PL EN


2021 | 1(18) | 94-113
Article title

A Realism of Survival: Stefan Wyszyński and the Post-War Political Transformation of Poland (1945–1956)

Authors
Content
Title variants
PL
Realizm przetrwania: Stefan Wyszyński wobec powojennej transformacji politycznej Polski (1945–1956)
Languages of publication
EN
Abstracts
EN
The above article analyzes the socio-political thought and pastoral ministry of Stefan Wyszyński in the context of the Polish state’s post-war political transformation. The author’s interpretation of the source materials is intended to present the endeavor of Wyszyński in the complicated process of post-war political changes taking place in Poland at that time. The exploration of the above research will be based on analyzing source texts by the historical method consisting of historical facts and their reinterpretation by the inductive-deductive approach. Therefore, the above article’s fundamental goal is to present the country’s post-war socio-political situation and the Catholic Church’s strategy in Poland, undertaken by Wyszyński. Presenting the significant influence of Stefan Wyszyński, who, on behalf of the Church in Poland, commenced to call on clergy to recognize and respect state authority, to cooperate in the reconstruction of the country, and to support all efforts to strengthen peace and mutual cooperation, will allow for a more comprehensive understanding of the complex relations between the Church and the communist state in the period of the post-war political transformation of Poland.
PL
W artykule poddano analizie działalność dydaktyczno-duszpasterską kardynała Stefana Wyszyńskiego w kontekście powojennych przemian ustrojowych państwa polskiego. Dokonana przez autora interpretacja materiałów źródłowych ma na celu ukazanie roli i znaczenia posługi kardynała dla Kościoła i całego narodu. Eksploracja badań będzie polegała na analizie tekstów źródłowych metodą historyczną, tj. rekonstrukcji faktów historycznych i ich reinterpretacji metodą indukcyjno-dedukcyjną. Podstawowym celem badawczym artykułu jest przedstawienie powojennej sytuacji społeczno-politycznej kraju oraz strategii Kościoła katolickiego w Polsce, której głównym inspiratorem był prymas Wyszyński. Ukazanie istotnego wpływu prymasa Wyszyńskiego, który w imieniu Kościoła w Polsce zobowiązał się wezwać duchownych do uznania i poszanowania władzy państwowej, współpracy przy odbudowie kraju i wspierania wszelkich wysiłków na rzecz umocnienia pokoju i wzajemnej współpracy, pozwoli na pełniejsze zrozumienie skomplikowanych relacji pomiędzy Kościołem a państwem komunistycznym w okresie powojennej transformacji ustrojowej Polski.
Year
Issue
Pages
94-113
Physical description
Contributors
author
  • priest of the diocese of Rockville Center/ NY, the moral theologian and political scientist
References
  • Albert M., Hahnel R., 1981, Socialism Today and Tomorrow, South End Press, Boston, Massachusetts, USA.
  • Aparat bezpieczeństwa wobec kurii biskupich w Polsce, 2009, red. A. Dziurok, IPN, Warszawa.
  • Bankowicz B., 1996, Ruch księży patriotów 1949–1955, czyli „koń trojański” w polskim Kościele katolickim [in:] Ze studiów nad dziejami Kościoła i katolicyzmu w PRL, red. A. Dudek, B. Bankowicz, PIT, Kraków 1996.
  • Bartos M., 2001, „Non possumus”: kompromis i jego granice, „Studia nad Rodziną” 5/2, (9).
  • Bączek P., 2001, W cieniu Prymasa Tysiąclecia, z Romualdem Kukołowiczem rozmawia Piotr Bączek, Soli Deo, Warszawa.
  • Bober S., 2008, Komu służył PAX, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa.
  • Dola K., 1979, Kościół katolicki w Polsce w latach 1944-1976. Kronika wydarzeń [in:] Historia Kościoła w Polsce, vol. II, part, 2, red. B. Kumor, Z. Obertyński, Pallottinum, Poznań–Warszawa.
  • Dominiczak H., 2000, Organy bezpieczeństwa PRL w walce z Kościołem katolickim 1944–1990. W świetle dokumentów MSW, Bellona, Warszawa.
  • Dudek A., Gryz R., 2006, Komuniści i Kościół w Polsce 1945–1989, Znak, Kraków.
  • Ficek R., 2020a, Christians in Socio-Political Life: An Applied Analysis of the Theological Anthropology of Cardinal Stefan Wyszyński, Primate of Poland, Marszałek, Toruń.
  • Ficek R., 2020b, Moral Renewal as a Socio-Religious Imperative and the Destructive Actions of an Oppressive Totalitarian State: In The Context of Cardinal Stefan Wyszyński’s Personalistic Concept of Social Life, “Roczniki Teologiczne” 67: (5).
  • Fijałkowska B., 1999, Partia wobec religii i Kościoła w PRL, t. 1: 1944 –1955, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Olsztyn 1999.
  • Grajewski A., 1999, Kompleks Judasza. Kościół zraniony. Chrześcijanie w Europie Środkowo-Wschodniej między oporem a kolaboracją, Wydawnictwo „W drodze”, Poznań.
