PL EN


2012 | 9 | 79-106
Article title

Historyczny związek między darwinizmem a argumentem z biologicznego projektu

Content
Title variants
EN
The Historical Relationship Between Darwinism and the Biological Design Argument
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
Często utrzymuje się, że argument z biologicznego projektu (ABP) był zasadny i niemal powszechnie akceptowany przed ogłoszeniem teorii Darwina, a także stanowił najważniejszą racjonalną podstawę dla teizmu i został obalony przez darwinizm. Jest to jednak nieprawda. ABP i teorie ewolucyjne rozwijały się równocześnie, Lamarck ogłosił przecież swoją koncepcję w 1801, zaś Paley - w 1802 roku. Teorie ewolucyjne i ABP były alternatywnymi odpowiedziami na świadectwa empiryczne wskazujące, że (1) organizmy żywe nie powstają spontanicznie, a (2) w historii geologicznej pojawiały się nowe gatunki. Przed rokiem 1796 rzadko odwoływano się do koncepcji ewolucji najprawdopodobniej dlatego, że materializm był do utrzymania na innym gruncie.
EN
It is often held that the argument from biological design (ABD) was valid and almost universally accepted before Darwin, that it was the most important rational ground for theism, and that it was invalidated by Darwinism. However, this is wrong. The history of the ABD ran parallel with those of evolutionary theories, with Lamarck having published in 1801 and Paley in 1802. Evolutionary theories and the ABD were alternative responses to empirical evidence that (1) spontaneous generation does not occur, and (2) new species have arisen in geological history. The main reason why evolution was seldom hypothesized before 1796 was probably that materialism was tenable otherwise.
Year
Volume
9
Pages
79-106
Physical description
Contributors
References
  • Richard DAWKINS, Ślepy zegarmistrz, czyli jak ewolucja dowodzi, że świat nie został zaplanowany, przeł. Antoni Hoffman, Biblioteka Myśli Współczesnej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1994.
  • Richard DAWKINS, „The Improbability of God”, Free Inquiry 1998, vol. 18, no. 3, s. 6-9.
  • Debiprasad CHATTOPADHYAYA, Lokayata: A Study in Ancient Indian Materialism, 4th ed., People’s Publishing House, Delhi 1978.
  • K.N. JAYATILLEKE, Early Buddhist Theory of Knowledge, George Allen and Unwin, London 1963.
  • Hsün TZU, The Works of Hsüntze, trans. and ed. Homer H. Dubs, Probsthain, London 1928.
  • Wang CHUNG, Lun-Heng, trans. and ed. Alfred Forke, Paragon, New York 1962.
  • John WILKINS, Of the Principles and Duties of Natural Religion, ed. John Tillotson, J. Walthoe and Co., London 1734.
  • John RAY, The Wisdom of God Manifested in the Works of Creation, Garland, New York 1979.
  • John RAY, The Wisdom of God Manifested in the Works of Creation, 7th ed., na stronie John Ray Initiative, Bucks., UK: http://www.jri.org.uk/ray/wisdom/ (06.12.2011).
  • Denis DIDEROT, Pensées philosophiques, w: Diderot: Oeuvres philosophiques, ed. Paul Vernière, Garnier Frères, Paris 1964.
  • William PALEY, Natural Theology, or Evidences of the Existence and Attributes of the Deity Collected from the Appearances of Nature, w: Natural Theology: Selections, ed. Frederick Ferré, Bobbs-Merrill, Indianapolis 1963.
  • Dawid HUME, Dialogi o religii naturalnej, w: Dawid HUME, Dialogi o religii naturalnej. Naturalna historia religii, przeł. Anna Hochfeldowa, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962.
  • P.L. Moreau de MAUPERTUIS, Essay de cosmologie, w: Les oeuvres Mr. de Maupertuis, George Conrad Walther, Dresde 1752.
