PL EN


2017 | 20 | 100-113
Article title

Wpływ młynów wodnych na przekształcenia sieci hydrograficznej Wadowic i okolic

Content
Title variants
EN
The impact of water mills on the transformations of hydrographic network of Wadowice
Languages of publication
PL EN
Abstracts
EN
The main goal of the research was to determine the impact of construction, functioning and liquidation of water mills on the hydrographic network of Wadowice and its surroundings. Another indirect purpose was to reconstruct the medieval river network from the period prior to the heyday of milling and indicate the remaining traces of the milling infrastructure. The research was conducted on the basis of analysis of historical sources and archival topographic maps. The origins of development of milling in Wadowice were dependent on the royal privileges. The first of them was issued in the 15th century. The mills in Wadowice were located on rivers Choczenka, Kleczanka and Dąbrówka, as well as on three artificial mill races, but never on river Skawa. The longest mill race began in Świnna Poręba, where it was supplied with water from Skawa. At the foot of Iłowiec, the mill race was supplied from Nawieśnica and Potok Zbywaczowski, whose course was modified. After merging with Dąbrówka, the mill race ran further parallel to Skawa and ultimately flowed to Choczenka. There were between 3 and 5 mills throughout the entire course of the artificial crosscut. Between 1 and 3 mills were situated at the watercourse which supplies the ponds in Wadowice and Tomice. The third mill race, which began in Kleczanka, powered 1 mill and flowed into Skawa after merging with Rokowski Potok. Due to the environmental conditions, the mills in Wadowice did not require construction of ponds. The mills in Wadowice were located on the basis of economic conditions. The natural conditions were not favourable for the functioning of hydraulic machines, which forced the construction and maintenance of artificial riverbeds. Water milling was subsequently liquidated due to the development of steam mills, and ultimately electric mills. In consequence of the decline of water mills, the maintenance works on mill races were abandoned. Some of the watercourses were backfilled, others were transformed into drainage ditches, whereas the mills in the town were included in the sewerage system. The shape of the former river network of Wadowice is now only reflected by few fragments of certain creeks.
Year
Issue
20
Pages
100-113
Physical description
Dates
published
2017
Contributors
  • Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie
  • Wadowickie Centrum Kultury im. Marcina Wadowity
References
  • Balon J., Jodłowski M., Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat Zachodnich – studium metodologiczne, w: Struktura środowiska przyrodniczego a fizjonomia krajobrazu, red. W. Ziaja, M. Jodłowski, Kraków 2014.
  • Baran A., Młyny w dobrach wiejskich opactwa cystersów w Mogile (XVI-XVIII w.), „Studia Historyczne”, 2014, z. 225 (1).
  • Baran A., Rola cystersów mogilskich w zagospodarowaniu terenu dawnego księstwa zatorskiego (XIII-XVII w.), „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, 2014, nr 17.
  • Bishop P., Jansen J., The geomorphological setting of some of Scotland’s east coast freshwater mills: A comment on Downward and Skinner (2005) «Working rivers: The geomorphological legacy...», „Area”, 2005, v. 37 (4).
  • Bishop P., Muñoz-Salinas E., Tectonics, geomorphology and water mill location in Scotland, and the potential impacts of mill dam failure, „Applied Geography”, 2013, v. 42.
  • Bloch M., Avènement et conquêtes du moulin a eau, „Annales d’histoire économique et sociale”, 1935, v. 7 (36).
  • Braudel F., Frankreich, Band 3: Die Dinge und die Menschen, Stuttgart 1990.
  • Brykała D., Uwarunkowania przyrodnicze lokalizacji młynów wodnych w zlewni Skrwy, „Problemy Ekologii Krajobrazu”, 2001, v. 10.
  • Brykała D., Podgórski Z., 800 years of watermills’ existance on Polish rivers and their role in hydrographical systems’ modification, International Conference in the UNESCO Year of Planet Earth Studying, Modeling and Sense Making of Planet Earth, 01-06.06.2008, Mytilene, Grecja.
