Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

PL EN


2018 | 83 | 2 | 135-168

Article title

Michalici w Toruniu (1939–1989). Próba syntezy

Content

Title variants

EN
The Michaelite Fathers in Toruń (1939–1989): the Attempt of the Synthesis
DE
Die Michaeliten in Thorn (1939–1989). Versuch einer Synthese

Languages of publication

PL

Abstracts

EN
The Michaelite Fathers (The Congregation of Saint Michael the Archangel) were the last to arrive in the territory of the Chełmno diocese among several orders which had started to operate there during the interwar period. At the same time, their arrival in Toruń was the only case of the order being brought to a given area by a clergyman of the diocese. Despite being involved in the work of St. Mary’s Rosary Institute from the beginning of 1939, the Michaelites did not manage to find their place in the sacral space of the town. They were not to blame for this. When Germans took over Toruń in the first days of September 1939, the only Michaelite was forced to leave the city. Nevertheless, the first steps in the work of the ministry in the city and dioceses had been already taken. The Michaelites returned to Toruń in 1948. They restored their activity in the district of Bydgoskie Przedmieście with a modest small chapel and building of the Rosary Institute. Originally, the priests exercised pastoral ministry among the inhabitants of the district, and later of the whole city, helping parish priests of other parish churches in Toruń. From year to year the congregation extended the scope of its activity among children and young people (until 1961 they taught religion at schools, later in special classrooms adjacent to parish churches), helping the poor, the sick, the handicapped, the blind. They worked also away from Toruń such as in the ministry centre, the parish church in Górsk, where the monks manager to build a sculpture commemorating the death of Rev. Popiełuszko. Prior to WWII, the Michaelites started to make an effort to have their own church built. They continued their efforts after the end of the war. The works lasted over 30 years. In 1949 the monks opened a public chapel, which was later extended, along with a monastic house. The plans of the construction of the church were ready in 1957. In 1963 a lot where the church was to be erected was acquired. The next step in the process of the creation of the Michaelites’ monastic houses in Toruń was the foundation of an independent pastoral centre in 1970. In 1976 the Roman Catholic Parish Church of Saint Michael the Archangel was set up in Toruń. Yet, the cornerstone was laid down in 1983 and consecrated in 1987.
DE
Die Michaeliten (Kongregation vom Heiligen Erzengel Michael) kamen in das Bistum Kulm als letzter von den vielen Orden, die in der Zeit zwischen den Weltkriegen auf seinem Gebiet eine seelsorgerische Tätigkeit aufnahmen. Zugleich war ihre Ankunft in Thorn der einzige Fall in dieser Zeit, dass ein Orden von einem Diözesanpriester eingeführt wurde. Obwohl sich die Michaeliten seit Anfang 1939 in der Arbeit des Marianischen Rosenkranz-Instituts engagierten, konnten sie sich im sakralen Raum der Stadt nicht halten. Das war nicht ihre Schuld. Als Thorn in den ersten Septembertagen 1939 von den Deutschen eingenommen wurde, wurde der einzige Michaelit zum Verlassen der Stadt gezwungen. Dennoch waren die ersten Schritte bei der seelsorgerischen Arbeit auf dem Gebiet der Stadt und des Bistums schon gemacht worden. 1948 kehrten die Michaeliten nach Thorn zurück. Sie nahmen ihre Tätigkeit in der Bromberger Vorstadt wieder auf, in überaus bescheidenem Maß, mit einer kleinen Kapelle und dem Gebäude des Rosenkranz-Instituts. Anfangs übten sie ihre Seelsorge unter der Bevölkerung des Stadtteils, später auch der ganzen Stadt, indem sie den Pfarrern der Thorner Pfarreien halfen. Von Jahr zu Jahr wurde die Ausweitung der Tätigkeit der Gemeinschaft deutlich; sie übten sie unter Kindern und Jugendlichen (bis 1961 unterrichteten sie Religion in Schulen, später in Katecheseräumen) und sie halfen armen, kranken, behinderten und blinden Personen. Sie waren auch nicht nur in der Stadt tätig. Einer der wichtigsten Arbeitsorte der Michaeliten außerhalb von Thorn war das Seelsorgezentrum und später auch eine Pfarrei in Górsk, wo die Patres unter anderem ein Denkmal zur Erinnerung an den Märtyrertod von Pfarrer Popiełuszko bauen ließen. Schon vor dem 2. Weltkrieg hatten die Michaeliten mit Bemühungen um den Bau einer eigenen Kirche begonnen, und auch nach seinem Ende ließen sie davon nicht ab. Sie dauerten über 30 Jahre. 1949 eröffneten sie eine öffentliche Kapelle, die im Lauf der Jahre zusammen mit dem Ordenshaus ausgebaut wurde. Die Pläne für die Kirche waren schon 1957 fertig. 1963 wurde ihnen ein Bauplatz zugewiesen. Ein weiterer Schritt auf dem Weg zur Schaffung einer Ordensniederlassung in Thorn war 1970 die Errichtung eines selbstständigen Seelsorgezentrums. 1976 wurde dann die römischkatholische Pfarrei St. Michael in Thorn errichtet. Doch der Grundstein für den Bau der neuen Pfarrkirche in Thorn wurde erst 1983 gelegt, ihre Weihe erfolgte 1987.

