PL EN


2019 | 26 | 11-32
Article title

„Nie pozwolisz żyć czarownicy” (Wj 22,17). W poszukiwaniu właściwego zrozumienia jednego ze starotestamentalnych praw

Content
Title variants
EN
“You will not allow a sorceress to live” (Ex 22,17). In the Search of a Proper Understanding of One of the Old Testament Rights
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Przepis prawny z Wj 22,17 służył dawniej jako argument scrypturystyczny, uzasadniający „polowania na czarownice”. Jego właściwa interpretacja, mimo tego, że składa się praktycznie z trzech słów, nie jest jednak wcale taka łatwa. Przegląd opinii na ten temat pokazuje złożoność tego problemu. W tym artykule przepis biblijny pokazany został na tle innych starożytnych praw. Porównanie pozwala sądzić, że obawy przed szkodliwymi czarami były obecne we wszystkich kulturach otaczających starożytny Izrael. Teksty biblijne z rdzeniem kšp, zastosowanym w Wj 22,17, także pokazują dużą skalę praktykowania opisywanych nim czarów i stały, negatywny stosunek to nich. Sam przepis z Wj 22,17 może być pozostałością dawnego, lokalnego „kompleksu czarownicy”, wyrazem obaw przed skutkami złej magii. Mógł on pierwotnie dotyczyć jakiejś specyficznej formy czarów, uprawianej przez kobiety. Od momentu umieszczenia go w Kodeksie Przymierza, nabiera już jednak rangi ogólnonarodowej i staje się elementem walki o czystość jahwizmu. Nie ma pewności, czy sankcja w nim obecna oznacza karę śmierci, rodzaj ekskomuniki, banicję czy jakiś niesprecyzowany rodzaj kary, powalający na doraźne działanie w zależności od sytuacji i skali zagrożenia.
EN
In the past, the legal article from Ex 22,17 served as a scripturistic argument justifying the “witch-hunt”. Its correct interpretation, despite its length, is not so easy. The review of the opinions on this topic shows its complexity. The article shows the biblical law against other ancient ones. The comparison suggests that the fears of harmful spells were current in all cultures of ancient Israel. The biblical texts with the kšp core used in Ex 22,17 also show a large scale of practicing the spells and the constant, negative attitude to them. The law from Exodus 22,17 may be a remnant of the former local “witch complex”, the sign of fear of the effects of evil magic. It could originally refer to a specific form of spells cultivated by women. Since it was placed in the Covenant Code, it has become national turned into a part of the struggle for the purity of Jahvism. However, there is no certainty whether the presented sanction means the death penalty, a kind of excommunication, banishment or some unspecified type of punishment which allow to take a temporal action depending on the situation and the scale of the threat.
Keywords
Contributors
  • Wydział Teologiczny Uniwersytet Szczeciński
References
  • Abusz, Tzvi. „The Demonic Image of the Witch in Standard Babylonian Literature”. W: Religion, Science, and Magic, red. Jacob Neusner i inni, 27–58. New York, Oxford: Oxford University, 1989.
  • Albertz, Rainer. A History of Israelite Religion in the Old Testament Period. T. 1. London: SCM Press, 1994.
  • Albertz, Rainer. Exodus 19–40. Zürcher Bibelkommentar Altes Testament 2.2. Zürich: Theologische Verlag, 2015.
  • Alexander, Desmond T. Exodus. Apollos Old Testament Commentary 2. London, Downer Grove: Apollos-InterVarsity Press, 2017.
  • Alt, Albrecht. „Die Ursprünge des israelitischen Rechts” (1934). W: Kleine Schriften. T. 1, 278–332. München: Beck, 1953.
  • André, Gunnel. „kāšap”. W: Theological Dictionary of the Old Testament. T. 7, red. G. Johannes Botterweck i inni, 360–366. Grand Rapids: Eerdmans, 1995.