  • Gryz R., 1999, Represje polityczne wobec Episkopatu katolickiego w Polsce w okresie stalinowskim, „Czasy Nowożytne” 6.
  • Grześkowiak A., 2004, Represje wobec osób duchownych i konsekrowanych w PRL w latach 1944–1989, WN KUL, Lublin.
  • Iwaneczki D., 2007, Wierny Bogu i Stolicy Apostolskiej. Błogosławiony biskup Jozafat Kocyłowski (1876–1947), „Nasz Dziennik”, 281 (2994).
  • Kaczmarek K., 2002, Prawda i kłamstwo. Prymas Węgier Józef Mindszenty, Fronda, Poznań–Warszawa.
  • Kała M., 2004, Formy administracyjnego zwalczania Kościoła katolickiego na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej [in:] Represje wobec Kościoła katolickiego na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie 1945–1989, red. S.A. Bogaczewicz, S. Krzyżanowska, PAT, Wrocław.
  • Katolicyzm w obliczu zagadnień współczesności. Rozmowa red. Hirowicza z Księdzem Prymasem Polski (Gniezno, Marzec 1953) [in:] Stefan Wyszyński, Dzieła zebrane, 1953–1956, vol. II, Soli Deo, Warszawa 1995.
  • Kemp-Welch A., 2008, Polska pod rządami komunistów. 1944-1989, IPN, Kraków.
  • Konopka H., 2005, Nauczanie religii w województwie łódzkim na tle innych regionów [in:] Władze komunistyczne wobec Kościoła katolickiego w Łódzkiem 1945–1967, red. J. Wróbel, L. Próchniak, IPN, Warszawa.
  • Książę Niezłomny. Kardynał Adam Stefan Sapieha, 2001, red. R. Bogacz, Znak, Kraków.
  • Leksykon duchowieństwa represjonowanego w PRL w latach 1945–1989, vol. I–III, 2002–2006, red. J. Myszor, IPN, Warszawa.
  • Ligarski S., 2005, Powojenne procesy księży katolickich oskarżonych o kolaborację w okresie okupacji hitlerowskiej [in:] Władze komunistyczne wobec Kościoła katolickiego w Łódzkiem, red. J. Wróbel, L. Próchniak, IPN, Warszawa.
  • Łatka R., 2013, Czy Prymasa Wyszyńskiego można określić mianem realisty politycznego?, „Politeja” 3.
  • Łatka R., 2019, Czy Prymas Polski Stefan Wyszyński był antykomunistą? [in:] Antykomunizm Polaków w XX wieku, red. P. Kardela, K. Sacewicz, Białystok–Olsztyn–Warszawa.
  • Łatka R., 2020, Prymas Stefan Wyszyński a system komunistyczny w Polsce „ludowej” w latach 1956–1981 [in:] Polskie wizje i oceny komunizmu (1917–1989), red. M. Kornat, R. Łatka, Warszawa.
  • Łatka, R., Marecki J., 2017, Kościół katolicki w Polsce rządzonej przez komunistów, IPN, Warszawa.
  • Marecki J., 2005, Działania operacyjne aparatu bezpieczeństwa wobec męskich wspólnot zakonnych na terenie województwa krakowskiego w latach 1945–1975 [in:] Informator. Nr 25, red. A. Bandura, S. Rospond, Znak, Kraków.
  • Marecki J., 2009, Zakony pod presją bezpieki. Aparat bezpieczeństwa wobec wspólnot zakonnych na terenie województwa krakowskiego 1944–1975, Znak, Kraków.
  • Mezglewski A., 1998, Spór o „wygaśnięcie” konkordatu polskiego z 1925 r., „Roczniki Nauk Prawnych” 8.
  • Musiał F., 2002, Między prawdą a propagandą. Przebieg procesu krakowskiego na sali sądowej i w propagandzie komunistycznej (11 VIII–10 IX 1947), „Zeszyty Historyczne WiN-u” 18.
  • Neja J., 2003, Represje wobec duchowieństwa Kościołów chrześcijańskich w okresie stalinowskim w krajach byłego bloku wschodniego, “Dzieje Najnowsze” 35 (2).
  • Nitecki P., 1982, Kardynał Stefan Wyszyński wobec wydarzeń sierpniowych, „Chrześcijanin w Świecie” 14 (2).
  • Nosiński S., 1982, August Hlond (1926-1948) [in:] Na stolicy prymasowskiej w Gnieźnie i w Poznaniu. Szkice o prymasach Polski w okresie niewoli narodowej i w II Rzeczypospolitej, red. F. Lenort, Pallottinum, Poznań.
  • Noszczak B., 2008, Polityka państwa wobec Kościoła Rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956, IPN, Warszawa.
  • Pater J., 2004, Władze PRL wobec ordynariusza wrocławskiego kardynała Bolesława Kominka w latach 1956–1974 [in:] Represje wobec Kościoła katolickiego na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie 1945–1989, red. S.A. Bogaczewicz, S. Krzyżanowska, IPN, Wrocław.