Year

Volume

83

Issue

2

Pages

135-168

Physical description

Dates

published
2018-06-01

Contributors

  • Muzeum Gdańska
  • Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku

References

  • Alabrudzińska, Elżbieta. “Stosunki religijne w Toruniu (1920–1939).” In Historia Torunia, edited by Marian Biskup, vol. 3/2, 287–311. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu i Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, 2006.
  • Białkowski, Michał. “Klub Inteligencji Katolickiej w Toruniu w okresie stanu wojennego (zawieszenie działalności i rozwiązanie) oraz powstanie Toruńskiego Klubu Katolików.” In Diecezja Chełmińska w czasach komunizmu (1945–1990), vol. 1, edited Wojciech Polak, Waldemar Rozynkowski and Jan Sziling, 33–367. Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum, 2008.
  • Białkowski, Michał. “Dzieje Klubu Inteligencji Katolickiej w Toruniu w latach osiemdziesiątych XX wieku.” In Kluby Inteligencji Katolickiej jako przestrzeń działań niezależnych w latach osiemdziesiątych XX wieku, edited by Konrad Białecki, 132–178. Warszawa, Poznań: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2014.
  • Borkowski, Henryk. Ksiądz Władysław Janowicz. Filaret, els, Michalita, edited by Marcin A. Różański. Miejsce Piastowe: Zgromadzenie Świętego Michała Archanioła, Krosno: Wydawnictwo Ruthenus, 2009.
  • Chinciński, Tomasz, and Alicja Paczoska-Hauke, eds. Aparat bezpieczeństwa w walce z Kościołem katolickim w województwie pomorskim (bydgoskim) w latach 1945–1956. Bydgoszcz, Gdańsk: Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej, 2010.
  • Jastrzębski, Włodzimierz. “Bilans rządów niemieckich na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy (1939–1945).” In Wrzesień 1939 i jego konsekwencje dla ziem zachodnich i północnych Drugiej Rzeczypospolitej, edited by Ryszard Sudziński and Włodzimierz Jastrzębski, 175–184. Toruń, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2001.
  • Kardasz, Stanisław, ed. Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość. Dekanat toruńskie – I, II i III, vol. 15/16/17. Toruń: Wydawnictwo Konserwatora Diecezjalnego, 1995.
  • Konopka, Witold. “Rozwój sieci parafialnej w Toruniu w latach 1945–1992.” Rocznik Toruński 37 (2010): 99–132.
  • Konopka, Witold and Waldemar Rozynkowski. “Parafia miłosierdzia Bożego w świetle rozwoju sieci parafialnej w Toruniu po II wojnie światowej.” In Parafia Miłosierdzia Bożego w Toruniu. Historia – teraźniejszość – przyszłość, edited by Waldemar Rozynkowski, 9–51. Toruń: Zakład Usług Poligraficznych Druk-Tor, 2015.
  • Kurlenda, Piotr. Działalność społeczno-polityczna Kościoła katolickiego w Toruniu i Podgórzu (1920–1939). Toruń: Wydawnictwo Konserwatora Diecezjalnego, 1997.
  • Kustra, Czesław. Powściągliwość i praca w wychowaniu człowieka. Współczesne odczytanie koncepcji wychowawczej ks. Bronisława Markiewicza (1842–1912). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2002.
  • Mazanowska, Izabela. “Polityka podatkowa władz państwowych wobec Kościoła katolickiego w Polsce w okresie 1956–1970, na przykładzie wybranych zagadnień dotyczących zgromadzeń zakonnych na terenie diecezji chełmińskiej.” In Diecezja Chełmińska w czasach komunizmu (1945–1990), vol. 1, edited by Wojciech Polak, Waldemar Rozynkowski and Jan Sziling, 73–116. Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum, 2009.
