PL EN


2016 | 14 | 328-347
Article title

Teksty historiograficzne w środowisku dominikanów Prowincji Litewskiej – wybrane przykłady

Content
Title variants
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Literatura historiograficzna funkcjonująca w środowiskach kościelnych, a zwłaszcza zakonnych jest interesującym obszarem analizy znaczenia pisarstwa historycznego dla tych wspólnot. Zakony budowały swoją tożsamość odwołując się zarówno do wartości duchowych, jak i etycznych, prawnych, historycznych. Oparcie na słowie pisanym, tak typowe dla społeczności religijnych, wskazuje na wykorzystanie historiografii w wielu kontekstach, na przykład w piśmiennictwie sakralnym, memoratywnym, kaznodziejskim, historycznym czy hagiograficznym, ale również tekstach pragmatycznych. Modelowym przykładem są dominikanie, zakon posiadający na ziemiach Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego gęstą sieć klasztorną. Wszystkie specyficzne faktory zakonnych tekstów historiograficznych, ich cele i role, omówione zostały na przykładzie walczącej o swoją samodzielność litewskiej prowincji zakonu. Dominikańscy autorzy dzieł historycznych kierowali je zarówno do czytelnika zakonnego, jak i zewnętrznego, wykorzystywali je w pracy kaznodziejskiej nadając im charakter użytkowy, skorelowany z działalnością pastoralną. W twórczości historiograficznej istotne było połączenie pierwiastka historycznego z dydaktycznym, przy czym ten ostatni odgrywał bardzo ważną rolę. Wydaje się, że przywołane egzemplifikacje wyraźnie ilustrują wagę historiografii dla wyznaczania miejsca tego zakonu w świecie oraz ilustrują specyfikę jego istnienia w szerszym kontekście modelu kultury.
Keywords
Contributors
  • Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Instytut Nauk o Informacji
References
  • Borkowska Małgorzata, Łatanie pamięci. Czyli rzecz o klasztornym kronikarstwie retrospektywnym, „Znak” 1995, t. 47, nr 480 (5), s. 103-110
  • Brzozecki Sławomir, Litewska prowincja dominikanów, w: Dominikanie. Gdańsk – Polska – Europa, pod red. D.A. Dekańskiego, A. Gołęmbnika, M. Grubki, Gdańsk-Pelplin 2003, s. 139-164
  • Brzozecki Sławomir, Misje ludowe dominikanów prowincji litewskiej 1751-1826, Lublin 2009
  • Brzozecki Sławomir, Prowincja białoruska Zakonu Kaznodziejskiego pod wezwaniem św. Stanisława. Dominikanie na ziemiach zabranych przez Rosję po pierwszym rozbiorze (1772–1801), „Przegląd Tomistyczny” 2007, t. 13, z. 1, s. 239-253
  • Brzozecki Sławomir,, Klasztor dominikanów na Łukiszkach w Wilnie 1642–1844, „Lituano Slavica Posnaniensia” 2008, t. 13, s. 217-286
  • Dzieje dominikanów w Polsce XIII-XVIII wiek. Historiografia i warsztat badawczy historyka, red. H. Gapski, J. Kłoczowski, J.A. Spież, Lublin 2006
  • Kielar Paweł, Działalność misyjna dominikanów prowincji litewskiej w XIX wieku, w: Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222-1972, t. 1, red. J. Kłoczowski, Warszawa 1975, s. 687-696
  • Miławicki Marek, Dominikanie na kresach wschodnich Rzeczypospolitej Obojga Narodów (teren dzisiejszej Białorusi), „Folia Historica Cracoviensia” 2014, vol. 20, s. 95-153
  • Pietrzkiewicz Iwona, „А з Белай Русі даносяць…”. Беларусь у рукапіснай спадчыне віленскага дамініканца Фаўстына Цяцерскага, „Arche” 2014, nr 1-2 (88-89), s. 112-119
  • Pietrzkiewicz Iwona, Rękopiśmienna spuścizna Faustyna Ciecierskiego jako źródło do dziejów kultury intelektualnej dominikanów prowincji litewskiej początku XIX wieku, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 2013, z. 11, s. 103-123
  • Roćko Agata, Pamiętniki polskich zesłańców na Syberię w XVIII wieku, Olsztyn 2001, s. 39-41
  • Rok Bogdan, Podróże litewskich duchownych w drugiej połowie XVIII w., w: Między Zachodem a Wschodem. Studia ku czci profesora Jacka Staszewskiego, t. 2, pod red. J. Dumanowskiego, K. Mikulskiego, J. Porazińskiego i S. Roszaka Toruń 2003, s. 509-517
  • Rzońca Jerzy, Syberyjskie zesłanie Faustyna Ciecierskiego, przeora dominikanów w Wilnie, w świetle jego pamiętnika (relacja z drogi i pobytu), w: Polacy w dziejach Europy Środkowej i Rosji. (XVI-XX w.), red. J. Rzońca, Opole 2004, s. 103-115
  • Spyra Janusz, Historiografia a tożsamość regionalna w czasach nowożytnych na przykładzie Śląska Cieszyńskiego w okresie od XVI do początku XX wieku, Częstochowa 2015, s. 169-188
  • Targosz Karolina, Piórem zakonnicy. Kronikarki w Polsce XVII w. o swoich zakonach i swoich czasach, Kraków 2002
  • Wenta Jarosław, Bemerkungen zur Funktion des historiographischen Textes im Deutschordenskonvent im Mittelalter. Kategorie – Stiftung des Ordens, w: Chroniques en tous genres. Actes du colloque d'Amiens, mars 2006, ed. Peter H. Andersen, Danielle Buschinger, Amiens 2006, s. 109-116
  • Wenta Jarosław, Dziejopisarstwo w klasztorze. Środowiska a formy dziejopisarskie na przykładzie Prus, w: Klasztor w kulturze średniowiecznej Polski, red. A. Pobóg-Lenartowicz, M. Derwich, Opole 1995, s. 159-171
  • Wenta Jarosław, Kronika w klasztorze. Typ tekstu dziejopisarskiego?, w: Formuła, archetyp, konwencja w źródle historycznym, pod red. Artura Górak, Krzysztofa Skupieński, Radzyń Podlaski 2006, s. 53-64
  • Zonenberg Sławomir, Funkcja historii w zakonie dominikańskim oraz czynniki kształtujące pamięć historyczną dominikanina w średniowieczu, „Sensus Historiae” 2012, vol. 9 nr 4, s. 119-120
  • Zonenberg Sławomir, Początki dziejopisarstwa dominikańskiego dotyczącego historii własnej wspólnoty. Próba systematyzacji, w: Święty Jacek i dziedzictwo dominikańskie, red. E. Mateja, A. Pobóg-Lenartowicz, M. Rowińska-Szczepaniak, Opole 2008, s. 185-193
Document Type
Publication order reference
Identifiers
URI
http://sbsp.up.krakow.pl/article/view/3490
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2af80760-f93c-4c5f-afe3-15e279d30276
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.