PL EN


Journal
2016 | 47 | 98-128
Article title

Uzasadnienie sprzeciwu sumienia: lekarze, poborowi i żołnierze

Selected contents from this journal
Title variants
EN
Conscientious Objection and the Requirement of Justification: Physicians, Conscripts and Soldiers
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Lekarze powołujący się na klauzulę sumienia mają obowiązek uzasadnienia racji leżących u podstaw odmowy wykonania danego świadczenia. Najbardziej wiarygodna interpretacja polskiego prawa głosi, że odwołanie się do klauzuli sumienia jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przedstawione uzasadnienie świadczy o autentyczności sądu sumienia, który nie opiera się na fałszywych przekonaniach oraz wynika z normy moralnej o odpowiednio wysokiej randze. Przyjęty w polskiej doktrynie prawnej dogmat głoszący, że racje stojące za odmową wykonania świadczenia medycznego nie podlegają jakiejkolwiek ocenie, jest wynikiem albo przyjęcia niewiarygodnej koncepcji sumienia, albo błędnej interpretacji Konstytucji. Argumentując za tymi tezami, odwołam się do regulacji dotyczących odmowy służby wojskowej, które nakładają na obdżektorów obowiązek publicznego ujawnienia i uzasadnienia światopoglądu. Będę twierdził, że nie ma żadnych powodów, by lekarzy prawo miało traktować łagodniej. Na koniec pokażę, że klauzula sumienia nie ma zastosowania w sytuacjach, w których odmowa wykonania świadczenia zachodzi w sytuacji niepewności i opiera się na specyficznie rozumianej zasadzie ostrożności.
EN
I will argue that physicians have an ethical obligation to justify their conscientious objection and the most reliable interpretation of the Polish legal framework claims that conscientious objection is permissible only when the justification shows the genuineness of the judgment of conscience that is not based on false beliefs and arises from a moral norm that has a high rank. I will demonstrate that the dogma accepted in the Polish doctrine that the reasons that lie behind conscientious objection in medicine cannot be evaluated or controlled by anyone is based either on a mistaken interpretation of the Constitution or on the unreliable concept of conscience. I will refer to the legal regulations concerning military refusals that require from objectors to reveal and justify their views. Finally, I will demonstrate why conscientious objection under uncertainty does not deserve acceptance, because it is based on a specific version of the precautionary principle.
Journal
Year
Issue
47
Pages
98-128
Physical description
Dates
published
2016-03
Contributors
  • Uniwersytet Jagielloński
References
  • Luc Bovens, The rhythm method and embryonic death, “Journal of Medical Ethics” (32) 2006, s. 355–356.
  • Dan W. Brock, Conscientious refusal by physicians and pharmacists: who is obligated to do what, and why?, “Theoretical Medicine and Bioethics” (29) 2008, s. 187–200.
  • Robert F. Card, Conscientious Objection and Emergency Contraception, “American Journal of Bioethics” (7/6) 2007, s. 8–14.
  • Robert F. Card, Conscientious Objection, Emergency Contraception, and Public Policy, “Journal of Medicine and Philosophy” (36) 2011, s. 53–68.
  • Robert F. Card, Reasonability and Conscientious Objection in Medicine: A Reply to Marsh and an Elaboration of the Reason-Giving Requirement, “Bioethics” (28/6) 2014, s. 320–326.
  • Robert F. Card, In defence of medical tribunals and the reasonability standard for conscientious objection in medicine, “Journal of Medical Ethics” Online First, 24 September 2015, doi: as 10.1136/medethics-2015-103037.
  • James F. Childress, Appeals to Conscience, “Ethics” (89/4) 1979, s. 315–335.
  • Barbara Chyrowicz, Zdanie odrębne dotyczące Stanowiska Komitetu Bioetyki przy Prezydium PAN nr 4/2013 z dnia 12 listopada 2013 roku w sprawie tzw. klauzuli sumienia, URL = http://www.bioetyka.pan.pl/ (6.10.2015).
