PL EN


2015 | 7 | 13 | 98-136
Article title

Polska wobec Rosji w latach 1992–2014. Od zależności postimperialnych do trudnych relacji. Analiza wybranych aspektów.

Content
Title variants
EN
Poland towards Russia during 1992-2014 period - from the post-imperial dependences to difficult relations. The analysis of chosen aspects.
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
Artykuł omawia stosunki polsko-rosyjskie w ostatnim ćwierćwieczu. Opracowanie zawiera specyficzne ujęcie badawcze problemu przez pokazanie zjawisk i procesów dotychczas rzadko przedstawianych w ten sposób. Autor proponuje analizę relacji polsko-rosyjskich w dwóch fazach: postimperialnej (1992–1999) oraz trudnych relacji (2004–12014) oraz w czterech sferach – politycznej, gospodarczej, militarnej oraz społeczno-kulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem ewolucji mechanizmów, która pozwoli uchwycić dynamikę wzajemnych stosunków oraz specyfikę powiązań. Nie jest to całościowa analiza relacji, przede wszystkim ze względu na brak dostępu do archiwów. Autor postarał się przyjrzeć kilku kwestiom, które uznał za najważniejsze dla zrozumienia, jak bardzo są skomplikowane relacje polsko-rosyjskie, które nie przypominają żadnych innych. Ich wyjątkowość została uwidoczniona tuż po katastrofie smoleńskiej. Gdzie tkwi istota relacji polsko-rosyjskich? Czy są one wyłącznie rezultatem historycznych uwarunkowań, czy też realnych sprzeczności interesów? Po pierwsze naiwnością jest sądzić, że po upadku ZSRR więzy zależności Polski od Rosji zostały przerwane. Po drugie Polska jest przedmiotem, a Rosja podmiotem gry politycznej – w rozumieniu obiektu zainteresowania prowadzonych przez Federację działań. W stosunkach pomiędzy Polską a Rosją mamy do więc czynienia z asymetrią relacji. Autor założył, że do momentu wejścia Polski do NATO relacje polsko-rosyjskie były oparte głownie na nieformalnych mechanizmach penetracyjnych oraz formalnych zależnościach gospodarczych, a po przejęciu władzy przez W. Putina zaczynają kształtować się nowe relacje, których specyfiką jest asymetria, a które określa się jako trudne. Stosunki polsko-rosyjskie były i są trudne. Specyfika relacji wynika przede wszystkim z sytuacji geostrategicznej, niezmiennych celów Rosji i sprzeczności interesów strategicznych, ale także z położenia Polski i jej przynależności do struktur zachodnich. W interesie Rosji leży utrzymanie wpływów w Polsce przy wykorzystaniu kombinacji instrumentów politycznych, ekonomicznych, militarnych, społeczno-kulturowych i innych, będących w dyspozycji mocarstwa. Wzrost potęgi Rosji może zagrozić Polsce i państwom Europy Środkowej.
EN
The article describes Polish–Russian relations in the period of the last 25 years. It is based on a scientific attitude to the problem, showing phenomena and processes so far barely approached in this way. The author suggests two-phase analysis of the Polish–Russian relations: post-imperial period (1992–1999) and difficult relations (2004 –2014). What is more, the analysis is carried out within political, economic, military and socio-cultural areas, with special emphasis on evolution of the mechanisms allowing us to understand the dynamics of inter-relations of the two countries and their specific character. It is not, however, a complex analysis of the subject matter – mainly because of inaccessibility of the archives. The author tries to study a few chosen issues he considers most important for understanding how complicated the Polish–Russian relations are. The relations are unique because of their nature, which can be clearly seen after the Smolensk crash. Where does the essence of the Polish–Russian relations lay? Is it only the result of historic impact, or maybe the real conflict of interests as well? First of all, it would be naive to think that the Polish subjection to Russia was cut off after the collapse of the Soviet Union. Secondly, within the scope of activities being taken by Russia – Poland is the subject, whereas Russia is the object of this political strife. Hence the relations between Poland and Russia can be described as asymmetrical. The author assumes that in the pre-NATO period the Polish–Russian relations were based mainly on informal penetrative mechanisms and formal economic dependences, but after W. Putin’s rise to power new relations started to prevail – the ones based on asymmetry, and hence referred to as difficult. Polish–Russian relations have always been difficult. It is mainly because of the geostrategic situation, unchangeable Russian goals and the conflict of strategic interests, but also because of the geopolitical location of Poland as well as its membership in different western organisations. Russia strives to keep its influences in Poland with the use of numerous political, economic, military, socio-cultural and other instruments that the country can use. The rise of the Russian power may endanger Poland and other countries of the Central Europe.