  • Daniel C. DENNETT, Darwin’s Dangerous Idea: Evolution and the Meanings of Life, Simon and Schuster, New York 1995.
  • TOMASZ Z AKWINU, Suma teologiczna, t. 1, przeł. Pius Bełch, Veritas, London 1975.
  • ANZELM Z CANTERBURY, Proslogion, w: ANZELM Z CANTERBURY, Monologion. Proslogion, przeł. Tadeusz Włodarczyk, Biblioteka Klasyków Filozofii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.
  • Abu Hamid M. AL GHAZALI, The Alchemy of Happiness, trans. Claud Field, 1909, rozdz. IV, http://www.sacred-texts.com/isl/tah/index.htm (03.01.2012).
  • ARYSTOTELES, Zoologia. Dzieła wszystkie, t. 3, przeł. Paweł Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARYSTOTELES, O rodzeniu się zwierząt. Dzieła wszystkie, t. 4, przeł. Paweł Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • Titus LUCRETIUS CARUS, O naturze rzeczy, przeł. Grzegorz Żurek, Bibliotheca Mundi, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1994.
  • OWIDIUSZ, Metamorfozy, przeł. Anna Kamieńska i Stanisław Baryła, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław — Warszawa — Kraków 1995.
  • TOMASZ Z AKWINU, Suma teologiczna, t. 5, przeł. Pius Bełch, Veritas, London 1979.
  • Joseph NEEDHAM, Science and Civilisation in China, vol. 2, Cambridge University Press, Cambridge 1956.
  • Vajracchedika Prajnaparamita Sutra, w: The Diamond that Cuts Through Illusion: Commentaries on the Prajnaparamita Diamond Sutra, ed. and trans. Thich Nhat Hanh, Parallax Press, Berkeley, California 1992.
  • Akaranga Sutra, trans. Hermann Jacobi, w: Sacred Books of the East, vol. 22, ed. F. Max Müller, Motilal Banarsidass, Delhi 1968.
  • św. AUGUSTYN, O Państwie Bożym. Przeciw poganom ksiąg XXII, t. 2, przeł. Wiktor Kornatowski, De Agostini Polska & Ediciones Altaya Polska, Warszawa 2003.
  • G. PLINIUS SECUNDUS, Naturalis Historia, trans. H. Rackman, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts 1950-1953.
  • Chu HSI, Chu Hsi Wen Shu, w: Kazutsugu AKIZUKI, Shu Shi Kenkyu, Kyobunsha, Tokyo 1927.
  • John FARLEY, The Spontaneous Generation Controversy from Descartes to Oparin, John Hopkins University Press, Baltimore, Maryland 1977.
  • P.L. Moreau de MAUPERTUIS, Systême de la nature, w: P.L. Moreau de Maupertuis: Oeuvres, vol. II, Georg Olms, Hildesheim, Germany 1965.
  • Louis PASTEUR, „Mémoire sur les corpuscules organisés qui existent dans l’atmosphere”, w: Ouvres de Pasteur, vol. II, ed. Pasteur Vallery-Radot, M.M. Masson, Paris 1922.
  • Marcello MALPIGHI, Anatomes Plantarum, part II, Culture et Civilisation, Brussels 1968.
  • Jean PIVETEAU, komentarz w: Corpus Général des Philosophes Français XLI, Presses Universaires de France, Paris 1954.
  • Denis DIDEROT, Sen d’Alemberta, w: Denis DIDEROT, Mistyfikacja. Sen d’Alemberta, przeł. Jan Kott, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962, s. 96-101.
  • Stephen Jay GOULD, Time’s Arrow, Time’s Cycle, Penguin, London 1988.
  • ARYSTOTELES, Meteorologika. Dzieła wszystkie, t. 2, przeł. Antoni Paciorek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARYSTOTELES, O niebie. Dzieła wszystkie, t. 2, przeł. Paweł Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARYSTOTELES, Fizyka. Dzieła wszystkie, t. 2, przeł. Kazimierz Leśniak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • Anicius Manlius Severinus BOETHIUS, O pocieszeniu, jakie daje filozofia, przeł. Witold Olszewski, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962.