  • Anthony Celano, The Foundation of Moral Reasoning: The Development of the Doctrine of Universal Moral Principles in the Works of Thomas Aquinas and his Predecessors, “Diametros” (38) 2013, s. 1–61.
  • Christopher Cowley, Conscientious objection and healthcare in the UK: why tribunals are not the answer, “Journal of Medical Ethics” Online First, 17 April 2015, doi: 10.1136/medethics-2015-102692.
  • Corrado Del Bò, Conscientious Objection and the Morning-After Pill, „Journal of Applied Philosophy” (29) 2012, s. 133–145.
  • Daniel A. Dombrowski, Robert Deltete, A Brief, Liberal, Catholic Defense of Abortion, University of Illinois Press, Chicago 2000.
  • Andrea Ellner, Paul Robinson, David Whetham, When Soldiers Say No. Selective Conscientious Objection in the Modern Military, Ashgate, London 2014.
  • Europejski Trybunał Praw Człowieka, Sprawa Bayatyan przeciwko Armenii, Skarga nr 23459/03, Wyrok z 7 lipca 2011 roku.
  • Włodzimierz Galewicz, Jak rozumieć medyczną klauzulę sumienia?, „Diametros” (34) 2012, s. 136–145.
  • Waldemar Głusiec, Klauzula sumienia dla farmaceutów. Analiza opinii wydanej przez Comitato Nazionale pre la Bioetica, „Diametros” (32) 2012, s. 67–76.
  • Alberto Giubilini, The Paradox of Conscientious Objection and the Anemic Concept of “Conscience”: Downplaying the Role of Moral Integrity in Healthcare, “Kennedy Institute of Ethics Journal” 24 (2014), s. 159–185.
  • Lori Kantymir, Carolyn McLeod, Justification for Conscience Exemptions in Health Care, “Bioethics” (28/1) 2014, s. 16–23.
  • Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN, Stanowisko Komitetu Bioetyki przy Prezydium PAN nr 4/2013 z dnia 12 listopada 2013 roku w sprawie tzw. klauzuli sumienia, URL = http://www.bioetyka.pan.pl/ (6.10.2015).
  • Leszek Kubicki, Sumienie lekarza jako kategoria prawna, „Prawo i Medycyna” (4/1) 1999.
  • Leszek Kubicki, Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej, „Prawo i medycyna” (13/5) 2003.
  • Rahul Kumar, Moral judgment as a natural kind, “Philosophical Studies” 172 (2015), s. 2887–2910.
  • Marian Machinek, Czy kompromis może być alternatywą dla sprzeciwu sumienia?, „Medycyna Praktyczna” z 14.05.2015, URL = http://www.mp.pl/etyka/ podstawy_etyki_lekarskiej/show.html?id=99231 (6.10.2015).
  • Jason Marsh, Conscientious Refusals and Reason-Giving, “Bioethics” (28/6) 2014, s. 313–319.
  • Larry May, Contingent Pacifism and Selective Refusal, “Journal of Social Philosophy” (43/1) 2012, s. 1–18.
  • Lynne McFall, Integrity, “Ethics” (98/1) 1987, s. 5–20.
  • Christopher Meyers, An Obligation to Provide Abortion Services: What Happens when Physicians Refuse?, “Journal of Medical Ethics” (22) 1996, s. 115–120.
  • Christopher Meyers, Robert D. Woods. Conscientious Objection? Yes, But Make Sure It Is Genuine, “American Journal of Bioethics” (7/6) 2007, s. 19–20.
  • Larry Minear, Conscience and Carnage in Afghanistan and Iraq: Us Veterans Ponder the Experience, “Journal of Military Ethics” (13/2) 2014, s. 137–157.
  • Francesca Minerva, Conscientious Objection in Italy, “Journal of Medical Ethics” (41) 2015, s. 170–173.
