PL EN


1997-1998 | 9-10 | 93–109
Article title

Ostatnia podróż – czyli polska i francuska metaforyka śmierci

Content
Title variants
EN
THE LAST JOURNEY: POLISH AND FRENCH METAPHORS OF DEATH
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Celem artykułu jest opis językowego sposobu wyrażania faktu śmierci, jego różnych aspektów oraz pokazanie podobieństw i różnic w sposobach ujmowania tego zdarzenia w języku polskim i francuskim. W zebranym materiale wydzielono kilka grup semantycznych: śmierć jako podróż, sen, przełomowy moment egzystencji człowieka, zmiana formy bytu, pogrążenie się w ciemności, zgaśnięcie płomienia życia, zaprzestanie funkcjonowania mechanizmu, do którego porównuje się organizm człowieka. Motywacja metaforycznych znaczeń zwrotów frazeologicznych jest na ogół czytelna i ma charakter kulturowy. Wszystkie związki zawierają w swej strukturze treści wspólny element znaczeniowy ‘koniec’ oraz mieszczą się w ramach kategorii konstytuowanej przez pojęcie zmiany. Podobieństwa w obrazowaniu śmierci w języku polskim i francuskim wynikają ze wspólnego podłoża kultury europejskiej i uniwersalności doświadczeń ludzkich, różnice – z odmiennych postaw intelektualnych wobec tego zjawiska. Wspólnym punktem odniesienia jest tu religia chrześcijańska, mitologia grecko-rzymska, dualistyczna koncepcja człowieka, wiedza o świecie naturalnym. Wspólnym dla obu języków jest obraz śmierci ujmowanej jako sen i podróż. We frazeologii francuskiej, w odróżnieniu od polskiej, bardziej widoczny jest wpływ mechanistycznej koncepcji człowieka, uwydatnienie społeczno-prawnych aspektów zakończenia życia oraz przedstawianie śmierci z perspektywy zdarzeń codziennych. Ponadto wydaje się, że język francuski śmielej i częściej korzysta z elementów groteskowych i drastycznych w budowaniu obrazów śmierci.
EN
In the paper an attempt is made to describe the various aspects of linguistic means of expressing death. Similarities and differences between Polish and French are investigated. Several semantic groupings have been discriminated in the material collected: death as a journey, falling asleep, the turning point or a change in one's mode of existence, or plunging into darkness. Death is also seen as the 'flame of life1 going out, or a mechanism symbolizing the human organism which ceases to function. The motivation behind metaphorical meanings of phraseological units is culture-based and on the whole transparent. Ali set phrases contain the common element of' ‘the end (of something)’ and belong to the category constituted by the concept of change. Similarities between Polish and French linguistic imagery of death derive from the common background of European culture and the universality of human experience. Differences stem front dissimilar intellectual attitudes towards the phenomenon. The common reference points are Christianity, Greek and Roman mythologies, a dualistic view of the human being and the knowledge about the natural world. In both languages death is portrayed as falling asleep and a journey. In French phraseology, however, one can see a more conspicuous influence of the mechanistic view of the human being, a greater stress on social and legal aspects of death as well as the presentation of death from the perspective of everyday life. It also seems that in French grotesque and drastic elements in portraying death are more frequent and pronounced.
Year
Volume
Pages
93–109
Physical description
Contributors
References
  • Chevalier J., Cheerbrant A., 1982, Dictionnare des Symboles, Paris.
  • Courtois M., 1991, Les mots de la mort, Paris.
  • Dobrzyńska T., 1984, Metafora, Wrocław.
  • Dobrzyńska T., 1988, Uwarunkowania kulturowe metafory, [w:] Konotacja, praca zbiorowa pod red. J. Bartmińskiego, Lublin.
  • Eliade M., 1972, Le Sacré et le profane, Paris.
  • Engelking A., Istota i ewolucja eufemizmów (na przykładzie zastępczych określeń śmierci), „Przegląd Humanistyczny” 1984, 4.
  • Konwicki T., 1986, Nowy Świat i okolice, Warszawa.
  • Kopaliński W., 1985, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa.
  • Kopaliński W., 1990, Słownik symboli, Warszawa.
  • Ricoeur P., 1989, Język, tekst, interpretacja, Warszawa.
  • Skorupka S., 1967-1968, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. II, Warszawa.
  • Sychta B., 1967-1976, Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, t. I, Warszawa.
  • Tatarkiewicz W., 1978, Historia filozofii, t. II, Warszawa.
  • Thomas L. V., 1991, Trup. Od biologii do antropologii, Łódź.
  • Wellek R., Warren A., 1976, Teoria literatury, przekład polski pod red. M. Żurowskiego, Warszawa.
  • Ziomek J., 1976, Renesans, Warszawa.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-230f8aaf-bfaa-44e6-a220-db6ed7cf503d
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.