  • THOMAS AQUINAS, On the Eternity of the World, trans. Robert T. Miller, w: Internet Medieval Sourcebook, Fordham University, New York, http://www.fordham.edu/halsall/basis/ aquinas-eternity.asp.
  • HIPPOLYTUS, The Refutation of All Heresies, trans. J.H. MacMahon, w: The Ante-Nicene Fathers, vol. 5, ed. Alexander Roberts and James Donaldson, W.B. Eerdmans, Grand Rapids, Michigan 1956.
  • Joseph NEEDHAM, Science and Civilisation in China, vol. 3, Cambridge University Press, Cambridge 1959.
  • Seyyed H. NASR, Islamic Science: An Illustrated Study, World of Islam Festival Publishing, London 1976.
  • Stephen Jay GOULD, „Deconstructing the «Science Wars» by Reconstructing an Old Mold”, Science 2000, vol. 287, s. 253-261.
  • James HUTTON, Theory of the Earth with Proofs and Illustrations, J. Cramer, Weinheim, Germany 1960.
  • Charles LYELL, Principles of Geology, vol. 1, J. Cramer, Lehre, Germany 1970.
  • Charles LYELL, „Anniversary Address of the President”, Quarterly Journal of the Geological Society of London 1851, vol. 7, s. xxv-lxxvi.
  • Charles LYELL, Principles of Geology, vol. 1, 11th ed., John Murray, London 1872.
  • Svante ARRHENIUS, Worlds in the Making: The Evolution of the Universe, trans. H. Borns, Harper and Row, New York 1908.
  • Fred HOYLE and Chandra WICKRAMASINGHE, Lifecloud: The Origin of Life in the Universe, Harper and Row, New York 1978.
  • John TILLOTSON, The Wisdom of Being Religious, w: Three Restoration Divines: Barrow, South, Tillotson, II:ii, ed. Irène Simon, Société d’Editions „Les Belles Lettres”, Paris 1976, s. 375-384.
  • Étienne GILSON, Tomizm. Wprowadzenie do filozofii św. Tomasza z Akwinu, przeł. Jan Rybałt, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 2003.
  • Ralph CUDWORTH, The True Intellectual System of the Universe, Garland, New York 1978.
  • Michael J. BEHE, Czarna skrzynka Darwina. Biochemiczne wyzwanie dla ewolucjonizmu, przeł. Dariusz Sagan, Biblioteka Filozoficznych Aspektów Genezy, t. 4, Wydawnictwo MEGAS, Warszawa 2008.
  • EMPEDOKLES (fragmenty przygotowane przez Hermanna Dielsa, trans. John Burnet), w: John BURNET, Early Greek Philosophy, 4th ed., Adam and Charles Black, London 1948, s. 204-226, frag. 57-62.
  • Chuang TZU, Chuang Tzu, w: Shinshaku Kanbun Taikei, vols. 7-8, ed. Tetsuo Endo and Yasushi Ichikawa, Meiji Shoin 1966.
  • Denis DIDEROT, Lettre sur les aveugles, à l’usage de ceux qui voient, w: Diderot: Oeuvres philosophiques, ed. Paul Vernière, Garnier Frères, Paris 1964.
  • Julian O. de LA METTRIE, Systême d’Épicure, w: Oeuvres philosophiques de Mr. de La Mettrie, Berlin 1775, XIII-XIV, s. 253-296.
  • Denis DIDEROT, De l’interprétation de la nature, w: Diderot: Oeuvres philosophiques, ed. Paul Vernière, Garnier Frères, Paris 1964.
  • Erasmus DARWIN, Zoonomia, w: The Essential Writings of Erasmus Darwin, ed. Desmond King-Hele, MacGibbon and Kee, London 1968.