  • Avishur, Yitschak. „The Gost-Expelling Incantation from Ugarit (Rash Ibn Hani 78/20)”. Ugarit-Forschungen 13 (1983): 13–25.
  • Bar-Ilan, Meir. „Witches in the Bible and in the Talmud”. W: Approaches to Ancient Judaism, red. W. Basser, S. Fishbane, 7–32. New Serial 5. Atlanta: Scholars Press, 1993.
  • Bertherton, Donald J. „An Invitation to Murder? A Re-interpretation of Exodus 22:18. «You shall Not Suffer A Witch to Life»”. Expository Times 116 (2005): 145–152.
  • Block, Daniel I. The Book of Ezekiel. Chapters 1–24. The New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids, Cambridge: Eerdmans, 1997.
  • Brenner, Athalya. The Intercourse of Knowledge: On Gendering in the Hebrew Desire and „Sexuality”. Biblical Interpretation Series 26. Leiden: Brill, 1997.
  • Cassuto, Umberto. A Commenatry on the Book of Exodus. Jerusalem: Magnes, 1967.
  • Childs, Brevard S. Il libro dell’Esodo. Commento critico-teologico. Casale Monferrato: Piemme 1995; oryg. ang. 1974.
  • Davies, Thomas Witton. Magic, Divination, and Demonology: Among the Hebrews and Their Neighbours, 47–50. New York: Ktav, 1969.
  • Dillmann, August. Exodus and Leviticus. Kurzgefasstes egegetisches Handbuch. Leipzig: Hirzel, 1880.
  • Dohmen, Christoph. Exodus 19–40. Herders Theologischer Kommentar zum Alten Testament. Freiburg, Basel, Wien: Herder, 2004.
  • Douglas, Mary. „Introduction: Thirty Years after Witchcraft, Oracles and Magic”. W: Witchcraft Confessions and Accusations. ASA Monographs 9, XIII–XXXVIII. London, 1970.
  • Ehrlich, Arnold B. Randglossen zur hebräischen Bibel. Band 1. Leipzig: Hinrichs, 1908.
  • Evans-Pritchard, Edward Evan. Witchcraft, Oracles and Magic among the Azande. Oxford: Clarendon Press, 1937; 21976.
  • Frazer, James George. Złota gałąź. Studia z magii i religii. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2002.
  • Garrett, Duane A. A Commentary on Exodus. Kregel Exegetical Library. Grand Rapids: Kregel Academic, 2014.
  • Gesenius, Ludwig Walter. Hebräisches und aramäisches Handwörterbuch über das Alte Testament. T. 3. Berlin, Heildelberg, New York: Springer, 182005.
  • Grünwaldt, Klaus. Auge um Auge, Zahn um Zahn? Das Recht im Alten Testament. Mainz: Matthias-Grünewald-Verlag, 2002.
  • Hamilton, Victor P. Exodus. An Exegetical Commentary. Grand Rapids: Baker Academic, 2011.
  • Harvey, Graham. „The Suffering of Witches and Children. Use of Witchcraft Passages in the Bible”. W: Words Remembered Texts Renewed, red. J. Davies i inni (Fs. J.F.A. Sawyer), 113–134. Sheffield: University Press, 1995.
  • Haas, Volkert, Hans Jochan Thiel. Beschwörungsrituale der Allaituraḫ(ḫ) und verwandte Texte. Hurrologische Studien II. Alter Orient und Altes Testament 31. Neukirchen–Vluyn/Kevelaer: Vandenhoeck&Ruprecht, 1978.
  • Hieke, Thomas. Leviticus 16–27. Herders Theologischer Kommentar zum Alten Testament. Freiburg, Basel, Wien: Herder, 2014.
  • Horsnerl, Malcolm J.A. „kšp”. W: New International Dictionary of Old Testament Theology and Exegesis, red. Willem A. VanGemeren, 735–738. London: Paternoster Press, 1997.
  • Houtman, Cornelis. Exodus 20–40. T. 3. Historical Commentary on the Old Testament. Leuven: Peeters, 2000.
