PL EN


2016 | 6 | 108-120
Article title

Polka w osiemnastowiecznym Stambule. Rzecz o Reginie Pilsztynowej i jej postrzeganiu Imperium Osmańskiego

Content
Title variants
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Regina Salomea Pilsztynowa to autorka jednego z najbardziej znaczących pamiętników doby oświecenia. Jej Proceder podróży i życia mego awantur, pisany w Stambule w 1760 roku, stanowi doskonałe źródło poznania nie tylko ówczesnej obyczajowości, ale również nastawienia do „innego”, odmiennego pod względem narodowościowym, kulturowym oraz religijnym. Niniejszy artykuł stanowi próbę odzwierciedlenia opisu narodu tureckiego, jego wierzeń i obyczajów z perspektywy autorki osiemnastowiecznego pamiętnika, a także skonfrontowanie jej opinii z rzeczywistością, a także innymi dziełami literatury tego okresu. Wiek XVIII to czas, w którym na terenie Rzeczypospolitej zapanowała (ponownie) moda na orientalizm jednakże zjawisko to miało charakter bardzo złożony, bowiem z jednej strony Turcja (po bitwie pod Wiedniem i po pokoju w Karłowicach) postrzegana była nie jako wróg, ale sąsiad, a nawet sojusznik, natomiast w literaturze zaobserwować można obecność wielu traktatów o charakterze antyosmańskim i antyislamskim. Były one odbiciem nieznajomości dorobku umysłowego tureckiego Wschodu, a także wszelkich uprzedzeń wynikających obawy przed nieznanym (inna kultura i przede wszystkim religia). Pamiętnik Pilsztynowej na tym tle jawi się jako dzieło niezwykłe, bowiem autorka w bardzo klarowny sposób przedstawia swoje życie na osmańskiej ziemi, a jej postrzeganie „innego” pozbawione jest wszelakich uprzedzeń i obaw. Wizja narodu tureckiego pochodzi nie z relacji z podróży, mającej swój początek i koniec, ale z opisu autentycznego życia kobiety, która zdecydowała się egzystować w obcej kulturze, nie tracąc przy tym swej indywidualności.
Keywords
Year
Issue
6
Pages
108-120
Physical description
Dates
online
2016-11-01
Contributors
  • Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
References
  • Bałczewski M., 1985, Zmiany w ocenie Turcji w opinii polskiej XVIII wieku, „Acta Universitatis Lodziensis, „Folia Historica”, 22, s. 91-108
  • Bauman Z., 2000, Ponowoczesność jako źródło cierpień, Wyd. Sic!, Warszawa
  • Bohomolec F., 1761, Opisanie krótkie Państwa Tureckiego, Collegium Societatis Jesu, Warszawa
  • Chrzanowski T., 1986, Orient i orientalizm w kulturze staropolskiej, [w:] Orient i orientalizm w sztuce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 43-69
  • Dolański D., 2013, Trzy cesarstwa. Wiedza i wyobrażenia o Niemczech, Turcji i Rosji w Polsce XVIII wieku, Zielona Góra, s. 5-7
  • Gaudefroy-Demombynes M., 1988, Narodziny islamu, przekł. H. Olędzka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • Glatman, L., 1896, Doktorka medycyny i okulistka polska w XVIII wieku w Stambule, [w:] Przewodnik naukowy i literacki, s. 926-946
  • Grosfeld B., 1981, Pichelsteinowa (Pilsztynowa) z Rusieckich Salomea Regina, [w:] B. Piątkiewicz, S. Pigoń (red.), Polski słownik biograficzny, Wrocław, s. 30-32
  • Kazimierczak M., 2010, Susanne Köb, Filozofia podróży. Nowy cel dla turystów albo o zmianie samego siebie w alternatywnych światach, „Turystyka Kulturowa”, nr 3, s. 30-35