Year
Volume
7
Issue
13
Pages
98-136
Physical description
Dates
printed
2015-11-15
Contributors
  • dr, nadkom., od 2004 r. w Komendzie Głównej Policji. Obecnie pracuje w Agencji Bezpieczeństwa wewnętrznego.
References
  • Afanasjew J., Groźna Rosja, Warszawa 2005, Oficyna Naukowa.
  • Bazak A., Stypendia dla UW od Gazpromu i Rosji [online], http://www4.rp.pl/artykul/627307-Stypendia-dla-UW-od-Gazpromu-i-Rosji.html [dostęp: 12 III 2015].
  • Bernaś F., Mrok i mgła. Z dziejów KGB, Warszawa 1997, Ethos.
  • Bieleń S., Oblicza imperializmu rosyjskiego, w: Rosja. Między imperium a mocarstwem nowoczesnym, A. Dudek. R. Mazur (red.), Toruń 2010, Adam Marszałek.
  • Boyd D., Ekspansja Kremla. Historia podbijania świata, Warszawa 2014, RM.
  • Branecki T., Podstawy prawne stosunków wzajemnych Polski i Federacji Rosyjskiej, w: Rosja. Między imperium a mocarstwem nowoczesnym, A. Dudek. R. Mazur (red.), Toruń 2010, RM.
  • Bryc A., Rosja w XXI wieku. Gracz światowy czy koniec gry?, Warszawa 2009, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
  • Bukowiecka H., Polityka Federacji Rosyjskiej w regionie Morza Bałtyckiego, Toruń 2012, Adam Marszałek.
  • Burzyńska A., Majewski M., Rosjanie szpiegowali polską armię, „Wprost” 2015, nr 10.
  • Cenckiewicz S., Atomowy szpieg. Ryszard Kukliński i wojna wywiadów, Poznań 2014, Zysk i S-ka.
  • Cenckiewicz S., Długie ramię Moskwy Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, Zysk i S-ka.
  • Cielemęcki M., Tajna wojna, „Wprost” 1992, nr 50.
  • Cimek G., M. Franz M., Szydywar-Grabowska K., Współczesne stosunki polsko-rosyjskie. Wybrane problemy, Toruń 2012, Adam Marszałek.
  • Curanović A., Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej, Warszawa 2010, Wydawnictwo UW.
  • Curanović A., Kardaś Sz., Rosja w WikiLeaks, Warszawa 2011, Scholar.
  • Cychol D., Pilawski P., Ruski hak na Kwacha, „Nie” 1997, nr 13.
  • Ćwiek-Karpowicz J., Rosyjska elita władzy centralnej w latach 2000–2008, t. 3, Warszawa 2011, Aspra.
  • Ćwiek-Karpowicz J., Wewnętrzni aktorzy w polityce zagranicznej ZSRR i Rosji. Analiza porównawcza, w: Federacja Rosyjska – Wspólnota Niepodległych Państw, t. 2, T. Kapuśniak (red.), Lublin–Warszawa 2011, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.
  • Ćwieluch J., Wirus w służbach. Rozmowa z byłym oficerem wywiadu, „Polityka” 2011, nr 26.
  • Darczewska J., Żochowski P., Rola służb specjalnych w systemie politycznym Federacji Rosyjskiej, w: „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wydanie specjalne” Warszawa 2013.
