PL EN


Journal
2005 | 6 | 1-18
Article title

Heraklit nie oznajmia, ani nie ukrywa, ale wskazuje

Authors
Content
Title variants
EN
Heraclitus does not announce, nor does he hide, but he indicates
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Przedmiotem artykułu jest porównanie dzieła Heraklita z Efezu z wypowiedziami wyroczni delfickiej. Autor analizuje charakter tych wypowiedzi wskazując na ich „dwuwarstwowość” tj. posiadanie dwóch znaczeń: dosłownego – pozornego i ukrytego – właściwego. Właściwe znaczenie jest alegoryczne i tak ma się do dosłownego, jak to ostatnie do znaku (materialnego tekstu). Zatrzymanie się na znaczeniu dosłownym jest błędem uniemożliwiającym właściwe zrozumienie przepowiedni. Podobny charakter mają niektóre istotne fragmenty Heraklita – posiadają sens pozorny (często paradoksalny) i właściwy, ukryty. Można się domyślać, że filozof celowo upodobnił swoje dzieło do wypowiedzi Pytii, aby nadać mu wyjątkowy status. Schemat [znak/znaczenie jawne = znaczenie jawne/znaczenie ukryte] daje się także zastosować do Heraklitejskiej wizji świata (zjawiska mają się do Logosu jak dosłowny sens wyroczni do sensu alegorycznego). Relacją występującą w każdym z tych trzech obszarów jest szczególny rodzaj „wskazywania”.
EN
The subject of the article is a comparison of the work of Heraclitus with the utterances of Delphic oracle. The author analyzes the character of those utterances, pointing to their “two-layeredness”, i.e. to their having two meanings: one litteral – apparent and the other hidden – proper. The proper meaning is allegoric and is in such a relation to the litteral as the latter is to the sign (a material text). To settle for the litteral meaning is a mistake that makes it impossible understand the prophecy properly. Some essential fragments of Heraclitus have a similar character – they also have both an apparent sense (often paradoxical) and a proper, hidden sense. One can guess that the philosopher intentionally made his work resemble Pythia’s utterances to give it a unique status. The pattern [sign/apparent meaning = apparent meaning/hidden meaning] can be also suitable for Heraclitus’s vision of the world (the phenomena are in such a relation to the Logos as the litteral sense of the prophecy is to the allegoric sense). The relation that appears in each of these three areas is a peculiar kind of “indicating”.
Keywords
Journal
Year
Issue
6
Pages
1-18
Physical description
Contributors
author
  • Uniwersytet Jagielloński
References
  • Bywater [1877] – I. Bywater, Heracliti Ephesii reliquiae, London 1877.
  • Colli [1991] – G. Colli, Narodziny filozofii, tłum. S. Kasprzysiak, Kraków 1991.
  • Conche [1991] – M. Conche, Héraclite. Fragments, Paris 1991.
  • Diels-Kranz [1934] – H. Diels, W. Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker, t. I, Berlin 1934.
  • Diogenes Laertios [1984] – Diogenes Laertios, Żywoty sławnych filozofów, tłum. I. Krońska, Warszawa 1984.
  • Gadamer [1990] – H. G. Gadamer, Symbol i alegoria, tłum. M. Łukasiewicz, w: Symbole i symbolika, red. M. Słowiński, Warszawa 1990.
  • Heraclitus [2005] – Homeric Problems. Alegoriae Homericae, Boston 2005.
  • Herodot [2002] – Herodot, Dzieje, tłum. S. Hammer, Warszawa 2002.
  • Hölscher [1968] – U. Hölscher, Anfängliches Fragen, Göttingen 1968.
  • Hölscher [1974] – U. Hölscher, Paradox, simile, and gnomic utterance in Heraclitus, tłum. M. R. Cosgrove, P. D. Mourelatos, w: The Pre–Socratics, red. P. D. Mourelatos, New York 1974.
  • Kahn [1979] – Ch. H. Kahn, The art and thought of Heraclitus, Cambridge 1979.
  • Kirk [1954] – G. S. Kirk, Heraclitus. The cosmic fragments, Cambridge 1954.
  • Krokiewicz [1948] – A. Krokiewicz, Heraklit, „Kwartalnik Filozoficzny“ (17) 1948, s. 1-15.
  • Marcovich [1967] – M. Marcovich, Heraclitus, Editio maior, Merida 1967.
  • Minar [1939] – E. L. Minar, The Logos of Heraclitus, „Classical Philology” (34) 1939, s. 323- 341.
  • Miodońska-Brookes [1974] – E. Miodońska-Brookes i in., Zarys poetyki, Warszawa 1974.
  • Mrówka [2004] – K. Mrówka, Heraklit. Fragmenty: nowy przekład i komentarz, Warszawa 2004.
  • Narecki [1999] – K. Narecki, Logos we wczesnej myśli greckiej, Lublin 1999.
  • Oświęcimski [1989] – S. Oświęcimski Zeus daje tylko znak, Apollo wieszczy osobiście: starożytne wróżbiarstwo greckie, Wrocław 1989.
  • Plotyn [1959] – Plotyn, Enneady, tłum. A. Krokiewicz, t. II, Warszawa 1959.
  • Sextus Empiryk [1998] – Sextus Empiricus, Adversus Mathematicos, Oxford 1998. Snell [1926] – B. Snell, Die Sprache Heraklits, „Hermes” (61) 1926, s. 353-381.
  • Tarán [1986] – L. Tarán, The first fragment of Heraclitus, „Illinois Classical Studies” (11) 1986, s. 1-15.
  • Todorov [1990] – T. Todorov, Wstęp do symboliki, tłum. K. Falicka, w: Symbole i symbolika, red. M. Słowiński, Warszawa 1990.
  • Trier [1976] – R. A. Trier, Archaic Logic: Symbol and Structure In Heracleitus, Parmenides and Empedocles, The Hague 1976.
  • Wheelwright [1959] – P. Wheelwright, Heracleitus, Princeton N.J. 1959.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-15ad5106-b3ab-409f-bfc5-00b9d0bc3462
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.