PL EN


2019 | 57 | 387-401
Article title

Instytucjonalne uwarunkowania nierówności szans edukacyjnych w Polsce

Authors
Content
Title variants
EN
Institutional determinants of inequalities of educational opportunities in Poland
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Celem artykułu była diagnoza rozwiązań instytucjonalnych w polskim systemie edukacji pod kątem ich znaczenia dla nierówności szans edukacyjnych. Rozważania rozpoczęły się od wskazania poziomu nierówności edukacyjnych na poziomie szkół średnich oraz uczelni wyższych w stosunku do państw OECD. Z porównań tych wynika, że największe zaniedbania w zakresie egalitaryzmu szans edukacyjnych występują w zakresie kształcenia wyższego, podczas gdy nierówności szans na poziomie szkół średnich oraz gimnazjów są relatywnie niskie. Dalszą część pracy oparto na przeglądzie literatury z zakresu instytucjonalnych uwarunkowań nierówności szans edukacyjnych. Wskazano na zalety i wady oparcia prac w tym obszarze o międzynarodowe badania kompetencji i umiejętności takich jak PISA i TIMSS. W kolejnej części zidentyfikowano i omówiono następujące czynniki nierówności szans: powszechność edukacji przedszkolnej, sposób organizacji różnicowania ścieżek kształcenia oraz sposoby finansowania edukacji na poziomie szkoły obowiązkowej i edukacji akademickiej. Omawiając polskie rozwiązania instytucjonalne w tym zakresie wskazano, że relacja między pochodzeniem a szansami zdobycia wysokiej jakości wykształcenia w Polsce pogłębiana jest poprzez niską skolaryzację przedszkolną, proces silnego różnicowania się gimnazjów w miastach, a także sposób finansowania edukacji akademickiej. Jednocześnie wskazano, że relatywnie późny podział ścieżki kształcenia oraz system finansowania edukacji na poziomie szkół podstawowych i średnich są czynnikami sprzyjającymi równości szans edukacyjnych.
EN
The aim of the article was to diagnose institutional solutions in the Polish education system in terms of their importance for inequalities of educational opportunities. Considerations began with an indication of the level of educational inequalities in Poland in relation to the OECD countries. These comparisons show that the greatest inattention for equal opportunities in the Polish educational system can be found in higher education, while the inequalities in secondary and lower secondary schools are relatively low. The next part of the paper is based on a review of the literature on the institutional determinants of inequalities of educational opportunities. Hence, the following factors have been identified and discussed: pre-school education, tracking systems, and the system of compulsory and academic education funding. It was pointed out that the relationship between socioeconomic status and chances of obtaining a high-quality education in Poland is deepened by low pre-school enrollment, the process of strong differentiation of lower secondary schools in big cities, as well as the way of financing academic education. At the same time, it was pointed out that the relatively late tracking and the system of financing education at primary and secondary levels were factors conducive to equal educational opportunities.
Year
Volume
57
Pages
387-401
Physical description
Contributors
author
  • Uniwersytet Rzeszowski Katedra Mikroekonomii
References
  • Bal-Woźniak, T. (2009). Instytucjonalne podstawy jakości zasobów ludzkich w kontekście zachowań innowacyjnych. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy. 15, 59–74.
  • Burchinal, M., Magnuson, K., Powell, D. & Hong, S.S. (2015). Early childcare and education. Handbook of child psychology and developmental science, 4, 1–45. DOI:10.1002/9781118963418.childpsy406.
  • Causa, O. & Chapuis, C. (2011). Equity in Student Achievement Across OECD Countries. OECD Journal: Economic Studies, 2010(1), 1–50. DOI: 10.1787/eco_studies-2010-5km61lb7b39x.
  • Czarnecki, K. (2013). Polski system szkolnictwa wyższego a funkcje polityki społecznej – ujęcie porównawcze. Polityka Społeczna, 10(475), 25–31.
  • Dolata, R., Jasińska, A. & Modzelewski, M. (2012). Wykorzystanie krajowych egzaminów jako instrumentu polityki oświatowej na przykładzie procesu różnicowania się gimnazjów w dużych miastach. Polityka Społeczna, 1, 41–46.