  • Dudek A., PRL bez makijażu, Kraków 2008, Znak.
  • Dudek A., Historia polityczna Polski 1989–2012, Kraków 2013, Znak.
  • Fiszer M., Rozsądna obawa przed wojną, „Angora” 2015, nr 14 (1294).
  • Gazprom chciał przepchnąć korzystne zapisy [online], http://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/432630,lobbing-gazpromu-w-senacie-nie-udal-sie.html, [dostęp: 10 VII 2013].
  • Grabowski T., Makuch G., Polityka zagraniczna wobec Rosji, w: Główne kierunki polityki zagranicznej rządu D. Tuska w latach 2007–2011, P. Musiałek (red.), Kraków 2012, eSPe.
  • Graczyk M., Ambasadorowie Gazpromu, „Wprost” 2001, nr 978.
  • Heller M., Historia imperium rosyjskiego, Warszawa 2002, KIW.
  • http://niezalezna.pl/38070-rosjanie-beda-nas-uczyc-organizacji-wyborow-liczenia-glosow-takze [dostęp: 13 III 2015].
  • http://wiadomosci.onet.pl/swiat/powstalo-centrum-rosyjsko-polskiego-dialogu/t13pb, [dostęp: 14 X 2011].
  • http://wpolityce.pl/polityka/168607-rosyjski-acron-finansuje-wyprawe-polskich-dziennikarzy-do-moskwy-w-trakcie-wizyty-ogladaja-balet-i-sluchaja-przekazu-kantora-o-polskich-azotach-sprawa-zainteresowala-sie-abw [dostęp: 12 III 2015].
  • http://www.mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/finanse/programy-ministra/rosja-2015-ndash-promesa.php [dostęp: 20 V 2015].
  • Janke I., Antyłupkowe lobby walczy, „UważamRze” 2011, nr 43.
  • Kamiński A.Z., Kościuk L., Rozpad ZSRR a bezpieczeństwo Europy Środkowej, „Sprawy Międzynarodowe”, 1993, nr 1.
  • Kamiński W., Z Moskwy do MON-u, „Gazeta Polska Codziennie” [online], 24 X 2013 r., http://gpcodziennie.pl/24421-zmoskwy-domon-u.html#.VZW9KqTc-WE [dostęp: 24 X 2013].
  • Kamiński W., Rosyjskie wtyki w Polsce, „Gazeta Polska” 2014, nr 43 (1107).
  • Karwat M., Sztuka manipulacji politycznej, Toruń 1999.
  • Kasprów R., Łęski J., Wakacje z agentem, „Życie” 1997, nr 196.
  • KGB działa w Polsce legalnie, „Gazeta Wyborcza”, 1991, nr 31.
  • Kittel B., Jak rosyjski kapitał przejmuje polskie interesy, „Rzeczpospolita” 2004, nr 142 (6825), s. B5.
  • Kłosiński J., Świadoma współpraca, „Tygodnik Solidarność” 1996, nr 3 (383) (rozmowa z K. Miodowiczem).
  • Kozłowski K., Człowiek wśród skorpionów, „Spotkania” 1991, nr 11.
  • Kublik A., Rosjanie ostatecznie zaczopują ropociąg do Możejek, „Gazeta Wyborcza” [online], 3 XII 2010 r., http://wyborcza.biz/biznes/1,101562,8765438,Rosjanie_ostatecznie_zaczopuja_ropociag_do_Mozejek.html [dostęp: 3 XII 2010].
  • Lucas E, Nowa zimna wojna. Jak Kreml zagraża Rosji i Zachodowi, Poznań 2008, Rebis.
  • Lucas E., Podstęp. O szpiegach, kłamstwach i o tym, jak Rosja kiwa Zachód, Warszawa 2014, Kurthaus Publishing.
  • Maciążek P., Analiza – plan Kantora. Kulisy walki o Grupę Azoty [online], http://www.defence24.pl/analiza_plan-kantora-kulisy-walki-o-grupe-azoty, [dostęp: 20 V 2015].
