PL EN


2018 | 12 | 143-165
Article title

Architektura dworu i pałacu w Przytoku

Title variants
EN
Architecture of the manor house and palace in Przytok
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
W przeszłości w Przytoku znajdowały się dwie szlacheckie siedziby mieszkalne: późnorenesansowy dwór (nieistniejący) i neorenesansowy pałac . Z opisów F .A . Zimmermanna (1791) oraz O . Frühbusa (1841) wynika, że dwór, wzniesiony w latach 1596-1597 przez Joachima von Stentscha, składał się z korpusu i jednego skrzydła, miał zatem rzut litery „L” . W elewacji korpusu umieszczony był portal, a elewacje wieńczyły szczyty . Na początku XVIII w . dodano drugie skrzydło, które przed 1791 r . rozbudowano . W I ćwierćwieczu XIX w . stary dwór nie nadawał się już do zamieszkania, dlatego też ok . 1895 r . rozebrano jego człon środkowy i jedno skrzydło, w 1933 r . zaś – drugie skrzydło . Portal przewieziono wówczas do Zielonej Góry, gdzie znajduje się obecnie . W latach 1867-1868 Emil von Kraker-Schwarzenfeld zbudował w Przytoku neorenesansowy pałac, a w 1869 r . urządził jego wnętrza . Projekt i wykonawstwo robót budowlanych powierzono – co dotychczas było faktem nieznanym – Adolphowi Theodorowi Jaeklowi (1820-1901) z Nowej Soli . Inspirował się on dziełami Carla Lüdeckego (1826-1894) z Wrocławia, tj . skrzydłem południowym zamku w Siedlisku koło Nowej Soli (proj . 1861) i pałacem w Biechowie koło Nysy (proj . 1862, realizacja 1863-1865) .
EN
In the past there were two noble residences in Przytok: late-Renaissance manor house (non-existed) and Neo-Renaissance palace . From descriptions by F .A . Zimmermann (1791) and O . Frühbus (1841) it appears that the manor house, erected between 1596 and 1597 by Joachim von Stentsch, was made up with main body and a wing, so the building had a plan of „L“ letter . There were a portal on the front elevation and gables above the elevations . At the beginning of the eighteenth century the second wing was added, which were extended before 1791 . In the first quarter of the nineteenth century an old manor house were not suitable for living anymore, so its central element and one wing were ca . 1895 pulled down and in 1933 – the second wing . The portal was transported to Zielona Góra, where it is at present . Between 1867 and 1868 Emil von Kraker-Schwarzenfeld built in Przytok a neo-Renaissance palace and in 1869 he furnished its interiors . A project and an execution of the building work were entrusted – what was an unknown fact so far – Adolph Theodor Jaekel (1820-1901) from Nowa Sól . An architecture of the palace shows its designer was inspired by works of Carl Lüdecke (1826-1894) from Wrocław, thatʼs to say a southern wing of the castle in Siedlisko near Nowa Sól (project 1861) and the palace in Biechów near Nysa (project 1862, construction 1863-1865) .
Year
Volume
12
Pages
143-165
Physical description
Dates
published
2018
Contributors
  • Zielona Góra
References
  • J . von Golitschek, H . Lutsch, Schlesiens Kunstdenkmäler (Bildband), Gütersloh 1985, il . 194
  • Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie [ . . .], t . 13, Berlin 1873-1874, Wikipedia, domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Schloss_Bechau_Sammlung_Duncker.jpg [dostęp: 11 .09 .2017]
  • Adamek-Pujszo K ., Otyń w XIX w., [w:] Otyń: zarys dziejów, red . T . Andrzejewski, Otyń 2010 .
  • Adamek-Pujszo K ., Talleyrandowie jako książęta żagańscy i ich rezydencja w Żaganiu (1862-1929), Zielona Góra 2017 .
  • Adamek-Pujszo K ., Dębska A ., Gminny program opieki nad zabytkami dla miasta Nowa Sól na lata 2011-2015 (maszynopis), 2010 .
  • [Bekanntmachung], „Königlich Preußischer Staats-Anzeiger” 1865, Nr . 3 .
  • Bielinis-Kopeć B ., Zabytki Zielonej Góry, Zielona Góra 2005 .
  • Börsch-Supan E ., Berliner Baukunst nach Schinkel 1848-1870, München 1977 .
  • Czas architekturą zapisany: Zabytki województwa zielonogórskiego, red . I . Peryt-Gierasimczuk, Zielona Góra 1998 .
  • Degen K ., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt a . M . 1965 .
  • Eysymontt K ., Architektura renesansowych dworów na Dolnym Śląsku, Wrocław 2010 .
  • Faryna-Paszkiewicz H ., Omilanowska M ., Pasieczny R ., Atlas zabytków architektury w Polsce, Warszawa 2003 .
  • Foerster A ., Geschichtliches von den Dörfern des Grünberger Kreises, Grünberg 1905 .
  • Frühbus O ., Geschichte der Parochie Prittag, Grünberg 1841 .
  • Jaekel A .T ., Beschreibung der baulichen und sonstigen Einrichtungen im Interesse des Arbeiterpersonals auf dem Fabrik-Etablissement der Flachsgarn-Spinnerei und Zwirnerei der Herren J. D. Gruschwitz & Söhne in Neusalz a O., Kreis Freistadt in Nieder-Schlesien, [w:] Die wirthschaftliche Lage der Fabrikarbeiter in Schlesien und die zum Besten derselben bestehenden Einrichtungen, Breslau 1876 .
  • Kopaliński W ., Słownik symboli, Warszawa 2006 .
  • Kowalski S ., Zabytki województwa zielonogórskiego, Zielona Góra 1987 .
  • Kozina I ., Pałace i zamki na Pruskim Górnym Śląsku w latach 1850-1914, Katowice 2001 .
  • Lutsch H ., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, t . 3, Breslau 1891 .
  • Różycka-Rozpędowska E ., Późnorenesansowe dwory śląskie: z badań nad architekturą świecką Śląska XVI-XVII w., [w:] Sztuka około 1600, Warszawa 1974, s . 247‒292 .
  • Schloß Prittag, „Baugewerks-Zeitung” 1873, Nr . 39, s . 489‒490 .
  • Siebmacher J ., New Wappenbuch darinnen des H. Rom. Reichs Teutsches Nation hoher Potentaten Fürsten, Herzogen und Adels Personen auch anderer Standt und Stätte Wappen in der Zahl 3320 beneben ihrer Schilt und Helmkleinoten, Norimberge 1605 .
  • Wernher F .B ., Topographia Seu Compendium Silesiae. Pars V (rękopis), sygn . IV F 113b Vol . 3, s . 175 .
  • Wolff O ., Geschichte der Stadt Grünberg in Niederschlesien von ihrer Entstehung bis zur Einführung der Reformation, Grünberg 1848 .
  • Zabytki sztuki w Polsce: Śląsk, red . S . Brzezicki, Ch . Nielsen, Warszawa 2006 .
  • Zedlitz-Neukirch L .von, Neues preussisches Adels-Lexicon, t . 4, Leipzig 1837 .
  • Zimmermann F .A ., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, t . 10, Brieg 1791 .
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-23ac79d7-923e-484f-8dcf-7d0527661787
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.