  • Jacob, Benno. Das Buch Exodus. Stuttgart: Calver, 1997.
  • Janzen, David. Witch-Hunts, Purity and Social Boundaries: The Expression of the Foreign Women in Ezra 9–10. Journal for the Study of the Old Testament. Supplements Series 550. Sheffield: Academic Press, 2002.
  • Jeffers, Ann. Magie and Divination in Ancient Palestine and Syria. Studies in the History and Culture of the Ancient Near East 8. Leiden, New York, Köln: Brill, 1996.
  • Jooste, Jan. „Biblisch. Altes Testament”. W: Religion in Geschichte und Gegenwart. T. 5, red. H.D. Betz i inni, 667–669. Tübingen: Mohr&Siebeck, 42002.
  • Jurewicz, Oktawiusz. Słownik grecko-polski. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2001.
  • Kohler, Ludwig, Walter Baumgartner, Johann Jakob Stamm. Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu. T. 1–2. Warszawa: Vocatio, 2008.
  • Kuemmerlin-McLean, Joanne. „Magic. Old Testament”. W: The Anchor Bible Dictionary. T. 4, red. D.N. Freedman, 468–469. New York: Doubleday, 1992.
  • Lemański, Janusz. Księga Wyjścia. Nowy Komentarz Biblijny Stary Testament 2. Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2009.
  • Lemański, Janusz. Księga Wyjścia. Podręczny Komentarz Biblijny. Tarnów: Biblos, 2012.
  • Lipiński, Edward. Prawo bliskowschodnie w starożytności. Wprowadzenie historyczne. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2009.
  • Lust, J., Erik Eynikel, Katrin Hauspie. A Greek – English Lexicon of the Septuagint. T. 1–2. Stuttgart: Deutsche Bibelgeselschaft, 1996.
  • Michael, Diethelm. Grundlegung einer hebräischen Syntax. Neukirchen–Vluyn: Neukirchener Verlag, 1977.
  • Milgrom, Jacob. Numbers. JPS Torah Commentary. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1990.
  • Miller, Jared L. „Practice and Perception of Black Magic Among the Hittites”. Altorientalische Forschungen. Akademie Verlag 37, 2 (2010): 167–185. Dostęp 21.10.2018. https://www.assyriologie.uni-muenchen.de/personen/professoren/miller/publ_miller/black_magic_2010.pdf.
  • Noth, Martin. Das zweite Buch Mose: Exodus. Das Alte Testament Deutsch 5. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1959.
  • Eckart, Otto. Deuteronomium 12,1–23,15. Herders Theologischer Kommentar zum Alten Testament. Freiburg, Basel, Wien: Herder, 2016.
  • Paciorek, Antoni. „Testament XII Patriarchów synów Jakuba”. W: Apokryfy Starego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, 46–48. Warszawa: Vocatio, 1999.
  • Pohlmann, Karl-Friedrich. Der Prophet Hesekiel/Ezechiel. Kapitel 1–19. Das Alte Testament Deutsch 22,1. Göttingen: Vandenhoeck&Ruprecht, 1996.
  • Propp, William C.H. Exodus 19–40. The Anchor Bible 2A. New York: Doubleday, 2006.
  • Ringgren, Helmer. Le religioni dell’Oriente Antico. Biblioteca di cultura religiosa 58. Brescia: Paideia Editrice, 1991.
  • Rüterswörden, Udo. „Horon”. W: Dictionary of Deities and Demons in the Bible, red. K. van der Toorn i inni, 425–426. Leiden: Brill, 1999.
  • Sarna, Nahum. Exodus. JPS Torah Commentary. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1991.
  • Scharbert, Josef. Exodus. Neue Echter Bibel. Würzburg: Echter Verlag, 1989.
  • Schmidt, Werner H. Exodus. Biblischer Kommentar. Altes Testament 2/2.1. Neukirchen–Vluyn: Neukirchener Verlag, 1995.
