PL EN


2016 | 9 | 1(16) | 123-144
Article title

Przegląd metod badań technologicznych zabytkowych kodeksów na przykładzie Codex Aureus Gnesnensis

Content
Title variants
EN
A Review of Investigation Methods of Ancient Codices by the Example of the Codex Aureus Gnesnensis
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
W 2012 r. Codex Aureus Gnesnensis nazywany Złotym Kodeksem pochodzący z Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie (obiekt z syg. „BK Ms 1a”) został zbadany przez grupę pracowników naukowych z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Kodeks został wykonany na pergaminie, bogato iluminowany, blok oprawiono w drewniane deski i skórę, a dekoracyjne elementy metalowe zostały dosztukowane do oprawy. Wszystkie główne rodzaje materiałów / substancji poddano badaniom: elementy metalowe, deski drewniane, skórę, pigmenty i spoiwa, pergamin, wytwory papiernicze, materiały tekstylne, materiały użyte do napraw. Nacisk położono również na badanie zniszczonych miejsc i produktów degradacji materiałów. Zastosowano różne metody badań w celu scharakteryzowania materiałów z których składa się obiekt. Były to: A). metody nieinwazyjne: obserwacje w świetle VIS, rentgenografia (RTG), reflektografia w świetle UV, fluorescencja wzbudzona promieniami UV, reflektografia w bliskiej podczerwieni, fluorescencja rentgenowska (XRF), fourierowska spektroskopia absorpcyjna w podczerwieni (FTIR-ATR), kolorowa podczerwień, pH wytworów papierniczych; B). mikroniszczące badania próbek: fluorescencja rentgenowska, badania obrazu próbek w mikroskopach optycznych (VIS, PL, UV), badania z użyciem skaningowego mikroskopu elektronowego ze spektrometrem rentgenowskim (SEM/EDX), fourierowska spektroskopia absorpcyjna w podczerwieni, kolorowa podczerwień, chromatografia gazowa (GC), badanie temperatury skurczu włókien kolagenowych (MHT), identyfikacja włókien wytworów papierniczych i tekstylnych (obserwacja cech morfologicznych, odczynniki – Hezrzberga i Schweizera), wykrywanie ligniny w produktach papierniczych (floroglucyna), identyfikacja substancji organicznych (zmydlanie, test na hydroksyprolinę, ninhydryna, czerń sudanowa, zieleń malachitowa, czerń amidowa). Przeprowadzono także badania mikrobiologiczne (nieniszczące: ATP, identyfikacja owadów; mikroniszczące: obserwacje próbek mikroorganizmów pod mikroskopem optycznym). Badania pozwoliły na określenie czasu powstania wszystkich elementów kodeksu oraz przygotowanie programu prac konserwatorsko-restauratorskich i ich realizację.
EN
In 2012 Codex Aureus Gnesnensis called the „Gold Codex” from the Archdiocesian Archive of Gniezno (item „BK Ms 1a”) was investigated by scientific workers from the Nicolaus Copernicus University in Toruń. The codex was made on parchment, reachly illuminated, block covered with wooden boards and leather, and decorative silver elements were set to the cover. All basic elements and substances of the object were investigated: metal elements, wooden boards, leather, pigments and binders, parchment, paper products, textile materials, materials used for reparation. Attempts were also put on investigation of degradation products of materials and decayed areas. Several methods applied to characterise meterials the object consists of. They were as follows: A). non-invasive methods: observation in ViS light, rentgenography (RTG), reflectography in the UV light, UV induced fluorescence, NIR reflectography, X-ray fluorescence, FTIR spectroscopy, False IR analysis, pH measure of paper products, B). microdestrucive analyses on samples: X-ray fluorescence, observation of morphological features under optical microscopes (VIS, PL, UV), SEM with energy dispersive X-ray spectrometer (EDX), FTIR spectroscopy, False IR analysis, gas chromatography, collagen shrinkage temperature (MHT), fiber identification of paper products and textiles (morphological features, Herzberg stain, Schweizer reagent), lignin detection in paper products (phloroglucin), microchemical identification of organic substances (saponification test, hydroxyroline test, ninhydrin, sudan black, malachite green, amido black). Also the microbiological investigations were performed (nondestructive: ATP, insects identification; microdestructive: observation of sampled microorganisms under optical microscope). Results of investigations allowed dating of parts of the codex as well as realisation of the conservation-restoration project.
Year
Volume
9
Issue
Pages
123-144
Physical description
Dates
published
2016-06
Contributors
  • Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , tk@umk.pl
  • Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , jabela@umk.pl
  • Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , pronoma@umk.pl
  • Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , jrogoz@umk.pl
References
  • Fletcher Hazel M., Synthetic Fibers and Textiles, Topeka 1942.
  • Jakucewicz Stefan, Czichon Herbert, Dudziak Henryk, Ćwiczenia laboratoryjne z materiałoznawstwa poligraficznego, Warszawa 2001.
  • Kłysz-Hackbarth Joanna, Wzory ornamentalne Erazma Kamyna – złotnika poznańskiego z XVI wieku, Warszawa 2014.
  • Kokociński Wojciech, Anatomia drewna, Poznań 2005.
  • Larsen René, Introduction to damage and damage assessment of parchment, [w:] Improved damage assesment of parchment. IDAP. Assesment, data collection and sharing of knowledge, ed. by René Larsena, Luxemburg 2007 (Research Report No. 18), s. 17–22.
  • Petronella Nel, A preliminary investigation into the identification of adhesives on archaeological pottery, „AICCM Bulletin” 2006, Vol. 30, No. 1, s. 27–37.
  • Mirowska Elżbieta, Poksińska Maria, Wiśniewska Irena, Identyfikacja podobrazi i spoiw malarskich w zabytkowych dziełach sztuki, Toruń 1992.
  • PN-P-50116-03. Papier, tektura i masy włókniste – Oznaczanie składu włóknistego – Część 3: Próba wybarwiania odczynnikiem Herzberga, Warszawa 1992.
  • Rogóż Jarosław, Karbowska-Berent Joanna, Kozielec Tomasz, Szewczyk Alina, Kurkiewicz Teresa, Szroeder Paweł, Cupa Adam, Jarmiłko Joanna, Krynicka-Szroeder Katarzyna, Trykowski Grzegorz, Szczepańska Grażyna, Dokumentacja badań konserwatorskich Ewangeliarza Gnieźnieńskiego Codex Aureus Gnesnensis (sygn. BK MS1a), Toruń 2012 [komputeropis].
  • Sisko Marija, Pfäffli Ilvessalo, Fiber Atlas. Identification of Papermaking Fibers, Berlin–Heidelberg–New York 1995.
  • Shaikh Tasnim, Chaudhari Satyajeet, Varma Alpa, Viscose Rayon: A Legendary Development in the Manmade Textile, „International Journal of Engineering Research and Applications” 2012, Vol. 2, No. 5, s. 675–680.
  • Trykowski Grzegorz, Szczepańska Grażyna, Skaningowy mikroskop elektronowy – SEM/EDX [online]. Wydział Chemii UMK [dostęp 31 maja 2016], Dostępny w World Wide Web: http://www.chem.umk.pl/pages-pl/files/PAI/sem-fib.html.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-3188ab67-9f19-4890-bddb-d4888e221869
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.