  • Field, S., Kuczera, M. & Pont, B. (2007). No More Failures. Ten steps to equity in education. Summary and policy recommendations. Paris: OECD. Pobrane z: http://www.oxydiane. net/IMG/pdf/No_More_Failure. pdf.
  • Goldrick-Rab, S., Harris, D.N. & Trostel, P.A. (2009). Why financial aid matters (or does not) for college success: Toward a new interdisciplinary perspective. W Higher education: Handbook of theory and research, 1–45. Springer. DOI: 10.1007/978-1-4020-9628-0_1.
  • Goldrick-Rab, S., Kelchen, R., Harris, D.N. & Benson, J. (2016). Reducing income inequality in educational attainment: Experimental evidence on the impact of financial aid on college completion. American Journal of Sociology, 121 (6), 1762–1817. DOI:10.1086/685442.
  • Hanushek, E.A. & others (2006). Does educational tracking affect performance and inequality? Differences-in-differences evidence across countries. The Economic Journal, 116 (510). DOI: 10.1111/j.1468-0297.2006.01076.x
  • Hanushek, E.A., & Woessmann, L. (2010). The economics of international differences in educational achievement (No. w15949). National Bureau of Economic Research. Pobrano z: http://www.nber.org/papers/w15949. DOI: 10.3386/w15949
  • Herbst, M. & Rok, J. (2014). Equity in an Educational Boom: lessons from the expansion and marketisation of tertiary schooling in Poland. European Journal of Education, 49 (3), 435–450. DOI: 10.1111/ejed.12068.
  • Jackson, M. (2013). Introduction: how is inequality of educational opportunity generated? The case for primary and secondary effects. W: M. Jackson (red.), Determined to succeed? Performance versus choice in educational attainment (s. 1–55). Stanford: Stanford University Press.
  • Lavrijsen, J. & Nicaise, I. (2016). Educational tracking, inequality and performance: New evidence from a differences-in-differences technique. Research in Comparative and International Education, 11 (3), 334–349. DOI: 10.1177/1745499916664818.
  • Magnuson, K. & Duncan, G.J. (2016). Can early childhood interventions decrease inequality of economic opportunity? RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences, 2. DOI: 10.7758/rsf.2016.2.2.05.
  • Marks, G.N., Cresswell, J. & Ainley, J. (2006). Explaining socioeconomic inequalities in student achievement: The role of home and school factors. Educational research and Evaluation, 12 (02), 105–128. DOI: 10.1080/13803610600587040.
  • OECD (2012). Public and Private Schools: How Management and Funding Relate to their Socio-economic Profile. OECD Publishing. DOI: 10.1787/9789264175006-en.
  • OECD (2013). PISA 2012 Results: Excellence through Equity (Volume II). OECD Publishing.
  • OECD (2015). Universal Basic Skills: What Countries Stand to Gain. Paris: OECD Publishing.
  • OECD (2017). Public spending on education (indicator). DOI: 10.1787/f99b45d0-en.
  • Schiller, K.S., Khmelkov, V.T. & Wang, X.-Q. (2002). Economic development and the effects of family characteristics on mathematics achievement. Journal of Marriage and family, 64 (3), 730–742. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2002.00730.x.
  • Schütz, G., Ursprung, H.W. & Wöessmann, L. (2008). Education policy and equality of opportunity. Kyklos, 61 (2), 279–308. DOI: 10.1111/j.1467-6435.2008.00402.x.
  • Shonkoff, J.P. (2010). Building a new biodevelopmental framework to guide the future of early childhood policy. Child development, 81 (1), 357–367. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2009.01399.x.
  • Sitek, M. (2016). Zmiany w nierównościach edukacyjnych w Polsce. Uwagi polemiczne do tekstu Zbigniewa Sawińskiego „Gimnazja wobec nierówności społecznych”. Edukacja, 137 (2), 113–130.
  • Turner, J.H. (1998). Socjologia. Koncepcje i ich zastosowanie, Poznań: Zysk i S-ka.
  • Van Ijzendoorn, M.H., Juffer, F. & Poelhuis, C.W.K. (2005). Adoption and cognitive development: a meta-analytic comparison of adopted and nonadopted children’s IQ and school performance. Psychological bulletin, 131 (2). DOI: 10.1037/0033-2909.131.2.301.
  • Woessmann, L., Luedemann, E., Schuetz, G., West, M.R. & others (2009). School accountability, autonomy and choice around the world. Edward Edgar Publishing.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-20686370-c4a1-432c-b7bc-966d564f34c3
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.