PL EN


2017 | 14 | 99-133
Article title

Związek między Baconem, teleologią i analogią a doktryną naturalizmu metodologicznego

Content
Title variants
EN
The Relationship of Bacon, Teleology, and Analogy to the Doctrine of Methodological Naturalism
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
Francis Bacon podzielił nauki przyrodnicze na fizykę i metafizykę. Twierdził, że z czterech przyczyn wskazanych przez Arystotelesa tylko przyczyny materialne i sprawcze należą do dziedziny fizyki, a przyczyny celowe, czy też twierdzenia teleologiczne, zaliczyć trzeba do dziedziny metafizyki. Bacon sprzeciwiał się włączaniu teleologii do fizyki, ponieważ doświadczenie podpowiadało mu, że twierdzenia teleologiczne zniechęcają do poszukiwania przyczyn sprawczych dla zjawisk przyrodniczych. Relegował on teleologię do metafizyki, a nauka w dużej mierze poszła jego śladem, wykształcając przez kolejne czterysta lat coraz większą awersję do uwzględniania czynników teleologicznych w wyjaśnieniach naukowych. Zdaniem Bacona człowiek, z racji swojej natury, „wymyśla […] paralele, odpowiedniości i stosunki, które w rzeczywistości nie istnieją”. Jednak wraz z rozwojem nauki w zakresie odkrywania przyczyn materialnych i sprawczych, jaki zachodził od czasów Bacona, zaczęły pojawiać się paralele, odpowiedniości i stosunki bardziej zasadne niż zapewne mógłby on sobie wyobrazić. Krótko mówiąc, poszukiwanie przyczyn materialnych i sprawczych w przyrodzie przyniosło imponujące uzasadnienie również dla wnioskowania o przyczynach celowych. Wnioskowania teleologiczne powinny być dopuszczone w nauce wówczas, gdy uprawomocniają je świadectwa empiryczne. Narzędzie pozwalające ustalić, czy wnioskowanie teleologiczne jest prawomocne, stanowi analogia. Bacon mógłby pomóc nauce uniknąć stopniowego, lecz i nieuchronnego przejścia w stronę naturalizmu metodologicznego, gdyby położył nacisk na to, jak analogia, zastosowana w roli narzędzia analitycznego w procesie indukcji, prowadzi do zasadnych wniosków o istnieniu teleologii w przyrodzie.
EN
Francis Bacon divided natural science into physics and metaphysics. He claimed that of Aristotle’s four causes, only material and efficient causes belong to the realm of physics, and that final causes, or teleological claims, belong to the realm of metaphysics. Bacon objected to including teleology in physics because in his experience teleological claims tended to discourage the search for efficient causes for natural phenomena. Because Bacon relegated teleology to metaphysics science largely followed his lead, evolving over the next four hundred years a growing distaste for including any teleological implications in scientific explanations. Bacon claimed that human nature, “will yet invent parallels and conjugates and relatives, where no such thing is”. Yet, as the material and efficient causal discoveries by science have progressed since Bacon’s time, they have in turn revealed more legitimate parallels and conjugates and relatives than perhaps he could have ever imagined. Stated succinctly, the process of exploring material and efficient causes in nature has also given breathtaking justification for also inferring final causes as well. As such, inferences to teleology in science should be allowed where they are warranted by the empirical evidence. The tool for determining whether a teleological inference is warranted is analogy. Bacon could have helped science avoid its gradual but inexorable drift into methodological naturalism if he had emphasized how analogy, used as an analytical tool in the process of induction, legitimately leads to reasonable inferences of teleology in nature.
Year
Volume
14
Pages
99-133
Physical description
Contributors
References
  • ANTILLA Raimo, Trends in Linguistics: State-of-the-Art Reports: Volume 10: Analogy, Mouton Publishers, The Hague 1977.
  • BACON Francis, De Augmentis Scientiarum Volume I, M. Jones Paternoster-Row, London 1815.
  • BACON Francis, De dignitate et augmentis scientiarum, w: ROBERTSON (ed.), The Philosophical Works of Francis Bacon…, s. 413-638.
  • BACON Franciszek, Novum Organum, przeł. Jan Wikarjak, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1955.
  • BACON Francis, The Two Books of the Proficience and Advancement of Learning, 4th ed., Parker, Son, and Bourn, London 1863.
