PL EN


Journal
2009 | 22 | 41-57
Article title

Selbsthilfe unter Seeleuten. Berufliche Vorsorgekassen in der Provinz Pommern im 19. Jahrhundert

Content
Title variants
PL
Samopomoc w środowisku ludzi morza. Zawodowe kasy opiekuńcze w prowincji Pomorze w XIX wieku
Languages of publication
DE
Abstracts
PL
Trudności i zagrożenia związane z pracą na morzu powodowały, że już od średniowiecza środowisko żeglarzy organizowało różne formy samopomocy. W dziewiętnastowiecznym państwie pruskim realizujące dotąd te zadania bractwa i cechy rzemieślnicze nie miały już jednak tak dużego znaczenia, jak w wiekach wcześniejszych. Obowiązująca od czasu reform Steina i Hardenberga wolność wykonywania zawodu podkopała fundamenty, na których opierały się tego typu organizacje, mimo iż nadal działały one wśród różnych grup zawodowych. W tych okolicznościach zadania opiekuńcze stopniowo przejęły kasy opiekuńcze powstające na terenie Pomorza od XVIII wieku. Niektóre z nich zawiązały się pod koniec pierwszej połowy XIX stulecia, kiedy to powstało niemal równocześnie kilka tego typu instytucji, w tym także o ogólnoprowincjonalnym zasięgu oddziaływania. Dostępne źródła nie pozwalają na precyzyjne określenie, ile ich funkcjonowało na Pomorzu od końca XVIII wieku. Na obecnym etapie badań lista obejmuje dwanaście tego typu instytucji, które istniały jednocześnie z mającymi zwykle jeszcze średniowieczny rodowód kasami prowadzonymi przez Domy Żeglarza i kom panie żeglarskie w Szczecinie, Stralsundzie, Świnoujściu, Ueckermünde czy Kołobrzegu. Celem artykułu jest określenie – na podstawie analizy porównawczej statutów tychże kas – sposobu ich funkcjonowania, charakteru, ale przede wszystkim typów i zasad przyznawania świadczeń. W zależności od kasy należący do niej członkowie i ich rodziny mogli bowiem liczyć na zapomogę w czasie choroby, niezdolności do pracy lub jej braku, jak i utraty majątku, np. w wyniku katastrofy morskiej. Świadczenia obejmowały też pensję wdowią wraz dodatkiem dla dzieci do czternastego roku życia, pensję sierocą oraz zasiłek pogrzebowy wypłacany po śmierci członka kasy. W drugiej połowie XIX wieku przedstawiciele poszczególnych zawodów morskich, zwłaszcza związanych z elitą tego środowiska, mogli więc potencjalnie wybrać kasę i w ten sposób stworzyć sobie i rodzinie realne szanse na pomoc finansową w trudnych sytuacjach wynikających zarówno z zachwiania koniunktury, jak i z komplikacji zdrowotnych. Przede wszystkim jednak charakter powołanych w połowie wieku kas świadczy o wzroście zamożności tej grupy zawodowej w okresie dobrej koniunktury w handlu morskim, mającej swoje przełożenie na dążenie do zabezpieczenia przyszłości najbliższych.
Journal
Year
Volume
22
Pages
41-57
Physical description
Contributors
  • Uniwersytet Szczeciński
translator
References
  • Archiwum Państwowe w Szczecinie [Staatsarchiv Stettin], Naczelne Prezydium Prowincji Pomorskiej [Oberpräsidium von Pommern in Stettin]
  • Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz Berlin-Dahlem, I. Hauptabteilun
  • Revidirte Statut der Schiffer-Wittwen-Kasse zu Stettin. Gestiftet im Jahre 1845. Revidirt 1852, Stettin [s.a.].
  • Statut Barther Schiffer-Wittwen- und ArmenKasse. Barth 1847
  • Wohltätigkeit und Wohlfahrtspflege in der Stadt Stettin. Ein Wegweiser herausgegeben von der Armendirektion, Stettin 1910
