PL EN


2015 | 64 | 13-26
Article title

Studia etymologiczne nad czasownikami chorwackiego dialektu kajkawskiego

Authors
Selected contents from this journal
Title variants
EN
Etymological studies of verbs in the Kajkavian dialect of Croatian
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
This article presents an etymological analysis of several verbs of a native origin, attested mainly in dictionaries of particular Kajkavian dialects. Most of the verbs were inherited from Proto Slavic, and they include blesti ‘to rave; to experience hallucinations’, bzikati ‘to run; to rush’, dražiti ‘to harrow; to break the earth into pieces after plowing’, jaskati ‘ to cackle; to blab’, meniti (se) ‘to talk; to converse’, meždžiti ‘to crush’, musnoti ‘to strike; to flash’, regati ‘to croak’, šamotiti se ‘to be dizzy; to lose consciousness’, žveneti ‘to sound; to ring (in the ear)’. The Proto-Slavic origin of the following verbs is less certain: muzgati/mudzgati ‘to crush; to crumble’, truskati ‘to slam; to hit’. The following verbs are Kajkavian innovations: objuneti ‘to become insane’, pojuneti ‘to be irrational; to go crazy; to become senile’, preželučiti/preželočiti ‘to bend; to warp; to twist’.
PL
W artykule poddano analizie etymologicznej kilkanaście czasowników rodzimego pochodzenia, poświadczonych głównie w słownikach poszczególnych gwar kajkawskich. Większość z nich to wyrazy odziedziczone z epoki prasłowiańskiej: blesti ‘bredzić, majaczyć, mieć zwidy’, bzikati ‘biegać, pędzić’, dražiti ‘bronować, włóczyć (ziemię po orce)’, jaskati ‘gdakać; pleść, paplać’, meniti (se) ‘mówić, rozmawiać’, meždžiti ‘gnieść’, musnoti ‘uderzyć; błysnąć’, regati ‘rechotać’, šamotiti se ‘mieć zawroty głowy, tracić przytomność’, žveneti ‘dźwięczeć, dzwonić (w uszach)’; mniej pewne jest prasłowiańskie pochodzenie czasowników muzgati/mudzgati ‘gnieść, rozgniatać’, truskati ‘trzaskać, uderzać’. Innowacjami kajkawskimi są czasowniki objuneti ‘stać się niespełna rozumu’, pojuneti ‘być nierozumnym, zwariować, zdziecinnieć’, preželučiti/preželočiti ‘zgiąć, przegiąć, wygiąć, przekręcić’.
Year
Volume
64
Pages
13-26
Physical description
Document type
artykuł naukowy
Contributors
  • Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk
References
  • Anić V., 2004, Veliki rječnik hrvatskoga jezika, Zagreb.
  • Bańkowski ES, 2000, Bańkowski A., Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa.
  • Belostenec 1740, Bėllosztėnëc J., Gazophylacium illyrico-latinum, Zagrabiæ.
  • Belović/Blažeka 2009, Belović S., Blažeka Đ., Rječnik govora Svetog Đurđa (Rječnik ludbreške Podravine), Zagreb.
  • Berneker SEW, 1908–1913, Berneker E., Slavisches etymologisches Wörterbuch, Bd. 1–2, Heidelberg.
  • Bezlaj ES, 1977–2005, Bezlaj F., Etimološki slovar slovenskega jezika, knj. 1–4, Ljubljana.
  • Blažeka Mat – materiały leksykalne z gwar Međimurja otrzymane od prof. Đ. Blažeki.
  • Blažeka/Nyomárkay/Rácz 2009, Blažeka Ð., Nyomárkay I., Rácz E., Mura menti Horvát tájszótár. Rječnik pomurskih Hrvata, Budapest.
  • Blažeka/Rob 2014, Blažeka Đ., Rob G., Rječnik govora Murskog Središća, Mursko Središće.
  • Boryś W., 1992, Etymologie polskie. 8. dial. jaszczeć, 9. dial. mersić, 10. dial. rzega, „Język Polski”, r. 72, s. 25–29.
  • Boryś SEJP, 2005, Boryś W., Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
  • Brückner A., 1927, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
  • Crnek V., 2005, Kaj ne bi pozabili, Krapina.
  • ČDL, 1979, Hraste M., Šimunović P., Olesch R., Čakavisch-deutsches Lexikon, Bd. 1, Köln : Wien.
  • Derksen R., 2008, Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon, Leiden.
  • ESSJa, 1974–2011, Этимологический словарь славянских языков. Праславянский лексический фонд, отв. ред. О.Н. Трубачев [później А.Ф. Журавлев], вып. 1–37, Мoсква.