  • BARTLETT Jonathan, HALSMER Dominic, and HALL Mark (eds.), Engineering and the Ultimate: An Interdisciplinary Investigation of Order and Design in Nature and Craft, Blyth Institute Press, Broken Arrow, Oklahoma 2014.
  • BLOCK Steven M., „Real Engines of Creation”, Nature 1997, vol. 386, no. 6622, s. 217-219.
  • BROAD Charlie Dunbar, The Philosophy of Francis Bacon: An Address Delivered at Cambridge on the Occasion of the Bacon Tercentenary 5 October 1926, Cambridge University Press, Cambridge, Massachusetts 1926, http://www.ditext.com/broad/bacon.html (04.12.2017).
  • CHAMBERLIN Thomas C., „The Method of Multiple Working Hypotheses”, Science. New Series 1965, vol. 148, no. 3671, s. 754-759.
  • COGHLAN Andy, „Artificial Cell Designed in Lab Reveals Genes Essential to Life”, New Scientist 24 March 2016, http://tiny.pl/glvpn (09.12.2017).
  • DEMBSKI William A., Being as Communion: A Metaphysics of Information, Ashgate Publishing, Burlington, Vermont 2014.
  • DEMBSKI William A. and RUSE Michael (eds.), Debating Design: From Darwin to DNA, Cambridge University Press, Cambridge 2004.
  • EINSTEIN Albert i INFELD Leopold, Ewolucja fizyki. Rozwój poglądów od najdawniejszych pojęć do teorii względności i kwantów, przeł. Ryszard Gajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962.
  • FESER Edward, „Nature versus Art”, Edward Feser Blog 30 April 2011, http://edwardfeser.blogspot.com/2011/04/nature-versus-art.html (06.12.2017).
  • FESER Edward, The Last Superstition: A Refutation of the New Atheism, St. Augustine’s Press, South Bend, Indiana 2008.
  • GENTNER Dedre, „Are Scientific Analogies Metaphors?”, w: MIALL (ed.), Metaphors…, s. 106-132.
  • GENTNER Dedre, „Structure Mapping: A Theoretical Framework for Analogy”, Cognitive Science 1983, vol. 7, s. 155-170.
  • GENTNER Dedre and MARKMAN Arthur B., „Structure Mapping in Analogy and Similarity”, American Psychologist 1997, vol. 52, no. 1, s. 45-56.
  • GUST Helmar, KRUMMACK Ulf, KÜHNBERGER Kai-Uwe, and SCHWERING Angela, „Analogical Reasoning: A Core of Cognition”, Künstliche Intelligenz 2008, vol. 22, no. 1, s. 8-12.
  • HOLYOAK Keith J. and THAGARD Paul, Mental Leaps: Analogy in Creative Thought, MIT Press, Cambridge, Massachusetts 1995.
  • HUME Dawid, Dialogi o religii naturalnej, w: HUME, Dialogi o religii naturalnej. Naturalna historia religii…, s. 1-136.
  • HUME Dawid, Dialogi o religii naturalnej. Naturalna historia religii wraz z dodatkami, przeł. Anna Hochfeldowa, Biblioteka Klasyków Filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962.
  • HUNTER Cornelius, „What Evolutionists Don’t Understand About Methodological Naturalism”, Darwin’s God 27 April 2012, http://darwins-god.blogspot.com/2012/04/what-evolutionists-dont-understand.html (30.11.2017).
  • Jet Propulsion Laboratory, „About the Mission: Cassini Mission to Saturn”, 2016, https://saturn.jpl.nasa.gov/mission/about-the-mission/summary/ (10.12.2017).
  • KENNINGTON Richard, On Modern Origins: Essays in Early Modern Philosophy, Lexington Books, Lanham, Maryland 2004.
  • LEMASTER James C., A Critique of the Rejection of Intelligent Design as a Scientific Hypothesis by Elliott Sober From His Book Evidence and Evolution, rozprawa doktorska, Southern Baptist Theological Seminary 2014.
  • MCLENNAN Deborah A., „The Concept of Co-option: Why Evolution Often Looks Miraculous”, Evolution, Education, and Outreach 2008, vol. 1, no. 3, s. 247-258.
  • MIALL David S. (ed.), Metaphors: Problems and Perspectives, Humanities Press, Atlantic Highlands, New Jersey 1982.
  • MURRAY Andrew W. and SZOSTAK Jack W., „Construction of Artificial Chromosomes in Yeast”, Nature 1983, vol. 305, no. 5931, s. 189-193.
