PL EN


2015 | 63 | 3: Filologia Klasyczna | 23-42
Article title

Tesalska i kreteńska nazwa tykwy pospolitej

Title variants
EN
The Thessalian and Cretan name for ‘bottle gourd’
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
W dziele pt. Uczta mężów (IX 369b) Atenajos przytacza cztery greckie nazwy rzepy (Brassica campestris L., syn. Brassica rapa L.’): βουνιάς, γογγυλίς, lak. γάστρα oraz beoc. ζεκελτίς. Trzy pierwsze apelatywy mają doskonałą motywację w zachowanej leksyce greckiej. Czwarty wyraz pozostaje etymologicznie i słowotwórczo niejasny. Atenajos podaje, że dwaj greccy autorzy, Amerias oraz Timachidas, przytaczają dialektalny (niewątpliwie tesalski) termin ζακελτίς f. ‘tykwa pospolita, tykwa zwyczajna, kalebasa, Lagenaria siceraria (Molina) Standl.’. W leksykonie Hesychiosa z Aleksandrii pojawiają się dwie pokrewne glosy: ζακελτίδες • κολοκύνται. ἢ γογγυλίδες (HAL ζ-24); ζακαυθίδες • κολοκύνται (HAL ζ-30). Pierwsza glosa odnosi się do tesalskiej leksyki. Druga glosa (niepotrzebnie emendowana w wydaniach M. Schmidta i K. Lattego) dokumentuje zmianę spółgłoski płynnej λ [l] do [ṷ], co jest zjawiskiem typowo kreteńskim, dobrze poświadczonym w leksykonie Hesychiosa, por. [1] αὐκάν • ἀλκήν. Κρῆτες (HAL α-8277); [2] αὐκυόνα • ἀλκυόνα. Κρῆτες (HAL α-8280); [3] αὕμα • ἅλμη, ὑπὸ Κρητῶν (HAL α-8324); [4] αὖσος • ἄλσος. Κρῆτες (HAL α-8347); [5] θεύγεσθαι • θέλγεσθαι. Κρῆτες (HAL θ-427). Proces welaryzacji *λ [l] potwierdzają też teksty epigraficzne odnalezione w trzech ośrodkach centralnej Krety (Gortyna, Fajstos, Lebena). W tej sytuacji Hesychiosowy termin ζακαυθίδες ‘tykwy’ (sprowadzający się do uprzedniego *ζακαλθίδες) musi być uznany za typowy dialektyzm centralnokreteński.
EN
In his work Deipnosophistae (IX 369b) Athenaeus discusses four Greek names for ‘turnip, Brassica campestris L., syn. Brassica rapa L.’, namely βουνιάς, γογγυλίς, Laconian γάστρα and Boeotian ζεκελτίς. Three first appellatives are clearly motivated by the Greek vocabulary. The fourth term is unclear etymologically. According to Athenaeus (IX 369b), two Greek writers, Amerias and Timachidas, refer to a dialectal (evidently Thessalian) term ζακελτίς f. ‘bottle gourd, Lagenaria siceraria (Molina) Standl’. In his lexicon Hesychius of Alexandria registers two related glosses: ζακελτίδες • κολοκύνται. ἢ γογγυλίδες (HAL ζ-24); ζακαυθίδες • κολοκύνται (HAL ζ-30). The former refers to the Thessalian item. The latter one (wrongly printed as ζακυνθίδες • κολοκύνται in M. Schmidt’s and K. Latte’s editions) demonstrates a change of the liquid stop λ [l] to [ṷ], which is explained as a Cretan phenomenon, attested also in the Hesychian lexicon, see e.g. [1] αὐκάν • ἀλκήν. Κρῆτες (HAL α-8277); [2] αὐκυόνα • ἀλκυόνα. Κρῆτες (HAL α-8280); [3] αὕμα • ἅλμη, ὑπὸ Κρητῶν (HAL α-8324); [4] αὖσος • ἄλσος. Κρῆτες (HAL α-8347); [5] θεύγεσθαι • θέλγεσθαι. Κρῆτες (HAL θ-427). The same phonological process of velarization of *λ [l] is securely confirmed in three towns of Central Crete (Gortys, Leben, Phaestus) by numerous epigraphic texts. It is highly probable that the Hesychian term ζακαυθίδες ‘calabash gourds’ (as if from *ζακαλθίδες) must be treated as a dialectal form typical of Central Cretan.