  • Jan Narveson, Pacyfizm. Analiza filozoficzna, [w:] T. Żuradzki, T. Kuniński (red.), Etyka wojny. Antologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Naczelna Izba Lekarska, Wniosek o stwierdzenie niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją i ratyfikowaną umową międzynarodową z 11 marca 2014, URL = www.trybunał.gov.pl (6.10.2015).
  • Prokurator Generalny, Pismo PG VIII TK 48/14; K 12/14 z dnia 26 marca 2015, URL = www.trybunał.gov.pl (6.10.2015).
  • I Protokół dodatkowy do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 roku dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych, Genewa, 8 czerwca 1977 r. (Dz.U. z 1992 r. Nr 41, poz. 175, załącznik).
  • Polskie Towarzystwo Bioetyczne, Dyskusja pt. Jakich świadczeń medycznych wolno odmówić ze względów moralnych?, URL = www.ptb.org.pl (6.10.2015).
  • John Rawls, Teoria sprawiedliwości, tłum. M. Panufnik, J. Pasek, A. Romaniuk, S. Szymański, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
  • Sejm RP, Pismo sygn. akt K 12/14, BAS-WPTK-1499/14 z dnia 5 lutego 2015, URL = www.trybunał.gov.pl (6.10.2015).
  • Sophie Strickland, Conscientious Objection in Medical Students: A Questionnaire Survey, “Journal of Medical Ethics” (38/1) 2012, s. 22–25.
  • Judith Jarvis Thomson, Obrona aborcji, tłum. W. Galewicz [w:] Antologia bioetyki, t. 3. Początki ludzkiego życia, W. Galewicz (red.), Universitas, Kraków, s. 145–164.
  • Tomasz z Akwinu, Dysputy problemowe o synderezie i sumieniu, tłum. A. Białek, Wydawnictwo KUL, Lublin 2010.
  • Trybunał Konstytucyjny, Orzeczenie z dnia 28 maja 1997 r., sygn. akt K 26/96.
  • Trybunał Konstytucyjny, Wyrok z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt K 12/14.
  • Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 1997 Nr 28, poz. 152 z późn. zmianami).
  • Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz.U. 2003 Nr 223, poz. 2217 z późn. zmianami).
  • Daniel Weinstock, Conscientious Refusal And Health Professionals: Does Religion Make A Difference?, “Bioethics” (28/1) 2014, s. 8–15.
  • Mark R. Wicclair, Reasons and Healthcare Professionals’ Claims of Conscience, “American Journal of Bioethics” (7/6) 2007, s. 21–22.
  • Mark R. Wicclair, Conscientious Objection in Health Care: An Ethical Analysis, Cambridge University Press, Cambridge 2011.
  • Eleonora Zielińska, Klauzula sumienia, „Prawo i medycyna” (13/5) 2003, s. 25–40.
  • Eleonora Zielińska (red.), Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2008.
  • Andrzej Zoll, Charakter prawny klauzuli sumienia, „Medycyna Praktyczna” z 20.12.2012, URL = http://prawo.mp.pl/publikacje/prawomedyczne/show.html?id=94631#1 (6.10.2015).
  • Andrzej Zoll, Skala sumienia, „Medycyna Praktyczna” z 7.4.2014, URL = http://www.mp.pl/ginekologia/wywiady/show.html?id=99524 (6.10.2015).
  • Tomasz Żuradzki, Argument z niepewności normatywnej a etyczna ocena badań naukowych wykorzystujących ludzkie embriony, „Diametros” (32) 2012, s. 131–159.
  • Tomasz Żuradzki, Moral uncertainty in bioethical argumentation: a new understanding of the pro-life view on early human embryos, “Theoretical Medicine and Bioethics” (35/6) 2014, s. 441–457.
  • Tomasz Żuradzki, Klauzula sumienia: lekarze jak poborowi, URL = filozofiawpraktyce.pl (6.10.2015).
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-23ea4f3a-7370-48e0-baac-17fc8af76526
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.