  • NAKAMOTO Robert K., SCANLON Joanne A. Baylis, and AL-SHAWI Marwan K., „The Rotary Mechanism of the ATP Synthase”, Archives of Biochemistry and Biophysics 2008, vol. 476, no. 1, s. 43-50.
  • PENNOCK Robert T., Tower of Babel: The Evidence Against the New Creationism, A Bradford Book, MIT Press, Cambridge, Massachusetts 1999.
  • PICCOLINO Marco, „Biological Machines: From Mills to Molecules”, Nature Reviews Molecular Cell Biology 2000, vol. 1, no. 2, s. 149-153.
  • POE Harry Lee i MYTYK Chelsea Rose, „Od metody naukowej do naturalizmu metodologicznego. Ewolucja idei”, przeł. Bartosz Błaszczak, Gerard Dmuch, Ewa Komorowska, Iwona Kumiszcze, Izabela Obłaczyńska, Katarzyna Piłka, Radosław Plato, Marika Poprawska, Dariusz Sagan, Karolina Stencel, Katarzyna Szot i Piotr Wróblewski, Filozoficzne Aspekty Genezy 2011, t. 8, s. 137-151, http://www.nauka-a-religia.uz.zgora.pl/images/FAG/2011.t.8/art.09.pdf (30.11.2017).
  • POINCARÉ Henri, Wartość nauki, przeł. Ludwik Silberstein, Nakład Jakoba Mortkowicza, G. Centnerszwer i Ska, Warszawa 1908.
  • POLYA George, Mathematics and Plausible Reasoning: Volume 1: Induction and Analogy in Mathematics, Princeton University Press, Princeton, New Jersey 1954.
  • PSA: Proceedings of the Biennial Meeting of the Philosophy of Science Association: Volume 1: Contributed Papers, The University of Chicago Press, Chicago 1986.
  • RANA Fazale, Creating Life in the Lab: How New Discoveries in Synthetic Biology Make a Case for the Creator, Baker Books, Grand Rapids 2011.
  • ROBERTSON John M. (ed.), The Philosophical Works of Francis Bacon, George Routledge and Sons, London 1905.
  • RUSE Michael, „The Argument From Design: A Brief History”, w: DEMBSKI and RUSE (eds.), Debating Design…, s. 13-31.
  • SEELERT Holger, POETSCH Ansgar, DENCHER Norbert A., ENGEL Andreas, STAHLBERG Henning, and MÜLLLER Daniel J., „Proton-Powered Turbine of a Plant Motor”, Nature 2000, vol. 405, no. 6785, s. 418-419.
  • SICH Alexander, „The Independence and Proper Roles of Metaphysics in Support of an Integrated Understanding of God’s Creation”, w: BARTLETT, HALSMER, and HALL (eds.), Engineering and the Ultimate…, s. 39-62.
  • TALBOTT Stephen, „Getting Over the Code Delusion”, The New Atlantis Summer 2010, s. 3-27, http://www.thenewatlantis.com/docLib/20100914_TNA28Talbott.pdf (07.12.2017).
  • TALBOTT Stephen, „The Unbearable Wholeness of Beings”, The New Atlantis Fall 2010, s. 27-51, http://www.thenewatlantis.com/docLib/20110328_TNA29Talbott.pdf (07.12.2017).
  • TOMASZ Z AKWINU, Suma teologiczna, przeł. Pius Bełch, t. 1, Veritas, London 1975.
  • The Automotive eZine, „The GPS Self-Driving Car”, 2016, http://automotive.lilithezine.com/Self-Driving-Car.html (10.12.2017).
  • VON BALLMOOS Christoph, WIEDENMANN Alexander, and DIMROTH Peter, „Essentials for ATP Synthesis By F1F0 ATP Synthases”, The Annual Review of Biochemistry 2009, vol. 78, s. 649-672.
  • WATERS C. Kenneth, „Taking Analogical Inference Seriously: Darwin’s Argument from Artificial Selection”, w: PSA: Proceedings of the Biennial Meeting…, s. 502-513.
  • WOLTERING Joost M., „From Lizard to Snake: Behind the Evolution of an Extreme Body Plan”, Current Genomics 2012, vol. 13, no. 4, s. 289-299.
  • YOCKEY Hubert P., „Self Organization Origin of Life Scenarios and Information Theory”, Journal of Theoretical Biology 1981, vol. 91, no. 1, s. 13-31.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-30befc35-e55d-47c2-a2e1-40e94ece2533
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.