„Na naukę nigdy nie jest za późno”. Edukacja dorosłych w Polsce Ludowej1 w świetle czasopisma „Przyjaciółka” (1948–1951)

• Authors: Fogelzang-Adler Ewa

Title variants

EN

“It is never too late to study”. Adult education in Communist Poland as described in „Przyjaciółka” weekly (1948–1951)

• Languages of publication: PL

Abstracts

PL

Niniejsza publikacja dotyczy problematyki edukacji dorosłych w Polsce w pierwszym okresie powojennym, prezentowanej na łamach najbardziej popularnego wówczas czasopisma kobiecego – tygodnika „Przyjaciółka”. Cezury czasowe wyznaczają lata 1948–1951, czyli wydawania pisma przez Spółdzielnię Wydawniczo-Oświatową „Czytelnik”. Analizą treści (jakościową analizą zawartości) objęto wszystkie wypowiedzi związane z tematem badawczym, którymi były głównie artykuły redakcyjne, opowiadania z cyklu „Radości i smutki”, listy czytelników kierowane do redakcji, zamieszczone łącznie w 198 numerach. Przeprowadzone badania wykazały, że redaktorzy „Przyjaciółki” dużą wagę przywiązywali do tematyki edukacji dorosłych Polaków, przedstawiając informacje związane z wieloma jej formami na różnych poziomach kształcenia i dokształcania. Włączając się w nurt działań prosystemowych propagowano osiągnięcia „nowych władz państwowych i partyjnych” w zakresie rozwoju bezpłatnej edukacji dorosłych. Doradzano czytelnikom, by podejmowali naukę w szkołach, odbywali szkolenia, uczestniczyli w kursach, wykładach, odczytach czy dyskusjach, samokształcili się, zdobywali nową wiedzę, umiejętności i kompetencje, wykorzystując możliwości ustrojowe Polski Ludowej. Akcentowano, że wszyscy obywatele, bez różnicy płci i wieku mogą uczyć się, gdyż „na naukę nigdy nie jest za późno”.

EN

This publication refers to adult education in Poland in the first period after World War II, as presented in the most popular magazine for women those days, i.e. Przyjaciółka weekly. This is the period from 1948 to 1951, when the weekly was published by Spółdzielnia Wydawniczo-Oświatowa “Czytelnik”. The analyzed content includes all the texts relating to the study subject, i.e. primarily editorial articles, stories in the “Joys and Sorrows” cycle, readers’ letters addressed to the editors, published in 198 editions altogether. The studies revealed that the editors of Przyjaciółka paid much attention to the topics relating to the education of adult Poles, presenting information on its numerous forms at various levels of education, including professional development programmes. In line with the activities supporting the system, the weekly promoted the achievements of “new state and party authorities” relating to the development of free adult education opportunities. The readers were advised to start learning at schools, undergo training, participate in courses, lectures, readings or discussions, to self-educate, to acquire new information, skills and competences by using the systemic opportunities in Communist Poland. It was stressed that all citizens, irrespective of their gender and age, can learn as “it is never to late to study”

Keywords

PL

edukacja dorosłych,; edukacja pracujących,; oświata,; szkolnictwo,; „Przyjaciółka”,; Polska Ludowa,; treści informacyjne,; treści propagandowe,

EN

adult education,; workers’ education,; education,; school system,; "Przyjaciółka",; Communist Poland,; informational content,; propaganda content,

• Publisher: Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Technologii Eksploatacji, Radom
• Journal: Edukacja Ustawiczna Dorosłych
• Year: 2024
• Issue: 3
• Pages: 111-125

Dates

issued

2024-09-30

Contributors

author

Fogelzang-Adler Ewa

• Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

References

• Abramowicz M., Z Ligi Kobiet. Spełniły się nasze marzenia, 1949, nr 42 (83), s. 10.
• Bocianowska, M., List do Redakcji. Żyję od nowa, 1950, nr 11 (104), s. 10.
• Borska, M., Radości i smutki. Historia prawdziwa, 1950, nr 13 (106), s. 3.
• Pasz., H., Kącik młodych. Koło ZMP walczy z analfabetyzmem, 1950, nr 41 (134), s. 12.
• Paszko, H., Nauczyłam się czytać i pisać, 1951, nr 15 (161), s. 7.
• Poradnik zawodowy. Kursy rzemieślnicze, 1948, nr 24, s. 9.
• Poradnik zawodowy. Szkoły Pracy Społecznej T.U.R., 1948, nr 33, s. 11.
• Reforma szkolnictwa zawodowego, 1950, nr 25 (118), s. 11.
• Ruszkowska, Z., Poradnik zawodowy. Gimnazja i Licea Przemysłu Włókienniczego, 1949, nr 31 (72), s. 7.
• Ruszkowska, Z., Poradnik zawodowy. Kursy Młodszych Pielęgniarek, 1949, nr 38 (79), s. 10.
• Sachnowski, Z., Wszyscy będą czytać, 1949, nr 17 (58), s. 5.
• Spółdzielnia Usługowa szkoli i zatrudnia pracownice domowe, 1948, nr 15, s. 8.
• Stokłosa E., List do Redakcji. Jak się uczyć, 1950, nr 34 (127), s. 6.
• Szkolenie zawodowe w PMT, 1949, nr 14 (55), s. 5.
• Szulc, H., Od naszych korespondentek z „Ligi Kobiet”. O kursie wieczorowym, 1951, nr 13 (159), s. 12.
• Tomaszewska M., Dąbrowska B., Listy Czytelniczek. Ukończyłyśmy kurs mechaników, 1950, nr 35 (128), s. 12.
• Budnik, M. (2013). Walka z analfabetyzmem w Polsce Ludowej (na przykładzie wybranych dokumentów Ministerstwa Oświaty oraz Biura Pełnomocnika Rządu do Walki z Analfabetyzmem z lat 1949–1951). Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, I (129), s. 31–41.
• Fogelzang-Adler, E. (2011). Propaganda na rzecz Polski Ludowej. Studium przypadku na przykładzie tygodnika „Przyjaciółka” (rocznik 1952). Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Folia 91. Studia Politologica VI, s. 58–72.
• Jankowski, D., Przyszczypkowski, K., Skrzypczak, J. (1996). Podstawy edukacji dorosłych. Zarys problematyki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
• Kieresiński, Z. (1964). Oświata dorosłych. XX lat Polski Ludowej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne
• Wodniak, K. (2018). Beletrystyka w „Przyjaciółce”. Bibliografia 1948–1989. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
• Wodniak, K. (2004). Współczesna prasa kobieca a sprawy książki. Treści literackie w czasopismach: „Przyjaciółka”, „Twój Styl”, „Cienie i Blaski”. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.
• Zajko-Czochańska, J. (2019). Monografia „Przyjaciółki” – zarys zagadnienia. Niepodległość i Pamięć. Czasopismo humanistyczne, nr 2 (66)

Identifiers

ISSN

1507-6563

EISSN

2391-8020

DOI

10.34866/wth1-7c40