  • Mazanowska, Izabela. ‘Będą was prześladować z mego powodu’. Polityka władz państwowych wobec zakonów i zgromadzeń zakonnych diecezji chełmińskiej w latach 1956–1970. Bydgoszcz, Gdańsk: Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej, 2013.
  • Molendowski, Leszek. Zakony męskie diecezji chełmińskiej i ich losy w czasie II Wojny Światowej. Gdańsk, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej, 2017.
  • Nowogórski, Paweł. “Ksiądz Bronisław Markiewicz wielki wychowawca i patriota.” In Roczniki księdza Jerzego, edited by Paweł Nowogórski, Wojciech Polak and Waldemar Rozynkowski, 7–38. Toruń, Górsk: Fundacja Centrum Edukacji Młodzieży im. ks. Jerzego Popiełuszki w Górsku, 2016.
  • “Odzyskać zagrabione. Z Wojciechem Kowalskim i Agnieszką Łuczak rozmawia Barbara Polak.” Biuletyn IPN 3 (2007): 6–22.
  • Polak, Wojciech. Sierpień nad Wisłą i Drwęcą. Strajki i protesty w Toruniu i województwie toruńskim latem 1980 r. Gdańsk: Oficyna Wydawnicza Finna, 2010.
  • Polak, Wojciech. Czas ludzi niepokornych. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” i inne ugrupowania niezależne w Toruniu i Regionie Toruńskim (13 XII 1981 – 4 VI 1989). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2003.
  • Rozynkowski, Waldemar. “Inwigilacja środowiska toruńskich michalitów w latach 1958–1959.” Rocznik Toruński 36 (2009): 243–249.
  • Rozynkowski, Waldemar. “Rozwój sieci parafialnej w Toruniu od średniowiecza do czasów współczesnych.” In Toruń miasto wielu wyznań, edited by Jarosław Kłaczkow, Piotr Oliński and Waldemar Rozynkowski, 17–32. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2017.
  • Różański, Marcin A. Historia wspólnot michalickich, Michalici w latach 1952 (1950)–2005, Michalitki od 1956 do 2005, vol. 2. Marki: Wydawnictwo Michalineum, 2009.
  • Różański, Marcin A. Działalność michalitów w czasie drugiej wojny światowej podczas okupacji niemieckiej. Marki: Wydawnictwo Michalineum, 2011.
  • Różański, Marcin A. Zgromadzenie św. Michała Archanioła w Polsce w latach 1945–2004. Marki: Wydawnictwo Michalineum, 2015.
  • Ruchlewski, Przemysław. “Likwidacja nauczania religii w szkołach Torunia i powiatu toruńskiego oraz proces organizowania sieci punktów katechetycznych na początku lat sześćdziesiątych XX wieku.” In Diecezja Chełmińska w czasach komunizmu (1945–1990), vol. 2, edited by Wojciech Polak, Waldemar Rozynkowski and Jan Sziling, vol. II. Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum, 2009.
  • Ruchlewski, Przemysław. Działania władz państwowych wobec Kościoła katolickiego Toruniu oaz wybranych parafiach diecezji chełmińskiej w latach 1956–1990. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2018 [in print].
  • Tomkowiak, Katarzyna. “Biblioteki na Podgórzu koło Torunia w latach 1920–1939.” Toruńskie Studia Bibliograficzne 1(2) (2009): 57–74.
  • Zamiatała, Dominik. Zakony męskie w polityce władz komunistycznych w Polsce w latach 1945–1989, vol. 2: Działalność duszpasterska i społeczna zakonów w latach 1945–1989. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej, 2012.
  • Związek, Jan. “Nowakowski Franciszek (1885–1974).” In Polski słownik biograficzny, vol. 23, 282. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1978.

Document Type

Publication order reference

YADDA identifier

bwmeta1.element.desklight-1088d451-18b1-4af5-858a-6f4249653be4
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.