Contributors
  • Katedra Filologii Klasycznej, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Łódzki, aradaina@gmail.com
  • Zakład Latynistyki i Językoznawstwa przy Katedrze Filologii Klasycznej Uniwersytetu Łódzkiego, ktw@uni.lodz.pl
References
  • Abramowiczówna Z. (red.): Słownik grecko-polski, t. 1-4, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1958-1965.
  • Adrados F.R. (ed.): Diccionario griego-español, vol. 4, Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas 1994.
  • Andriotis N.P. [Ανδριώτης Ν.Π.]: Ετυμολογικό λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών 19903.
  • Andriotis N.: Lexikon der Archaismen in neugriechischen Dialekten, Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften 1974.
  • Atenajos: Uczta mędrców, przełożyli, wstępem i komentarzem opatrzyli K. Bartol i J. Danielewicz, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2010.
  • Aura Jorro F. (ed.): Diccionario micénico, vol. 1-2, Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas 1985-1993.
  • Babiniotis G. [Μπαμπινιώτης Γ.]: Λεξικό της Νέας Ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας 20022.
  • Babiniotis G. [Μπαμπινιώτης Γ.]: Ετυμολογικό λεξικό της Νέας Ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας 20112.
  • Bartoněk A.: Classification of the West Greek Dialects at the Time about 350 B.C., Prague: Academia 1972.
  • Bartoněk A.: Chréstomatie starořeckých nářečních nápisů, Brno: Masarykova Univerzita 2011.
  • Bechtel F.: Die griechischen Dialekte, Bd. 1-2, Berlin: Weidmann 19632.
  • Beekes R.: Etymological Dictionary of Greek, vol. 1-2, Leiden–Boston: Brill 2010.
  • Bekker I. (ed.): Anecdota Graeca, Bd. 1: Lexica Segueriana, Berolini: G.C. Nauck 1814.
  • Benseler G.E.: Wörterbuch der griechischen Eigennamen, Braunschweig: Verlag von Friedrich Vieweg und Sohn 18843.
  • Bile M.: Le dialecte crétois ancien. Étude de la langue des inscriptions. Recueil des inscriptions postérieures aux IC, Paris: Libraire Orientaliste Paul Geuthner 1988.
  • Boisacq É.: Dictionnaire étymologique de la langue grecque étudiée dans ses rapports avec les autres langues indo-européennes, Heidelberg: Carl Winter–Paris: Libraire C. Klincksieck 1916.
  • Brause J.: Lautlehre der kretischen Dialekte, Halle a. S.: Max Niemeyer 1909.
  • Brixhe C.: La langue comme reflet de l’histoire ou les éléments non doriens du dialecte crétois, w: C. Brixhe (ed.), Sur la Crète antique. Histoire, écritures, langues, Nancy: Presses Universitaires de Nancy 1991, s. 43-77.
  • Brown R.: Evidence for Pre-Greek Speech on Crete from Greek Alphabetic Sources, Amsterdam: Adolf M. Hakkert 1985.
  • Buck C.D.: The Greek Dialects. Grammar, Selected Inscriptions, Glossary, Bristol: Bristol Classical Press 2009.
  • Calero Secall I.: Leyes de Gortina. (Supplementa Mediterránea 2), Madrid: Ediciones Clásicas 2000.
  • Carnoy A.: Dictionnaire étymologique des noms grecs de plantes, Louvain: Publications Universitaires – Institut Orientaliste 1959.
  • Carnoy A.: Les suffixes toponymiques pré-grecs, „L’Antiquité Classique” 29(1960), s. 319-336.
  • Chadwick J.: I Dori e la creazione dei dialetti greci, in: D. Musti (a cura di), Le origini dei greci. Dori e mondo egeo, Roma–Bari: Editori Laterza 1991, s. 3-12.
  • Chaniotis A.: Die Verträge zwischen kretischen Poleis in der hellenistischen Zeit, Stuttgart: Franz Steiner Verlag 1996.
  • Chantraine P.: Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Histoire des mots, vol. 1-4, Paris: Éditions Klincksieck 1968-1980.
  • Chorikow I.P., Malew M.G. [Хориков И.П., Малев М.Г.]: Новогреческо-русский словарь, Москва: Издательство «Русский Язык» 1980.
  • Colvin S.: A Historical Greek Reader. Mycenaean to the Koiné, Oxford–New York: Oxford University Press 2007.
  • Dioscórides: Plantas y remedios medicinales (De materia medica, libros I-III). Introducción, traducción y notas de M. García Valdés, Madrid: Editorial Gredos 1998.