  • Metody i formy pracy operacyjnej stosowane przez oficerów Głównego Zarządu Rozpoznania Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, Warszawa 2004.
  • Minkina M., Wywiad Federacji Rosyjskiej, Siedlce 2012, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego.
  • Mitręga A., Aktywność polskich i rosyjskich służb specjalnych w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego, „Studia Humanistyczne” 2013, nr 7.
  • Motyl A.J., Imperial Ends. The Decay, Collapse, and Revival of Empires, Nowy Jork 2001.
  • Mroziewicz K., Twarz szpiega, „Polityka” 1996, nr 2.
  • Musiał B., Lobby rosyjskie ma polityków w Polsce [online], http://wpolityce.pl/gospodarka/229964-prof-musial-w-tygodniku-solidarnosc-lobby-rosyjskie-ma-politykow-w-polsce, [dostęp: 16 I 2015].
  • Naimski P., Energia i niepodległość, w: Wygaszanie Polski 1989-2015, L. Sosnowski (red.), Kraków 2015, Biały Kruk.
  • Nowak A., Co jeszcze Rosja może?, „Życie” 1998, nr 77.
  • Nowak A., Putin. Źródła imperialnej agresji, Warszawa 2014, Sic!
  • Olszewski: przerwana premiera, z J. Olszewskim rozmawiają R. Januszewski, J. Kłosiński, J. Strękowski, Warszawa 1992, „Tygodnik Solidarność”.
  • Opalińska A., Lustracja w Polsce i w Niemczech, Wrocław 2012, Atut.
  • Ornacka E., Mafia na giełdzie okrada inwestorów, „Focus Śledczy” 2012, nr 6 (13).
  • Pawełczyk P., Piontek D., Socjotechnika w komunikowaniu politycznym, Poznań 1999, Wydawnictwo UAM.
  • Pełczyńska-Nałęcz K., Stosunki polityczne między Polską a Rosją po 1990 roku, w: Białe plamy – czarne plamy. Sprawy trudne w polsko-rosyjskich stosunkach 1918–2008, A.D. Rotfeld, A.W. Torkunow (red.), Warszawa 2010, PISM.
  • Pełczyńska-Nałęcz K., Dokąd sięgają granice Zachodu? Rosyjsko-polskie konflikty strategiczne w latach 1990–2010, Warszawa 2010. OSW.
  • Pietraś Z.J., Podstawy teorii stosunków międzynarodowych, Lublin 1986, Wydawnictwo UMCS.
  • Pietraś Z.J., Interesy narodowe a wspólne interesy ludzkości, w: Interesy narodowe a współistnienie państw, Z.J. Pietraś, M. Pietraś (red.), Warszawa–Lublin 1989, COM SNP; MINP USCM.
  • Pietraś Z.J., Koncepcje adaptacji politycznej, w: Mechanizmy adaptacji politycznej państwa, Z.J. Pietraś, A. Dumała (red.), Lublin 1990, Wydawnictwo USCM.
  • Pietraś Z.J., Adaptacyjność spenetrowanynch systemów politycznych, Lublin 1990.
  • Pietrzak L., Cichocki B., Propaganda historyczna Rosji w latach 2004–2009, Warszawa 2009, BBN.
  • Podolski A., Dezinformacja – dziedzictwo KGB, „Życie” 1996, nr 27.
  • Polska-Rosja. Traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy oraz inne dokumenty, Warszawa 1992, PISM.
  • Raport z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2009 roku [online], http://www.abw.gov.pl/pl/pobierz/raporty/575,Raporty.html.
  • Raport z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2010 roku [online], http://www.abw.gov.pl/pl/pobierz/raporty/575,Raporty.html.
  • Raport z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2011 roku [online], http://www.abw.gov.pl/pl/pobierz/raporty/575,Raporty.html.
  • Raport z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2012 roku [online], http://www.abw.gov.pl/pl/pobierz/raporty/575,Raporty.html.
  • Raport z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2013 roku [online], http://www.abw.gov.pl/pl/pobierz/raporty/575,Raporty.html.
