PL EN


2014 | 26 | 45-56
Article title

Wartościowanie uniwersalne i ideologiczne – pojęcie i rola ideologemu na przykładzie wybranych nominacji dotyczących Stalina w sowieckim dyskursie ideologicznym

Authors
Selected contents from this journal
Title variants
EN
Universal and ideological valuation: The notion and the role of the ideologeme on the basis of selected nominations of Stalin in Soviet ideological discourse
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
W sowieckim dyskursie totalitarnym funkcjonują dwa splecione ze sobą typy skali aksjologicznej – wartościowanie uniwersalne i ideologiczne. Rzetelna analiza tego typu dyskursu wymaga możliwie precyzyjnego oddzielenia tych dwóch typów wartościowania. Jednym ze skutecznych narzędzi analitycznych może być w tym przypadku pojęcie ideologemu. Artykuł jest próbą jego doprecyzowania oraz prezentacji metody weryfikującej „ideologiczny” charakter badanych komunikatów poprzez ich zestawianie na zasadzie biegunowości aksjologicznej w ramach dyskursów antagonistycznych. Zamiast traktować ideologem (precyzyjniej: realizację ideologemu) jako jednostkę „odsyłającą” czy „związaną” ze sferą ideologiczną, warto zastanowić się nad zdefiniowaniem go jako jednostki dystynktywnej dla danej ideologii (lub gnozy politycznej). Realizacje ideologemów są zawsze aksjologicznie nacechowane. W warunkach rodzimego dyskursu będą zawsze wartościować pozytywnie, zaś w ramach dyskursu ideologii antagonistycznej – negatywnie. Być może jest to założenie, które umożliwi ucieczkę od intuicyjnego identyfikowania realizacji tekstowych pojęć tego typu lub przynajmniej będzie użyteczne jako punkt wyjścia procedury weryfikującej intuicję badacza. Na podstawie odpowiednio skonstruowanego testu polegającego na zestawieniu dwóch przeciwstawnie wartościujących realizacji w ramach ideologicznych dyskursów opozycyjnych można wnioskować o ideologemowym charakterze badanej jednostki tekstowej.
EN
In the Soviet totalitarian discourse there are two intertwined types of the axiological scale: universal and ideological valuation. A reliable analysis of a discourse of this kind requires a precise separation of the two types. One of the effective analytical tools may be the concept of the ideologeme. This paper attempts to define it and to present a method of verifying the “ideological” character of communicative acts by pairing them according to the principle of axiological polarity within antagonistic discourses. Instead of treating the ideologeme (or more precisely: an implementation of the ideologeme) as a unit “referring” or “related” to the ideological area, it is worth to consider defining it as a unit distinctive in a given ideology (or political gnosis). Implementations of ideologemes are always marked axiomatically. In conditions of familiar discourse they will always involve positive values, while as parts of an antagonistic discourse, these values will be negative. This assumption may facilitate a move away from intuitive identification of textual implementation of concepts of this type, or, at least, will be useful as a starting point for a procedure verifying the researcher’s intuition. The ideologemic character of a textual unit can be established on the basis of a specially prepared test that juxtaposes two implementations presenting opposite values within ideological oppositional discourses.
Year
Volume
26
Pages
45-56
Physical description
Contributors
  • Zakład Języka Rosyjskiego Instytut Filologii Słowiańskiej Uniwersytet Mikołaja Kopernika
References
  • Bachtin Michaił, 1986, Estetyka twórczości słownej, Warszawa.
  • Bakumova Elena V., 2001, Kommunikativnye charakteristiki institucional’nych tipov politikov, [w:] Social’naja vlast’ jazyka, red. Ljudmila I. Grišaeva, s. 91–96.
  • Baudrillard Jean, 2008, Słowa klucze, Warszawa.
  • Bäcker Roman, 1992, Totalitaryzm, Toruń.
  • Bednarczuk Leszek, 1985, Nowo-mowa. Zarys problematyki i perspektywy, [w:] Nowomowa. Materiały z sesji naukowej poświęconej problemom współczesnego języka polskiego odbytej na Uniwersytecie Jagiellońskim w dniach 16 i 17 stycznia 1981, red. Jadwiga Rokoszowa, Wacław Twardzik, Londyn, s. 27–41.
  • Chlebda Wojciech, 2007, O tekstowych wykładnikach wartościowania, „Przegląd Humanistyczny”, z. 1, s. 25–34.
  • Čudinov Anatolij P., 2001, Rossija v metaforičeskom zerkale: kognitivnoe issledovanie političeskoj metafory (1991–2000), Ekaterinburg, http://www.durov.com/ linguistics2/chudinov-01.htm, dostęp: 7.10.2011.
  • Epstein Mikhail, 1991, Relativic Patterns in Totalitarian Thinking: an Inquiry into the Language of Soviet Ideology,
