PL EN


2014 | 1 | 65-75
Article title

Od polskich słów do polskich zdań. W poszukiwaniu słów kluczy do polskiej kultury

Content
Title variants
EN
From the Polish words to the Polish phrases. The quest for the key words to the Polish culture
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
The paper summarizes the ethno-linguistic research on the Polish words (understood as the names of Polish values, both positive and negative), and the Polish phrases (idioms and quotations seen as elements of Polish collective memory which are supposed to be explanatory instruments in the process of description of the Polish culture or, for instance, in creation of the self-portrait of a Pole). The main part of the paper is a presentation of the author’s research inspired by Anna Wierzbicka’s theory of the key words to the cultures and discussion on rules and methods of recognizing the key words and arranging them in a culturally motivated hierarchy. The author perceives the key words – in accordance with the principles of the cognitive semantics – as a linguistic expressions which constitute access sites to an entire network of culturally profiled notions. She claims that the important part of the network of Polish notions is, in the term of cognitive semantics, “profiled” and in other words “programmed” by democratic ideas of the old Polish society: the Polish noblemen (szlachta). By means of the analysis of a few texts, the author proves that there is a connection between the notions of democratic rights of liberty (wolność ) and equality (równość ) and terms and notions repeatedly used in Polish self-description: willfulness (swawola), anarchy (anarchia), rebelions (bunty), envy (zazdrość, zawiść ). Another link is found between the democratic institution of Polish sejm/sejmik (parliament) which is well established in culture and in language and characterized by speeches delivered from different points of view, and the notions of Polish quarrels (kłótnie), strifes (swary) and disputes (spory).
Year
Issue
1
Pages
65-75
Physical description
Contributors
  • Uniwersytet Śląski w Katowicach
References
  • Abramowicz M., 1993: Wolność. W: Bartmiński J., Mazurkiewicz-Brzozowska M., red.: Nazwy wartości. Studia leksykalno-semantyczne. T. 1. Lublin, s. 147–155.
  • Abramowicz M., Karolak J., 1991: Wolność i liberté w językach polskim i francuskim. W: Puzynina J., Anusiewicz J., red.: Język a Kultura. T. 3: Wartości w języku i w tekście. Wrocław, s. 51–59.
  • Bartmiński J., red., 2006: Bartmiński J., Bielińska-Gardziel I., Brzozowska M., Lappo I., Majer-Baranowska U., Żywicka B., oprac.: Język – wartości – polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych. Lublin.
  • Bartmiński J., Grzeszczak M., 2014: Jak rekonstruować kanon wartości narodowych i europejskich? „Etnolingwistyka” XXVI, s. 21–44.
  • Bednarczuk L., 2010: Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego. Millenium Lithuaniae MIX–MMIX. Kraków.
  • Bralczyk J., 2004: Leksykon zdań polskich. Warszawa.
  • Bralczyk J., 2005: Leksykon nowych zdań polskich. Od lat 70. do dziś. Warszawa.
  • Bralczyk J., 2006: Polak potrafi. Przysłowia, hasła i inne polskie zdania osobne. Warszawa.
  • Bralczyk J., 2007: 444 zdania polskie. Warszawa.
  • Chlebda W., 2005: Szkice o skrzydlatych słowach. Interpretacje lingwistyczne. Opole.
  • Dubisz S., Porayski-Pomsta J., Sękowska E., red., 2004: Język. Polityka. Społeczeństwo. Słownik pojęć politycznych i społecznych krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Warszawa.
  • Fleischer M., 1998: Współczesna polska symbolika kolektywna (wyniki badań empirycznych). W: Anusiewicz J., Bartmiński J., red.: Język a Kultura. T. 12: Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Teoria, metodologia, analizy empiryczne. Wrocław, s. 308–337.
  • Nagórko A., 2004: Polskie obywatel(ka), czeskie občan(ka), niem. Bürger(in) – trzy słowa, jedno pojęcie? W: Dubisz S., Porayski-Pomsta J., Sękowska E., red.: Język. Polityka. Społeczeństwo. Słownik pojęć politycznych i społecznych krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Warszawa, s. 109–120.
  • Nowak A.: Rzeczpospolita i republikanizm szlachecki [online: https://www.youtube.com/].
  • Niewiara A., 2009: Kształty polskiej tożsamości. Potoczny dyskurs narodowy w perspektywie etnolingwistycznej (XVI–XX w.). Katowice.
  • Pisarek W., 2002: Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność. Kraków.
  • Puzynina J., 1997: Słowo – wartość – kultura. Lublin.
  • Wierzbicka A., 2007: Słowa klucze. Różne języki – różne kultury. Duraj-Nowosielska I., tłum. Warszawa.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2951c5e8-9800-4425-a201-cedf9d89e7d3
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.