gospodarstwo górskie, [w:] Encyklopedia rolnictwa i wiadomości związek z nim mających, red. J.T. Lubomirski, E. Stawicki, S. Przystański, Warszawa, 1874.
  • GMalb II – Górnowicz H., Dialekt malborski, t. II. Słownik, z. 1, 2, Gdańsk, 1973, 1974.
  • Kiel I – Kolberg O., Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, seria XVIII, XIX. Kieleckie, cz. I–II, Kraków, 1885–1886.
  • LPW – Lorentz F., Hinze F., Pomoranisches Wörterbuch, t. I–V, Berlin, 1958–1983.
  • Łęcz – Kolberg O., Lud... Seria XXII. Łęczyckie, Kraków, 1889.
  • MacSł – Maciejewski J., Słownik chełmińsko¬dobrzyński (Siemoń,Dulsk), Toruń, 1969.
  • MAGP – Mały atlas gwar polskich, oprac. przez Pracownię Atlasu i Słownika Gwar Polskich Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie, t. I–II pod kier. K. Nitscha, t. III–XIII pod kier. M. Karasia, Wrocław, 1957–1970.
  • Maz – Kolberg O., Mazowsze. Obraz etnograficzny, t. I–V, Kraków, 1885–1890.
  • Mazur II – Mazur J., Gwary okolic Biłgoraja, cz. I: Fonologia, cz.: Fleksja, Wrocław, 1976, 1978.
  • ME VI 3–123 – Udziela S., Topograficzno¬etnograficzny opis wsi polskich w Galicji, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne”, wydawane staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie, t. VI, 1897.
  • Pauli – Pauli Ż., Pieśni ludu polskiego w Galicji, Lwów, 1838.
  • PF IV 173–279 – Lubicz R. [Hieronim Łopaciński], Przyczynki do nowego słownika języka polskiego, „Prace Filologiczne”, Warszawa, 1893.PF VI 187–276 –
  • Pracki W., O mowie wsi Turowa, „Prace Filologiczne”, Warszawa, 1907.
  • PKJ II – Klich E., Narzecze wsi Borki Nizińskie, 1919.
  • PKJ XVI – Tomaszewski A., Gwara Łopienna i okolicy w północnej Wielkopolsce, „Prace Komisji Językowej Polskiej Akademii Umiejętności”, t. XVI, 1930.
  • PME IV 95–151 – Bystroń J., Nazwy i przezwiska polskich grup plemiennych i lokalnych, „Prace i Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne”, wydawane staraniem Komisji Antropologicznej Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, 1927.
  • Pobł – Pobłocki G., Słownik kaszubski z dodatkiem idiotyzmów chełmińskich i kociewskich, Chełmno, 1887.
  • RWil I 39–132– Czarkowski L., Powiat bielski w gub. grodzieńskiej. Zarys ludoznawczy, „Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie”, t. I, Wilno, 1908.
  • RWTN III –bizoń F., Ze słownictwa gwarowego na Śląsku Cieszyńskim(Etymologie), „Rozprawy Komisji Językowej” III, s. 101–126, Wrocław,1961.
  • S – Sychta b., Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, t. I: A–G, t. II: H–L, t. III: Ł–O, t. IV: P–Ř, t. V: S–T, t. VI: U–Ž, t. VII: Suplement, Wrocław–Warszawa–Kraków (–Gdańsk), 1967, 1968, 1969, 1970, 1972, 1973, 1976.
  • SCiesz II – Krop J., Twardzik J., Pilch J., Wronicz J., Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego, red. J. Wronicz, Wyd. II. Ustroń, 2010.
  • SFPS II 247 269 – Zdancewicz T., Osobliwości akcentowe w gwarze wsi Radziuszki pod Sejnami, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, Warszawa, 1957.
  • SFPS III 8–60 – L. Moszyński, Szkic monograficzny gwary wsi Rudy powiat Puławy 1958.
  • SGP – Słownik gwar polskich, oprac. przez Zakład Dialektologii Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, t. 1 pod kier. M. Karasia, t. 2–5 pod kier. J. Reichana, t. 6–7 pod kier. J. Okoniowej, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, Kraków, 1982–2014.
  • SKoc – Sychta b.,Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej, t. I–III, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, 1980–1985.
  • StefSł – Steffen W., Słownik warmiński Wrocław, 1984.
  • SWM IX – Judycka I., Słownictwo z zakresu uprawy roli w gwarach Pomorza Mazowieckiego. Stan obecny, historia i związki z terenami przyległymi , „Studia Warmińsko-Mazurskie”, red. W. Doroszewski, Wrocław–Warszawa–Kraków, 1961.
  • Święt – Świętek J., Lud nadrabski (od Gdowa po Bochnię). Obraz etnograficzny, Kraków, 1893.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-07945d55-4ceb-4268-b4c9-37dfc8617083
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.