  • Raport z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2014 roku [online], http://www.abw.gov.pl/pl/pobierz/raporty/575,Raporty.html.
  • Raport o stanie bezpieczeństwa cyberprzestrzeni RP w 2014 r. [online], www.cert.gov.pl.
  • Raś M., Polskie refleksy rosyjskiej geoekonomiki, w: Geopolityka w stosunkach polsko-rosyjskich, S. Bieleń, A. Skrzypek (red. nauk.), Warszawa 2012, ASPRA-JR; Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW.
  • Rojek P., Przekleństwo imperium. Źródła rosyjskiego zachowania, Kraków 2014, Wydawnictwo M.
  • Rybczyński A., Doktryna Gierasimowa [online], http://www.panstwo.net/3702-doktryna-gierasimowa, [dostęp: 30 VI 2015].
  • Sabat M., Stosunki polsko-rosyjskie. Rozbieżność interesów strategicznych, w: Polityka zagraniczna Federacji Rosyjskiej. Wybrane aspekty stosunków z Polską, Ukrainą i Białorusią, L. Zyblikiewicz, M. Czajkowski, P. Bajor (red.), Kraków 2010, Wydawnictwo UJ.
  • Sakiewicz T., Odcinanie pępowiny, „Gazeta Polska” 1999, nr 10.
  • Sakiewicz T., Biura handlowe do zadań specjalnych, „Gazeta Polska” 1996, nr 37.
  • Sakiewicz T., Moskwa nad rzeką Wisłą, „Gazeta Polska” 1996, nr 41.
  • Sankowski M., ABW: Rosyjski wywiad po raz pierwszy na tak dużą skalę uruchomił grupy wpływu w Polsce [online], http://www.defence24.pl/analiza_abw-rosyjski-wywiad-po-raz-pierwszy-na-tak-duza-skale-uruchomil-grupy-wplywu-w-polsce [dostęp: 18 V 2015].
  • Sawicki K., Obwód Kaliningradzki Federacji Rosyjskiej w ładzie międzynarodowym, Toruń 2013, Duet.
  • Serafin T., Służba Wywiadu Zagranicznego Federacji Rosyjskiej przed reformą Prezydenta Miedwiediewa, w: K. Liedel, P. Piasecka, T.R. Aleksandrowicz, Bezpieczeństwo w XXI w. Asymetryczny świat, Warszawa 2011, Difin.
  • Solarz J.K., Narodowe style zarządzania, mity czy fakty, Wrocław–Warszawa–Kraków– Gdańsk–Łódź 1984, Ossolineum.
  • Staniszewski M., Rosja – najgroźniejszy kraj na świecie, „Do Rzeczy”, [online], 6 VIII 2013 r., http://dorzeczy.pl/id,1236/Rosja-najgrozniejszy-kraj-na-swiecie.html [dostęp: 6 VIII 2013].
  • Staniszkis J., Postkomunizm. Próba opisu, Gdański 2001, Słowo/Obraz Terytoria.
  • Stemplowski R., O prowadzeniu i analizowaniu polityki państwa, Wrocław 2013, ATUT.
  • Sułek M., Prognozowanie i symulacje międzynarodowe, Warszawa 2010, Scholar.
  • Sułek M., Trzy działy prakseologii, „Rocznik naukowy Wydziału Zarządzania w Ciechanowie Wyższej Szkoły Menedżerskiej w Warszawie” 2008, z. 1–2.
  • Swiridow L., Miałem ofertę pracy dla służb specjalnych. Ale nie z Rosji [online], http://www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/wywiady/kontrwywiad/news-leonid-swiridow-mialem-oferte-pracy-dla-sluzb-specjalnych-al,nId,1541966#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=chrome [dostęp: 27 X 2014].
  • Szymowski L., Polskie uszy Łukaszenki, „Angora” 2015, nr 38.
  • Świerczek M., Aktywność w Polsce służb specjalnych państw powstałych po rozpadzie ZSRR – na podstawie „Raportów z działalności Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego” za lata 2009–2012, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wydanie specjalne”, Warszawa 2013.