  • Rezler M., 1994, Sylwetki zasłużonych poznaniaków. Biogramy historyczne [in:] Wielka Księga Miasta Poznania, red. K. Matusiak, Koziołki Poznańskie, Poznań.
  • Romaniuk M.E, 1994, Życie, twórczość i posługa Stefana Kardynała Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia, vol. I., Soli Deo, Warszawa.
  • Śledzianowski J., 1991, Ksiądz Czesław Kaczmarek – biskup kielecki 1895–1963, Wydawnictwo Kuria Diecezjalna, Kielce.
  • Terlecki R., 2006, Wielki wygnaniec. Metropolita krakowski ksiądz arcybiskup Eugeniusz Baziak [in:] Kościół w godzinie próby 1945–1989. Nieznane dokumenty i świadectwa, Znak, Kraków.
  • Wawrzyniak J., 2009, ZBoWiD i pamięć drugiej wojny światowej 1949–1969, Wyd. TRIO, Warszawa.
  • Wyszyński S., 1937, Katolicki program walki z komunizmem, Wydawnictwo Diecezjalne, Włocławek.
  • Wyszyński S., 1957a, Kazanie na uroczystość Świętej Rodziny. Warszawa 13.01.1957 [in:] Kazania i przemówienia autoryzowane 1956–1981, vol. I-XLVII, Archiwum Instytutu Prymasowskiego w Warszawie, vol. II, 12–24.
  • Wyszyński S., 1957b, Wypełniamy Jasnogórskie Śluby Narodu. Czytania na maj, Wydawnictwo Jasna Góra, Częstochowa.
  • Wyszyński S., 1962, Apel do duchowieństwa: Pracujmy wszyscy nad wprowadzeniem w życie Ślubów Jasnogórskich. Komańcza – wrzesień 1956 [in:] S. Wyszyński, Wielka Nowenna Tysiąclecia, Paris.
  • Wyszyński S., 1974, „Homo Dei”, I kazanie świętokrzyskie (13.01.1974) [in:] S. Wyszyński, Nauczanie społeczne 1946–1981.
  • Wyszyński S., 1977, Życzenia wigilijne Kościoła Polskiego. Do kapłanów stolicy. Warszawa-Miodowa 24.12.1977 [in:] Kazania i przemówienia autoryzowane 1956–1981, vol. I–XLVII, Archiwum Instytutu Prymasowskiego w Warszawie, vol. LVII.
  • Wyszyński S., 1982a, Bezcenna wartość ludzkiego życia. Jasna Góra 2.12.1956 [in:] S. Wyszyński, Prymas Polski w obronie życia, vol. I, ODISS, Warszawa.
  • Wyszyński S., 1982b, Zapiski więzienne, Soli Deo, Wrocław.
  • Wyszyński S., 1990a, Nie oczekujemy życia łatwego: Podczas ingresu do katedry lubelskiej (26.05.1946) [in:] Nauczanie społeczne 1946–1981, ODISS, Warszawa.
  • Wyszyński S., 1990b, Sumienie prawe u podstaw odnowy życia narodowego. Do wiernych w archikatedrze warszawskiej 6.01.1981 [in:] S. Wyszyński, Nauczanie społeczne 1946–1981, ODISS, Warszawa.
  • Wyszyński S., 1990c, Homo Dei, I kazanie świętokrzyskie 13.01.1974 [in:] S. Wyszyński, Nauczanie społeczne 1946–1981, ODISS, Warszawa.
  • Wyszyński S., 1991, List Prymasa Polski do Rady Ministrów z dnia 8 maja 1953 („Non possumus”) [in:] S. Wyszyński, Dzieła zebrane 1949–1953, vol. I, Soli Deo, Warszawa.
  • Wyszyński S., 1993, Miłość i sprawiedliwość społeczna. Rozważania społeczne, Pallottinum, Poznań.
  • Zamiatała D., 2000, Caritas. Działalność i likwidacja organizacji. 1945–1950, Wydawnictwo KUL, Lublin.
  • Zieliński Z., 2003, Kościół w Polsce 1944-2002, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom.
  • Żaryn J., 1997, Aparat bezpieczeństwa w walce z duchowieństwem katolickim 1945–1949 (zarys problemu) [in:] Skryte oblicze systemu komunistycznego: u źródeł zła, red. R. Bäcker, P. Hübner, DiG, Warszawa.
  • Żaryn J., 1989, Gurgacz Władysław Jan [in:] Leksykon duchowieństwa represjonowanego w PRL w latach 1945–1989, t. 1, red. J. Myszor, Wydawnictwo Verbinum, Warszawa.
  • Żaryn J., 1997, Kościół a władza w Polsce 1945–1950, DiG, Warszawa.
  • Żaryn J., 1998, Stolica Apostolska wobec Polski i Polaków w latach 1944–1958, Neriton, Warszawa.
  • Żaryn J., 2003, Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944–1989), Neriton, Instytut Historii PAN, Warszawa.
  • Безансон А., 1998, Интеллектуальные истоки ленинизма, МИК, Москва.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-07985341-60f2-45c9-8934-7e74fa2e1e98
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.