  • Erasmus DARWIN, The Temple of Nature, w: The Poetical Works of Erasmus Darwin, vol. III, Hon-no- Tomosha, Tokyo 1997.
  • Jean-Baptiste de LAMARCK, Systême des animaux sans vertèbres, Culture et Civilisation, Brussels 1969.
  • Jean-Baptiste de LAMARCK, Philosophie zoologique, vol. I, Culture et Civilisation, Brussels 1970.
  • Robert CHAMBERS, Vestiges of the Natural History of Creation, Leicester University Press, Leicester, UK 1969.
  • Karol DARWIN, O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego, czyli o utrzymaniu się doskonalszych ras w walce o byt, przeł. Szymon Dickstein i Józef Nusbaum, De Agostini Polska & Ediciones Altaya Polska, Warszawa 2001.
  • List Karola Darwina z 1871 roku, w: Melvin CALVIN, „The Origin of Life on Earth and Elsewhere”, Annals of Internal Medicine 1961, vol. 54, s. 956.
  • Otto E. LANDMAN, „The Inheritance of Acquired Characteristics”, Annual Review of Genetics 1991, vol. 25, s. 1-20.
  • Richard DAWKINS, Fenotyp rozszerzony. Dalekosiężny gen, przeł. Joanna Gliwicz, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.
  • Richard J. HERRNSTEIN and Charles MURRAY, The Bell Curve: Intelligence and Class Structure in American Life, Free Press, New York 1994.
  • ARYSTOTELES, O poruszaniu się przestrzennym zwierząt. Dzieła wszystkie, t. 4, przeł. Paweł Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARYSTOTELES, O częściach zwierząt. Dzieła wszystkie, t. 3, przeł. Paweł Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARYSTOTELES, Metafizyka. Dzieła wszystkie, t. 2, przeł. Kazimierz Leśniak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARYSTOTELES, O ruchu zwierząt. Dzieła wszystkie, t. 4, przeł. Paweł Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
  • ARISTOTLE, On Prophesying by Dreams, trans. J.I. Beare, w: Great Books of the Western World, vol. 8, ed. Robert M. Hutchins, William Benton, Chicago 1952.
  • Allan GOTTHELF, „Aristotle’s Conception of Final Causality”, w: Allan GOTTHELF and James G. LENNOX (eds.), Philosophical Issues in Aristotle’s Biology, Cambridge University Press, Cambridge 1987, s. 204-242.
  • D.M. BALME, „Teleology and Necessity”, w: Allan GOTTHELF and James G. LENNOX (eds.), Philosophical Issues in Aristotle’s Biology, Cambridge University Press, Cambridge 1987, s. 277.
  • Claudius GALENUS, On the Usefulness of the Parts of the Body, trans. and ed. Margaret T. May, Cornell University Press, Ithaca, New York 1968.
  • PLATON, Timaios, w: PLATON, Timaios i Kritias, przeł. Władysław Witwicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1960.
  • EPIKTET, Diatryby, w: EPIKTET, Diatryby. Encheiridion, przeł. Leon Joachimowicz, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1961.
  • Marcus Tullius CICERO, O naturze bogów, w: Marcus Tullius CICERO, O naturze bogów. O wróżbiarstwie. O przeznaczeniu, przeł. Wiktor Kornatowski, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1960.
  • KSENOFONT, Wspomnienia o Sokratesie, w: KSENOFONT, Pisma sokratyczne, przeł. Leon Joachimowicz, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.
  • HOMER, Iliada, przeł. Franciszek Ksawery Dmochowski, Arcydzieła Kultury Klasycznej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich i De Agostini Polska, Wrocław 2004.
  • Henry MORE, An Antidote Against Atheism, or an Appeal to the Natural Faculties of the Minde of Man, Whether There Be Not a God, w: The Cambridge Platonists, ed. C.A. Patrides, Cambridge University Press, Cambridge 1980.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2d7d180d-503d-4a37-998b-86892af41bfc
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.