  • Curwen C., The Problem of Early Water-mills, „Antiquity”, 1944, v. 18 (71).
  • Dembińska M., Wojtowska R., Przetwórstwo zbożowe w Polsce Średniowiecznej (X-XIV wiek), Wrocław 1973.
  • Downward S., Skinner K., Working rivers: The geomorphological legacy of English freshwater mills, „Area”, 2005, v. 37 (2).
  • Franczak P., Ostafin K., Kaim D., Szwagrzyk M., Młyny i tartaki o napędzie wodnym w krajobrazie Polskich Karpat od połowy XIX w. do lat 70-80. XX w., Interdyscyplinarne Seminarium Naukowe „Młyny wodne w dorzeczu dolnej Wisły od początku XVIII do początku XXI wieku”, 26.05.2017, Toruń.
  • Frazik J., Wadowice / woj. krakowskie/ Studium historyczno-urbanistyczne do planu zagospodarowania przestrzennego miasta, Warszawa 1955, mps.
  • Gładkowski A., Historia techniki młynarstwa polskiego, w: Inżynierowie Polscy w XIX i XX wieku, red. Z. Mrugalski, Warszawa 2008.
  • Iwańska K., Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864-1945, Kraków 2016.
  • Jost H., Watermills in Podhale in Southern Poland, „Transactions of the Second International Symposium on Molinology”, 1969, v. 4.
  • Jost H., Młyny zbożowe podhalańskie dawniej i obecnie, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 1976, v. 21 (4).
  • Kaniecki A., Brychcy D., Średniowieczne młyny wodne i ich wpływ na przemiany stosunków wodnych na przykładzie zlewni Obry Skwierzyńskiej, „Badania Fizjograficzne Seria A - Geografia Fizyczna”, v. 61 (1).
  • Kreiner R., Städte und Mühlen im Rheinland. Das Erftgebiet zwischen Münstereifel und Neuss vom 9. bis ins 18. Jahrhundert, Aachen 1996.
  • Łepkowski J., Przegląd zabytków przeszłości w okolicach Krakowa. Osobne odbicie z Rocznika Tow. nauk. Krak. Tomu Vgo (ogólnego zbioru Tomu XXVIII), Kraków 1861.
  • Mądry J., Próba odtworzenia genezy przełomów Skawy poniżej Skawiec, „Rocznik NaukowoDydaktyczny WSP w Krakowie, Prace Geograficzne”, 1970, v. 40.
  • Meus K., Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.
  • Meus K., Nowakowski A., Jaroszowice. Historia – parafia – szkoła. W 700. rocznicę Jaroszowic (1312-2012), Rzeszów 2013.
  • Moog B., The horizontal watermill: History and technique of the first prime mover, Bibliotheca molinologica, International Molinological Society 1994.
  • Podgórski Z., Wpływ budowy i funkcjonowania młynów wodnych na rzeźbę terenu i wody powierzchniowe Pojezierza Chełmińskiego i przyległych części dolin Wisły i Drwęcy, Toruń 2004.
  • Podgórski Z., Młyny wodne w krajobrazie Pojezierza Chełmińskiego, „Prace i Studia Geograficzne”, 2009, v. 41.
  • Raeymaekers J., Raeymaekers D., Koizumi I., Geldof S., Volckaert F., Guidelines for restoring connectivity around water mills: a population genetic approach to the management of riverine fis, „Journal of Applied Ecology”, 2009, v. 46.
  • „Rocznik statystyki przemysłu i handlu krajowego”, R. I, z. 1, Młynarstwo, red. T. Rutkowski, Lwów 1880.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, Warszawa 1891.
  • Szkutnik R., Z tajemniczej rury płyną nieczystości, „Gazeta Krakowska” wydanie internetowe, 16.04.2012.
  • Witkowski K., Witkowski M., Wpływ młynów wodnych na przekształcenia sieci hydrograficznej Wadowic (Pogórze Karpackie), Interdyscyplinarne Seminarium Naukowe „Młyny wodne w dorzeczu dolnej Wisły od początku XVIII do początku XXI wieku”, 26.05.2017, Toruń.
  • Witkowski K., Wysmołek G., Wpływ wielonurtowej Skawy na działalność człowieka w dnie doliny, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, 2013, nr 16.
  • Wood P. J., Barker S., Old industrial mill ponds: A neglected ecological resource, „Applied Geography”, 2000, v. 20 (1).
  • Wyżga B., Zawiejska J., Hajdukiewicz H., Uwarunkowania występowania i przyczyny zaniku wielonurtowej morfologii rzek polskich Karpat, w: Stan środowiska Południowej Polski i możliwości jego poprawy – wybrane aspekty, red. B. Wyżga, Kraków 2013.
Notes
PL
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
1505-0181
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-25432e2b-8d4f-4aae-bc29-541e85127d58
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.