  • Habdelić 1670, Dictionar ili Réchi Szlovenske zvexega ukup zebrane, u red postaulyene, i Diachkemi zlahkotene trudom Jurja Habdelicha, Graz.
  • Hrg F., 1996, Ivanečki govor i rječnik (Ivonjski goavar i riečnik), Ivanec.
  • Jakolić/Lončarić 2007, Zavičajni rječnik, izradili B. Jakolić, M. Lončarić, [w:] Donjosutlanski govor i običaji Drenja, Harmice, Laduče, Ključa, Šenkovca, Svetoga Križa, Vukova Sela. Zbornik kajkavske ikavice, ured. B. Jakolić, J. Horvat, Šenkovec, s. 243–317.
  • Janjčerova 1898, Jančir K., Trebarjevo. Narodni život i običaji, „Zbornik za narodni život i običaje Južnih Slavena”, knj. 3, sv. 1, s. 55–139, sv. 2, s. 211–251.
  • Jedvaj J., 1956, Bednjanski govor, „Hrvatski dijalektološki zbornik”, knj. 1, s. 279–330.
  • Lipljin T., 2002, Rječnik varaždinskoga kajkavskog govora, Varaždin.
  • Malnar S., 2002, Pamejnek. Govor u čabarskom kraju, Čabar : Rijeka.
  • Maresić J., 1999, Đurđevečki rječnik, „Hrvatski dijalektološki zbornik”, knj. 11, s. 187–254.
  • Maresić/Miholek 2011, Maresić J., Miholek V., Opis i rječnik đurđevečkoga govora, Đurđevac.
  • Mikalja J., 2011, Blago jezika slovinskoga (1649./1651). Transkripcija i leksikografska interpretacija, Zagreb.
  • Miklosich F., 1886, Etymologisches Wörterbuch der slavischen Sprachen, Wien.
  • MSR, 2005, Mali slikovni rječnik zavičajnoga govora Žabna, Odre, Stupna, Sela i Grede, priredile Đ. Bočina, D. Gregurić, D. Kušević, V. Šimanović, leksikografska obrada M. Lončarić, Sela.
  • Pavešić/Magaš/Laloš 2006, Pavešić M., Magaš B., Laloš Ž., Réjč do ríči. Beséjdnek déjuonškega devoána. Rječnik delničkoga govora, Rijeka.
  • Pokorny IEW, 1959, Pokorny J., Indogermanisches etymplogisches Wörterbuch, Bern.
  • RJAZ, 1880–1976, Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika. Na svijet izdaje Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, dio 1–23, Zagreb.
  • RKajk, 1984–2011, Rječnik hrvatskoga kajkavskoga književnog jezika, knj. 1–4 (sv. 1–12), ured. B. Finka [później R. Katičić], Zagreb.
  • RSAN, 1959–, Речник српскохрватског књижевног и народног језика, Српска академија наука и уметности. Институт за српскохрватски (српски) језик, књ. 1–16, Београд.
  • Sabol M., 2005, Rječnik kajkavskih riječi Đelekovca i okolice. Kàk sò govorli nàši stri, Koprivnica.
  • SEK, 1994–2010, Boryś W., Popowska-Taborska H., Słownik etymologiczny kaszubszczyzny, t. 1–6, Warszawa.
  • Skok ER, 1971–1974, Skok P., Etimologijski rječnik hrvatskog ili srpskog jezika, knj. 1–4, Zagreb.
  • Snoj M., 2003, Slovenski etimološki slovar, druga, pregledana in dopolnjena izdaja, Ljubljana.
  • SP, 1974–2001, Słownik prasłowiański, opracowany przez Zespół Zakładu Słowianoznawstwa (Instytutu Słowianoznawstwa, Instytutu Slawistyki) PAN pod red. F. Sławskiego, t. 1–8, Wrocław.
  • Šatović/Kalinski 2012, Šatović F., Kalinski I., Riečnik hrvatskoga kajkavskoga prigorskoga govora zagrebečkoga Cerja, Zagreb.
  • Šimunović P., 2009, Rječnik bračkih čakavskih govora, drugo dopunjeno i popravljeno izdanje, Zagreb.
  • Težak S., 1981, Ozaljski govor, „Hrvatski dijalektološki zbornik”, knj. 5, s. 203–428.
  • Trautmann BSW, 1923, Trautmann R., Baltisch-Slavisches Wörterbuch, Göttingen.
  • Valčić A.T., 2012, Rječnik govora otoka Ošljaka, Zadar.
  • Vasmer ES, 1964–1973, Фасмер М., Этимологический словарь русского языка. Перевод с немецкого и дополнения О.Н. Трубачева, т. 1–4, Мoсква.
  • Večenaj/Lončarić 1997, Večenaj I., Lončarić M., Rječnik govora Gole. Srednjopodravska kajkavština, Zagreb.
  • Vranić S., 2010, Tak se govori(le) prinas, Zagreb.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-32dc7a67-e38e-4f66-930e-6d150720afab
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.