  • Chlebowska A.: Pensja wdowia w środowisku ludzi morza w świetle statutów XIX-wiecznych pomorskich zawodowych kas opiekuńczych [Witwen-Gehalt im Gesellschaftskreis der Seeleute auf der Grundlage der Statuten pommerscher beruflicher Vorsorgekassen des 19. Jhs.], in: Rodzina i gospodarstwo domowe na ziemiach polskich w XV–XX wieku. Struktury demograficzne, społeczne i gospodarcze [Familie und Haushalt auf den polnischen Gebieten in den 15.–20. Jahrhunderten. Demographische, gesellschaftliche und wirtschaftliche Strukturen], hg. von C. Kuklo, Warszawa 2008
  • Ebert H.: Zur Aufklärung über den Umsturz und die Umwandlung der Barther Schiffer-Armen-Gesellschaft in eine Barther Schiffer-Witwen- und Armen-Kasse, 1894
  • Frerich J., Frey M.: Handbuch der Geschichte der Sozialpolitik in Deutschland, Bd. 1: Von der vorindustriellen Zeit bis zum Ende des Dritten Reichs, München 1993
  • Gaziński R.: Handel morski Szczecina w latach 1720–1805 [Stettiner Hochseehandel in den Jahren 1720–1805], Szczecin 2000
  • Lesiński H.: Handel morski Kołobrzegu w XVII i XVIII wieku [Kolberger Hochseehandel im 17. und 18. Jh.], Szczecin 1982
  • Mielcarek A.: Marynarze pruskiej floty handlowej w XIX i początkach XX wieku [Matrosen der preußischen Handelsflotte im 19. und den Anfängen des 20. Jhs.], „Przegląd Zachodniopomorski” [Pommersche Rundschau], 1996, 2
  • Mielcarek A.: Żegluga i armatorzy małych portów rejencji szczecińskiej i koszalińskiej w XIX wieku [Schifffahrt und Reeder kleiner Häfen des Stettiner und Kösliner Regierungsbezirks im 19. Jh.], „Nautologia” [Nautik], 32, 1997, 3–4
  • Mielcarek A: Rozwój floty i żeglugi pruskich portów południowego i wschodniego wybrzeża Bałtyku w latach 1815–1914 [Entwicklung der Flotte und der Schifffahrt preußischer Häfen der südlichen und östlichen Ostsseküste in den Jahren 1815–1914], Szczecin 1993
  • Ohlemacher J.: Die Seemannsheime in Göhren und auf der Oie. Das Werk der Gräfin Schimmelmann, in: 750 Jahre Mönchgut 1252–2002. Ausgewählte Vorträge aus dem Jubiläumsjahr, Groß Zicker 2004
  • Peters H.H.: Die Geschichte der sozialen Versicherung, Bonn – Bad Godesberg 1973
  • Salmonowicz S.: Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa [Preußen. Die Geschichte des Staates und der Gesellschaft], Warszawa 1998
  • Spethmann C.: Schiffahrt in Schleswig-Holstein 1864–1939. Dissertation zur Erlangung des Doktorgrades an der Philosophischen Fakultät an der Christian-Albrechts Universität zu Kiel, Kiel 2002 (URL: http://deposit.d-nb.de/cgi-bin/dokserv?idn=971577056&dok_ var=d1&dok_ext=pdf&filename=971577056.pdf [Zugriff am 7. Dez. 2008])
  • Stanielewicz J.: Rozkwit i załamanie się szczecińskiego eksportu zboża w okresie 1850–1870 na tle zaplecza wywozowego portu [Aufblühen und Zusammenbruch des Stettiner Getreideausfuhrs im Zeitraum 1850–1870 in Bezug auf das Ausfuhrhinterland des Hafens], „Przegląd Zachodniopomorski“ [Westpommersche Rundschau], 1975, 1
  • Stanielewicz J.: Rola portów bałtyckich Szczecina i Królewca na tle zaplecza i przedpola portowego w latach 1815–1914 [Rolle der baltischen Häfen von Stettin und Königsberg in Bezug auf das Hinterland und den Vorhafen in den Jahren 1815–1914], Szczecin 1976
  • Trzoska J.: Żegluga, handel i rzemiosło w Gdańsku w drugiej połowie XVII i XVIII wieku [Schifffahrt, Handel und Handwerk in Danzig in der 2. Hälfte des 17. und 18. Jhs.], Gdańsk 1989
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-0e566b6f-84a3-446e-b898-0ebaa91aaeb9
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.