  • Tajemnice wojskowe na celowniku GRU [online], http://www.rp.pl/artykul/341444.html, [dostęp: 29 VI 2009].
  • Terlecki R., Polska w niewoli 1945–1989. Historia sowieckiej kolonii, Kraków 2015, Wydawnictwo AA.
  • Tortosa J.M., Polityka językowa a języki mniejszości. Od Wieży Babel do Daru Języków, Warszawa 1986, PIW.
  • Topolski I., Polityka Federacji Rosyjskiej wobec państw Europy Wschodniej, Lublin 2013, Wydawnictwo UMCS.
  • Trusewicz I., Gazowa broń Kremla, „UważamRze” 2012, nr 5 (52).
  • Ujęto szpiegów Rosji? Pułkownik MON i prawnik usłyszeli zarzuty [online], http://wiadomosci.wp.pl/kat,1329,title,Ujeto-szpiegow-Rosji-Pulkownik-MON-i-prawnik-uslyszeli-zarzuty,wid,16962301,wiadomosc.html, [dostęp: 16 X 2014].
  • Weremiuk S., Penetracja ZSRR w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1944–1991. Cybernetyczny model penetracji, Lublin 2004 (nieopublikowana rozprawa doktorska).
  • Weremiuk S., Przydatność teorii penetracji do analizy dominacji rosyjskiej w Europie Wschodniej po rozpadzie ZSRR – zarys problemu, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2014, nr 12.
  • Węglarczyk B., Do Polski marsz, „Gazeta Wyborcza” 1998, nr 247.
  • Wierzchołowski G., Rosyjski konsul informatyzował NATO, „Gazeta Polska” 2014, nr 44 (1108).
  • Wierzchołowski G., Prąd od kolegów Ałganowa, „Gazeta Polska” 2015, nr 7 (1123).
  • Winniecki J., Instrumenty polityki zagranicznej państwa, „Studia Nauk Politycznych” 1975, nr 2.
  • Współpraca SB MSW PRL z KGB ZSRR w latach 1970–1990. Próba bilansu, Warszawa 2013, ABW.
  • Wybranowski W., Ludzie Putina są wśród nas, „Do Rzeczy” 2014, nr 27, s. 50 (wywiad z E. Lucasem).
  • Zabójcza doktryna Karawanowa [online], http://wolnemedia.net/polityka/zabojcza-doktryna-karaganowa/, [dostęp: 28 IX 2010].
  • Zalewski J., Wojsko Polskie w przemianach ustrojowych 1989–2001, Warszawa 2002, Elipsa
  • Zarys koncepcyjnych i organizacyjnych założeń oddziaływania informacyjnego Rosji i ich przejawów w praktyce, Warszawa 2014. OSW.
  • Zieliński R., Majszyk K., Kreml zbyt blisko Belwederu, MON, MSZ i KPRM [online], http://www.gazetaprawna.pl/artykuly/747451,mon-msz-i-kprm-rosja-przechwytuje-w-polsce-rozmowy-telefoniczne.html [dostęp: 21 XI 2013].
  • Zybertowicz A., Pociąg do Polski. Polska do pociągu, Warszawa 2011, Prohibita.
  • Żurawski vel Grajewski P., Polityka Unii Europejskiej wobec Rosji a interesy Polski 1991-2004, Kraków–Warszawa 2008, Centrum Europejskie Natolin.
  • Żurawski vel Grajewski P., Dwie dekady polskiej polityki zagranicznej 1989–2009, w: Rzeczpospolita 1989–2009. Zwykłe państwo Polaków?, J. Kloczkowski (red.), Kraków 2009, Ośrodek Myśli Politycznej.
  • Żurawski vel Grajewski P., Strategia Federacji Rosyjskiej wobec państw basenu Morza Bałtyckiego, „Analizy Natolińskie” 2011, nr 4 (52).
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
2080-1335
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2aaa098f-204a-4644-b456-0808cbac1f8a
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.