  • Dworieckij I.Ch. [Дворецкий И.Х.]: Древнегреческо-русский словарь, т. 1-2, Москва: Государственное Издательство Иностранных и Национальных Словарей 1958.
  • Egetmeyer M.: Wörterbuch zu den Inschriften im kyprischen Syllabar, Berlin–New York: Walter de Gruyter 1992.
  • Floros A.Th. [Φλώρος Α.Θ.]: Νεοελληνικό ετυμολογικό και ερμηνευτικό λεξικό, Αθήνα: Α. Λιβάνης & Σία «Νέα Σύνορα» 1980.
  • Fraenkel E.: Index der kretischen Inschriften nebst Nachträgen und kurzem Abriss der Laut-, Formen- und Wortbildungslehre des kretischen Dialekts, in: H. Collitz, O. Hoffmann (Hrsg.), Sammlung Griechischer Dialekt-Inschriften, Bd. 4, H. 3, Göttingen: Verlag von Vandenhoeck & Ruprecht 1915, s. 1030-1208.
  • Fraser P.M., Matthews E.: A Lexicon of Greek Personal Names, vol. 1, Oxford: Clarendon Press 1987.
  • Frisk Hj.: Griechisches etymologisches Wörterbuch, Bd. 1-3, Heidelberg: Carl Winter 1960-1972.
  • Genaust H.: Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen, Hamburg: Nikol Verlagsgesellschaft 20053.
  • Georgiev V.I.: Introduzione alla storia delle lingue indeuropee, Roma: Edizioni dell’Ateneo 1966.
  • Gębura K.: Menologia Graeca. Studium nazw miesięcy greckich, Siedlce 1996.
  • Gorczyński T. (red.): Rośliny użytkowe, Warszawa: Wiedza Powszechna 1961.
  • Guarducci M.: Inscriptiones Creticae opera et consilio Friderici Halbherr collectae, vol. 1-4, Romae: La Libreria dello Stato 1935-1950.
  • Gusmani R.: Lydisches Wörterbuch mit grammatischer Skizze und Inschriftensammlung, Heidelberg: Carl Winter 1964.
  • Hester D.A.: “Pelasgian” – A New Indo-European Language? „Lingua” 13(1965), s. 335-384.
  • Hofmann J.B.: Etymologisches Wörterbuch des Griechischen, München: Verlag von R. Oldenbourg 1950.
  • Iakow D. [Ιακώβ Δ.] et alii (eds.): Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών 20055.
  • Jurewicz O.: Gramatyka historyczna języka greckiego, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 19992.
  • Jurewicz O.: Słownik grecko-polski, t. 1-2, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN 2000.
  • Kaczyńska E.: „Cieszcie się kozy! Rozejm ogłasza bogini”. Uwagi krytyczne do jednego z epigramatów Kallimacha (62 Pfeiffer = 61 Gow-Page), „Meander” 54(1999), z. 5, s. 421-428.
  • Kaczyńska E., Witczak K.T.: Cypryjski epigram na wotywnym reliefie z Golgoj (ICS nr 264), w: K. Bartol, J. Danielewicz (red.), Epigram grecki i łaciński w kulturze Europy. Konferencja ogólnopolska, Poznań, 11-12 grudnia 1995, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 1997, s. 125-147.
  • Kleemann G.M.: De universa Creticae dialecti indole adiecta glossarum Creticarum collectione, Halis Saxonum: Formis Hendeliis 1872.
  • Komis D.L. [Κόμης Δ.Λ.]: Κυθηραϊκό λεξικό, Αθήνα: Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών 1995.
  • Kondosopulos N.G. [Κοντοσόπουλος Ν.Γ.]: Θέματα κρητικής διαλεκτολογίας, Αθήνα: Βιβλιοεκδοτική Α.Ε.Μ. & Γ. Αναστασάκης 1997
  • Latte K. (ed.): Hesychii Alexandrini Lexicon, Bd. 1-2, Hauniae: Ejnar Munksgaard 1953-1966.
  • Lejeune M.: La posizione dialettale del greco miceneo, in: G. Maddoli (a cura di), La civiltà micenea. Guida storica e critica, Roma–Bari: Editori Laterza 1992, s. 121-126.
  • Meyer G.: Griechische Grammatik, Leipzig: Verlag von Breitkopf & Härtel 18963.
  • Meyer L.: Handbuch der griechischen Etymologie, Bd. 1-4, Leipzig: Verlag von S. Hirzel 1901.