  • Schmitt, Rüdiger. Magie im Alten Testament. Alter Orient und Altes Testament 313. Münster: Ugarit-Verlag, 2004.
  • Schmitt, Rüdiger. „«Eine Hexe sollst Du nicht am Leben lassen» (Exodus 22,17). Das Hexereistigma im Alten Testament und seiner Umwelt”. W: Wege der Freiheit. Zur Entstehung und Theologie des Exodusbuches. Die Beiträge eines Symposions zum 70. Geburtstag von Rainhard Albertz, red. R. Achenbach, R. Ebach, J. Wöhrle. Abhandlungen zur Theologie des Alten und Neuen Testament 104, 175–187. Zürich: Theologischer Verlag, 2014.
  • Schwemer, Daniel. Abwehrzauber und Bexeung. Studien zum Schadenzauberglauben im alten Mesopotamien. Wiebaden: Harrassowitz, 2007.
  • Schwienhorst-Schönberger, Ludger. Das Bundesbuch (Ex 20,22–23,33): Studien zu seiner Entstehung und Theologie. Beihefte zu Zeitschrift für alttestamentliche Wissenschaft 188. Berlin, New York: de Gruyter, 1990.
  • Scurlock, Jan A. „Magic. Ancient Near East”. W: The Anchor Bible Dictionary. T. 4, red. D.N. Freedman, 464–468. New York: Edward Doubleday, 1992.
  • Sefari, Yitschak, Jacob Klei. „The Law of the Sorceress (Exodus 22,17[18] in the Light of Biblical and Mesopotamian Parallels”. W: Sefer Moshe: The Moshe Weinfeld Jubilee Volume, red. C. Chaim i inni. Studies in the Biblical and Ancient Near Estast, Qumran, and Post-biblical Judaism, 171–190. Winona Lake: Eisenbrauns, 2004.
  • Taylor, Edward Burnett. Cywilizacja pierwotna: Badania rozwoju mitologii, filozofji, wiary, mowy, sztuki i zwyczajów. T. 1–2. Tłum. Z.A. Kowerska. Warszawa: Głos, 1896. Dostęp 11.12.2018. https://www.sbc.org.pl/dlibra/show-content/publication/edition/12526?id=12526&from=FBC i https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/14065/edition/12528/content?ref=desc.
  • Texte aud der Umwelt des Alten Testaments, red. O. Kaisert. T. 1/1. Gütersloh: Gütersloher Velagshaus, 1982.
  • The Context of Scripture. T. 2. Monumental Inscriptions from the Biblical World. Leide, Boston: Brill, 2003.
  • Tronina, Antoni. Księga Kapłańska. Nowy Komentarz Biblijny Stary Testament 3. Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2006.
  • Van der Toron, Karel. „Ordeal”. W: The Anchor Bible Dictionary, red. D.N. Freedman. T. 5, 40–42. New York: Doubleday, 1992.
  • Van der Toorn, Karel. From Her Cradle to Her Grave. The Biblical Seminar 23. Sheffield: JSOT Press, 1994.
  • Van Seters, John. A Law Book for the Diaspora: Revision in the Study of the Covenant Code. New York: Oxford University Press, 2002.
  • Veltri, Giuseppe. Magie und Halakha. Ansätze und einem empirischen Wissenschaftsbegriff im späntiken und frühmittelalterichen Judentums. Texte und Studien zum Antiken Judentum 62, 66–72. Tübingen: Mohr&Siebeck, 1992.
  • Westbrook, Raymond. A History of Ancient Near Eastern Law. T. 1–2. Leiden, Boston: Brill, 2003.
  • Wiggermann, Frans A.M. „Magie. 1. Religionswissenschaftlich”. W: Religion in Geschichte und Gegenwart. T. 5, red. H.D. Betz i inni, 661–662. Tübingen: Mohr&Siebeck, 42002.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-1f9a7c6a-3bcc-47a0-99c4-35f91beea3c9
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.