PL EN


2014 | 14 | 232-244
Article title

Idea nowego początku w słowackich wizjach dziejów z połowy XIX wieku

Content
Title variants
EN
The idea of new beginning in the Slovak vision of history from the mid-19th century
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
The point of this paper is to show that the idea of new beginning was clearly present in mid-19th century Slovak literature. This idea became the means of conveying revisions of Slovak history. It was also a sign of a deep cultural change, resulting from factors including secularisation and the influence of nationalist ideology. The direction of change can be observed in selected works by Janko Kráľ, Viliam Pauliny-Tóth, and Jonáš Záborský. These writers challenge the optimistic view of the world by seeing in it a fundamental mistake that needs to be corrected. They propose correcting the myth of origin (Christian, national), but on the basis of a hermetic paradigm (magic and/or gnosis). Thus they create a false dimension of transcendence that becomes the foundation of the “new era”.
PL
Artykuł poświęcony jest kwestii obecności w literaturze słowackiej idei nowego początku, wyraźnie pojawiającej się w historiozoficznych projektach z połowy XIX wieku. Choć w kulturze słowackiej idea ta pojawia się w obszarze oddziaływania idei odrodzeniowej, w istocie niesie ze sobą alternatywne treści. Będąc znakiem głębokich zmian kulturowych związanych m.in. z sekularyzacją i nasilaniem się tendencji nacjonalistycznych, idea nowego początku w kontekście słowackim staje się nośnikiem znaczeń rewizyjnych, a zarazem kamieniem węgielnym modernistas. Różne jej warianty odnaleźć możemy w wybranych utworach Janka Kráľa, Viliama Pauliny-Tótha, Jonáša Záborskiego. Wskazani pisarze, zakwestionowawszy optymistyczną wizję świata, zaproponwali nowe warianty mitu początku (chrześcijańskiego, narodowego) oparte na paradygmacie hermetycznym (magicznym i/lub gnostycznym). Wykreowany przez nich nowy początek okazuje się jednakże ofiarować fałszywy wymiar transcendencji. Sam w sobie wykazuje cechy eklektycznej ideowej hybrydy, znamionuje podmiotowość jeszcze słabo ukonstytuowaną, lecz wyraźnie aspirującą do zmiany swego statusu ontologicznego.
Year
Volume
14
Pages
232-244
Physical description
Dates
published
2014-11-19
Contributors
  • Uniwersytet Warszawski [University of Warsaw], Warszawa [Warsaw], Poland
References
  • Agamben, G. (2009). Czas, który zostaje. Komentarz do Listu do Rzymian. Tłum. S. Królak. Warszawa: SIC!
  • Agamben, G. (2010). O zaletach i niedogodnościach życia wśród widm. W: G. Agamben, Nagość (s. 47–52). Tłum. K. Żaboklicki, Warszawa: Wydawnictwo WAB.
  • Berman, M. (2006). „Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu”. Rzecz o doświadczeniu nowoczesności. Tłum. M. Szuster. Kraków: Universitas.
  • Davidson, G. (2003). Uriel. W: G. Davidson. Słownik aniołów, w tym aniołów upadłych (s. 304–306). Tłum. J. Ruszkowski. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  • Dorosz, K. (1989). Faust współczesny czyli de pacto hominis politici cum diabolo. W: K. Dorosz. Maski Prometeusza. Eseje konserwatywne (s. 19–45). Londyn: Aneks.
  • Janion, M. (1984). Czas formy otwartej. Tematy i media romantyczne. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
  • Kerényi, K. (1993). Hermes, przewodnik dusz. Mitologem źródła życia mężczyzny. Tłum. J. Prokopiuk. Warszawa: Sen.
  • Kobylińska, A. (2007). Gnoza w cyklu Dráma sveta Janka Kráľa. W: M. Bukwalt, T. Klimowicz, M. Maciołek, A. Matusiak, & S. Wójtowicz (Red.), Wielkie tematy kultury w literaturach słowiańskich 7, cz. 2 (s. 87–94). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
  • Kobylińska, A. (2011). Czarny romantyzm Viliama Pauliniego-Tótha (o dramacie Ľudská komédia). W: A. Kobylińska & J. Goszczyńska (Red.). Czarny romantyzm – przypadek słowacki (s. 113–132). Warszawa: Elipsa Dom Wydawniczy i Handlowy.
  • Kobylińska, A. (2012a). Świat – grób. Gnostyckie lęki i chrześcijańskie nadzieje słowackiego wieszcza Janka Kráľa. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, 2, 199–218.
  • Kobylińska, A. (2012b). Tropem Hermesa. Przypadek słowackiego księdza, myśliciela i literata Jonáša Záborskiego. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
  • Lurker, M. (2005). Faust. W: M. Lurker, Slovník symbol (s. 127–128). Praha: Universum.
  • Mikołejko, Z. (2006). Początek, jego zgubny fenomen. W: A. Czekanowicz & S. Rosiek (Red.), Punkt po punkcie: Koniec (s. 13–18). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  • Quinzio, S. (2005). Hebrajskie korzenie nowożytności. Tłum. M. Bielawski, Kraków: Homini.
  • Taylor, C. (2010). Nowoczesne imaginaria społeczne. Tłum. A. Puchejda & K. Szymaniak, Kraków: Znak.
  • Yates, F. A. (1977). Sztuka pamięci. Tłum. W. Radwański. Warszawa: Państwowy Insty¬tut Wydawniczy.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-279424ab-04be-4e8f-8ba0-96481ec1c6fd
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.