  • Kieniewicz J., 1999, Spotkania Wschodu, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych, Gdańsk
  • Kołodziejczyk D., 2014, Na tropach Salomei Reginy Pilsztynowej: głosa do życiorysu, [w:] U. Kosińska, D. Dutkiewicz, A. Danilczyk (red.), W cieniu wojen i rozbiorów. Studia z dziejów Rzeczpospolitej XVIII wieku i początków XIX wieku, s. 215-229.
  • Kołodziejczyk D., 2011, The Crimean Khanate and Poland-Lithuania: International Diplomacy on the European Periphery (15th-18th Century). A Study of Peace Treaties Followed by Annotated Documents, Lejda
  • Krasicki I., 1781, Zbiór Potrzebniejszych Wiadomości Porządkiem Alfabetu Ułożonych, t. II, Michał Gröll, Warszawa-Lwów
  • Krzywy R., Pragnienie pamięci i „białogłowski koncept”. Kilka uwag o świadomości warsztatowej pierwszych polskich pamiętnikarek (Anna Zbąska, Regina Salomea Pilsztynowa), „Śląskie Studia Polonistyczne” nr 2, 2013, s. 119-141
  • Kuchowicz Z.,1972, Wizerunki niepospolitych kobiet niewiast staropolskich XVI-XVIII wieku, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź
  • Marciszewska B., 2002, Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania rozwoju turystyki kulturowej w Polsce, Problemy Turystyki i Hotelarstwa, nr 3, s. 5-9
  • Maciejewska I., 1988, Specyfika relacji pamiętnikarskiej „Procederu podróży i życia mego awantur” Reginy Salomei z Rusieckich Pilsztynowej, [w:] K. Stasiewicz (red.), Pisarki polskie epok dawnych, Olsztyn, s. 141-152
  • Maciejewska I., 2008, Kobiecym piórem o miłości, małżeństwie i erotyce (Regina Salomea z Rusieckich Pilsztynowa, Elżbieta Drużbacka, Franciszka Urszula Radziwiłłowa), [w:] Kobieta epok dawnych w literaturze, kulturze i społeczeństwie, Olsztyn, s. 213-224
  • Maśko A., 2015, Obraz Islamu w Rzeczpospolitej w XVIII wieku, „Przegląd Orientalistyczny”, z. 3-4, s. 191-206
  • Mikos v. Rohrscheidt A., 2008, Turystyka kulturowa – wokół definicji, „Turystyka Kulturowa”, nr 1, s. 4-21
  • Partyka J., 1988, Kobieta oswaja męską przestrzeń. Polska lekarka w osiemnastowiecznym Stambule, [w:] K. Stasiewicz (red.), Pisarki polskie epok dawnych, Olsztyn, s. 153-162
  • Pilsztynowa R., 1952, Proceder podróży i życia mego awantur, Wydawnictwo Literackie, R. Pollak (red.), Kraków
  • Pluta M., Osiemnastowieczne metody leczenia nieprofesjonalnego w pamiętniku Reginy Salomei z Rusieckich Pilsztynowej, „Medycyna Nowożytna. Studia nad kulturą medyczną”, 2003, t. 10, z. 1-2, s. 153-168
  • Pollak R., 1952, Wstęp do: Regina Salomea z Rusieckich Pilsztynowa, Proceder podróży i życia mego awantur, Wydawnictwo Literackie, Kraków
  • Rarot H., 2015, Od filozoficznej nieakceptacji do dialogu z obcością. Związki filozofii z podróżą i turystyką, „Turystyka Kulturowa”, nr 3, s. 68-78
  • Reychman J., 1959, Życie polskie w Stambule w XVIII wieku, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • Reychman J., 1964, Orient w kulturze polskiego oświecenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław
  • Waśkiewicz A., 2008, Obcy z wyboru. Studium filozofii aspołecznej, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2d9b7792-8f42-4e95-96bc-2e2ae519a19a
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.