  • Washington, http://www.emory.edu/INTELNET/ideolanguage1.html, dostęp: 7.11.2011.
  • Fidelius Petr, 1984, O myśleniu totalitarnym, „Aneks”, z. 35, s. 71–81.
  • Fleischer Michael, 2003, Polska symbolika kolektywna, Wrocław.
  • Gusejnov Gassan Č., 2003, Sovetskie ideologemy v russkom diskurse 1990-ch, Moskva.
  • Hollander Paul, 1988, Ideologia, [w:] Sowietskij Sojuz, red. Jakub Karpiński, Irena Lasota, Warszawa, s. 91–94.
  • Ermakova Ol’ga P., 1997, Totalitarnoe i posttotalitarnoe obščestvo v semantike slov, [w:] Najnowsze dzieje języków słowiańskich. Russkij jazyk, red. Evgenij N. Širjaev, Opole, s. 121–166.
  • Kupina Natalija A., 2008, Verbalizovannye idei novejšego vremeni: aktual’nye tendencii i opoznavatel’nye znaki sovetskogo ideologičeskogo koda, http://elar.usu.ru/ bitstream/1234.56789/1847/1/Part2+2008-01.pdf, dostęp: 7.10.2011.
  • Laskowska Elżbieta, 1992, Wartościowanie w języku potocznym, Bydgoszcz.
  • Laswell Harold, 2006, Jazyk vlasti, „Političeskaja lingvistika”, nr 20, s. 264–279.
  • Malyševa Elena G., 2009, Ideologema kak lingvokognitivnyj fenomen: opredelenie i klassifikacija, „Političeskaja lingvistika”, nr 4 (30), s. 32–40.
  • Men’ Aleksandr V., 1989, Religija, kul’t ličnosti i sekuljarnoe gosudarstvo. Zametki istorika religii, [w:] Perestrojka: glasnost’, demokratija, socializm. Na puti k svobode sovesti, red. T. B. Rjabikova, Moskva, s. 88–111.
  • Mirošničenko Andrej A., 2008, Konstruirovanie predvybornogo lozunga: ideologemy i cennosti, [w:] Słowo i tekst, t. 1, Funkcjonowanie języka, red. Piotr Czerwiński, Jadwiga Stawnicka, Katowice, s. 178–185.
  • Mokienko Valerij N., Nikitina Tatiana G., 2005, Tolkovyj slovar’ jazyka Sovdepii, Moskva.
  • Molas Jerzy, 2007, Problemy opisu konfrontatywnego pojęć społeczno-politycznych, [w:] Lingwistyka a polityka. Słownik pojęć politycznych i społecznych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, red. Stanisław Dubisz, Józef PorayskiPomsta, Elżbieta Sękowska, Warszawa, s. 54–64.
  • Odesskij Michail P., Feldman David M., 1994, Revoljucija kak ideologema (k istorii formirovanija), „Obščestvennye nauki i sovremennost’”, nr 2, s. 68–77.
  • Odesskij Michail P., Feldman David M., 1995, Terror kak ideologema (k istorii razvitija), „Obščestvennye nauki i sovremennost’”, nr 1, s. 167–175.
  • Pisarek Walery, 1989, Inauguracja Okrągłego Stołu jako akt medialnej komunikacji politycznej, „Zeszyty Prasoznawcze”, nr 4, s. 29–48.
  • Pisarek Walery, 2002, Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność, Kraków.
  • Puzynina Jadwiga, 1992, Język wartości, Warszawa.
  • Puzynina Jadwiga, 1997, Słowo – wartość – kultura, Lublin.
  • Radbil’ Timur, 1998, Mifologija jazyka Andreja Platonova, Novgorod.
  • Raleigh Donald J., 1998, Languages of power: How the Saratov Bolsheviks imagined their enemies, „Slavic Review”, vol. 57, 2, s. 320–349.
  • Romanenko Andrej P., 2000, Obraz ritora v sovetskoj slovesnoj kulture, Saratov.
  • Sławek Jolanta, 2007, Perswazja we współczesnych tekstach prasowych, [w:] Polityka i perswazja. Praca zbiorowa, red. Piotr Lissewski, Poznań, s. 79–94.
  • Sokolov Andriej N., 2000, Terminologija social’nogo utopizma v opyte russkoj leksikografii, [w:] Filosofskij vek. Russkaja utopija. Ot ideologičeskogo gosudarstva k sovremennomu obščestvu, red. Tatiana V. Artemjeva, Michael I. Mikešin, Sankt Petersburg, s. 227–236.
  • Sirjaev Evgenij N., 1997, Obščie processy v razvitii russkogo jazyka v 1945–1995 gg., [w:] Najnowsze dzieje języków słowiańskich. Russkij jazyk, red. Evgenij N. Širjaev, Opole 1997, s. 15–26.
  • Turner Victor, 2006, Las symboli. Aspekty rytuałów u ludu Ndembu, Kraków.
  • Weiss Daniel, 2007, Stalinskij i nacional-socialističeskij diskursy propagandy: sravnenie v pervom približenii, „Političeskaja lingwistika”, nr 3 (23), Ekaterinburg, s. 34–60, http://www.philology.ru/linguistics1/vays-07.htm, dostęp: 7.11.2011.
  • Wróblewski Roman, 2006, Hasła konstytutywne tekstów politycznych z lat 1989–1995, [w:] Oblicza komunikacji I. Perspektywy badań nad tekstem, dyskursem i komunikacją, red. Irena KamińskaSzmaj, Tomasz Piekot, Monika ZaśkoZielińska, Kraków, s. 343–346.
  • Wrześniewska-Pietrzak Marta, 2007, Wartościowanie jako oręż perswazji, [w:] Polityka i perswazja, red. Piotr Lissewski, Poznań, s. 49–59.
  • Zemszał Piotr, 2007, Dva etapa jazykovoj agressii w sovetskom političeskom diskurse stalinskogo vremeni na primere propagandistskoj kampanii protiv Tito, „Slavia Orientalis”, nr 2, s. 265–272.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2b016bd4-85a5-471a-8e66-369e167578dd
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.