  • Liddell H.G., Scott R.: A Greek-English Lexicon. With a revised supplement, Oxford: Clarendon Press 1996.
  • Meineke A. (ed.): Stephani Byzantinii Ethnicorum quae supersunt, Chicago (Illinois): Ares Publishers 1992.
  • Méndez Dosuna J.: Αιολικές διάλεκτοι, in: A.-Ph. Christidis [Α.-Φ. Χριστίδης] (ed.), Ιστορία της ελληνικής γλώσσας: Από τις αρχές έως την ύστερη αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών 20142, s. 391-401.
  • Montanari F.: Vocabolario della lingua greca, Milano: Loescher Editore 2003.
  • Morani M.: Introduzione alla linguistica greca. Il greco tra le lingue indeuropee, Alessandria: Edizioni dell’Orso 1999.
  • Otkupszczikow Ju.W. [Откупщиков Ю.В.]: Из истории индоевропейского словообразования, Ленинград: Издательство Ленинградского Университета 1967.
  • Pisani V.: Manuale storico della lingua greca, Brescia: Paideia Editrice 19732.
  • Piszczek Z. (red.): Mała encyklopedia kultury antycznej, Warszawa: PWN 19907.
  • Podbielkowski Z.: Słownik roślin użytkowych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne 19855.
  • Pokorny J.: Indogermanisches etymologisches Wörterbuch, Bd. 1, Bern–München: Francke Verlag 1959.
  • Prellwitz W.: Etymologisches Wörterbuch der griechischen Sprache, Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht 1892.
  • Quattordio Moreschini A.: Le formazioni nominali greche in -nth-, Roma: Edizioni dell’Ateneo 1984.
  • Risch E.: La posizione del dialetto dorico, in: D. Musti (a cura di), Le origini dei greci. Dori e mondo egeo, Roma–Bari: Editori Laterza 1991, s. 13-35.
  • Rix H.: Historische Grammatik des Griechischen. Laut- und Formenlehre, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 1992.
  • Rix H. (Hrsg.): Lexikon der indogermanischen Verben. Die Wurzeln und ihre Primärstammbildungen, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag 20012.
  • Rohlfs G.: Lexicon Graecanicum Italiae inferioris. Etymologisches Wörterbuch der unteritalienischen Gräzität, Tübingen: Max Niemeyer Verlag 19642.
  • Schmidt M. (ed.): Hesychii Alexandrini Lexicon, Bd. 2, Ienae: sumptibus Frederici Maukii 1860.
  • Schrader O., Nehring A.: Reallexikon der indogermanischen Altertumskunde, Bd. 1-2, Berlin–Leipzig: Walter de Gruyter 1917-1929.
  • Schwyzer E.: Griechische Grammatik, Bd. 1, München: C.H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung 1939.
  • Skias A.N. [Σκιάς Α.Ν.]: Περί της κρητικής διαλέκτου, Αθήνα: Π.Δ. Σακελλάριος 1891.
  • Sowa W.: Greek ζά for διά and Some «Lesbian» Glosses, „Emerita” 77(2009), z. 2, s. 271-294.
  • Striano A.: Laconian, Messenian, in: G.K. Giannakis (ed.), Encyclopedia of Ancient Greek Language and Linguistics, vol. 2, Leiden–Boston: Brill 2014, s. 287-288.
  • Sucharski R.: Posejdon w świetle tekstów tabliczek w greckim piśmie linearnym B, Warszawa: Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN 2000.
  • Thumb A., Kieckers E.: Handbuch der griechischen Dialekte, Bd. 1, Heidelberg: Carl Winters Universitätsbuchhandlung 19322.
  • van Windekens A.J.: Contribution à l’étude de l’onomastique pélasgique, Louvain: Publications Universitaires – Institut Orientaliste 1954.
  • Vendryes J.: Traité de grammaire comparée des langues classiques, Paris: Librairie Ancienne Honoré Champion 1960.
  • Wasilakis A.Th. [Βασιλάκης Α.Θ.]: Το κρητικό λεξιλόγιο, Ηράκλειο Κρήτης: nakładem autora 1998.
  • Willetts R.F.: Arcado-Cypriot Traces in the Ancient Cretan Dialect, in: Πρακτικά του Πρώτου Διεθνούς Κυπρολογικού Συνεδρίου (Λευκωσία, 14-19 Απριλίου 1969), vol. 1, Λευκωσία: Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών 1972, s. 225-229.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-2e396be5-5c19-442b-a107-7884e3a4ecd1
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.