PL EN


2012 | 11 | 93-113
Article title

Pszczoła miodna na ziemiach polskich

Authors
Content
Title variants
Western (European) Honey Bee on the Polish Lands
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
The article presents the condition of the western (European) honey bee (Apis mellifera) in the changing natural environment of the areas between the Oder, the Vistula and the River Bug from the early Piast state till modern day. The western honey bee — originally a natural and constant component of the forest fauna — used to find favourable conditions for its existence and development occupying natural hollows in trees. Later, people learnt to make artificial hollows and secured the bees there (Fig. 2, Photog. 2, 3). In the Middle Ages, forest bee-keeping offered forest bee-keepers and the Crown Treasury substantial benefits from honey and wax. At the same time the nature of the forest gained an extraordinary factor — a go-between in the pollination of entomogamic plants — trees, bushes and herbs. Throughout the whole of the Middle Ages and later on forest bee-keeping was in its heyday, and the number of bee-keeping trees in individual forest areas amounted to tens of thousands (Tab. 4). Since the times of the Piast and Jagiellonian dynasty, Polish merchants would export honey and wax to the Baltic harbours and farther to the deforested countries of Europe and the world. These goods were also transported from Poland by land routes. Such a condition remained till the eighteenth–nineteenth centuries, when the western honey bee was „moved out” from the forests to bee gardens near the farmsteads. The increase in the settlements contributed to the process as well as the decline in the forestation (until the middle of the nineteenth century within Greater Poland when the percentage of forests dropped to circa 28%, that is, half the number as it had been at the end of the fourteenth century). In the Prussian partition the definite eradication of forest bee-keeping was caused by the burning out of forests by bee-keepers (in order to rejuvenate the honey plants) and hence destroying the valuable tree stand. Bees then became just a temporary component of the forest biocoenosis. They visited forests mainly for the pollen and honey from heather or honeydew. Moving the European honey bee out from the wilderness and forests must have influenced the forest biocoenosis including the wild bees and other insects competing for sustenance. Hence, the forest lost its numerous and permanent pollinators whereas other insects gained better access to the nutritional plants. Garden bee-keeping near the farmsteads, in turn, resulted in the western honey bee as the most frequent and stable pollinator of plants in the agricultural areas (ploughlands, orchards and vegetable patches) covering in total circa 60% of today’s Poland.
Keywords
Year
Volume
11
Pages
93-113
Physical description
Dates
published
2012
Contributors
  • Instytut Biologii Środowiska, UKW w Bydgoszczy
References
  • Amonowicz A. 2001. Knieje pełne osobliwości, „Echa Leśne”, 11, s. 20–21, 30.
  • Banaszak J. 2010. Pszczoła miodna na tle polodowcowej historii lasów w Polsce. Warszawa.
  • Banaszak J. 2003. Stepowienie Wielkopolski — pół wieku później. Bydgoszcz.
  • Barański S. 1979. Dzieje bartnictwa w Puszczy Świętokrzyskiej w zarysie, Okręgowa Spółdzielnia Pszczelarska w Krakowie. Kielce.
  • Blank-Weissberg S. 1937. Barcie i kłody w Polsce, Polskie Towarzystwo Zootechniczne. Warszawa.
  • Błaszyk H. 1974. Rozwój lesistości Wielkopolski, Kronika Wielkopolski, 3 (4), s. 53–73.
  • Broda J. 1993. Sosna w czasach historycznych [w:] S. Białobok, A. Boratyński, W. Bugała (red.), Biologia sosny zwyczajnej, Instytut Dendrologii PAN, s. 17–31. Poznań–Kórnik
  • Broda J. 2006. Dęby w czasach historycznych [w:] W. Bugała (red.), Dęby, Nasze drzewa leśne. Monografie popularnonaukowe, t. 11, Instytut Dendrologii PAN, s. 21–38. Poznań–Kórnik.
  • Budzyńska M. 2005. Ochrona czarnej pszczoły Apis mellifera mellifera L. w północnej Europie, „Przegląd Pszczelarski”, 1, s. 25–28.
  • Chętnik A. 1919. O Kurpiach. Warszawa.
  • Chodorowski E. 2001. Knyszyńskie szkice historyczne, cz. 2, Knyszyński Ośrodek Kultury. Knyszyn.
  • Ciesielski T. 1888. Bartnictwo, czyli hodowla pszczół dla zysku. Lwów.
  • Dąbkowski P. 1923 Bartnictwo w dawnej Polsce. Szkice gospodarczo-prawne. Lwów.
  • Gall Anonim. 2003. Kronika Polska. Wrocław.
  • Hedemann O. 1934. Dawne puszcze i wody. Wilno.
  • Hedemann O. 1939. Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce przedrozbiorowej (w okresie do 1798 roku), Instytut Badania Lasów Państwowych. Rozprawy i Sprawozdania, Seria A, nr 41, s. 277–281.
  • Hładyłowicz K.J. 1932. Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku, Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych, nr 12. Lwów.
  • Iwliew A.N. 2009. Ule, pszczoły i pole elektryczne, „Przegląd Pszczelarski”, 4 (13), s. 36–40.
  • Karpiński J.J. 1948. Ślady dawnego bartnictwa puszczańskiego na terenie Białowieskiego Parku Narodowego, Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, Seria A, nr 49. Kraków.
  • Keler S. 1928. Drzewa barciowe na Pomorzu. Odbitka z drugiego Rocznika Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego, s. 3–7. Lwów
  • Klinge J. 1901 Die Honigbäume des Ostbalticums und die Beutkiefern Westpreussens, Schriften Naturforschenden Gesellschaft, in Danzig, N.F., 10 (3), s. 215–242.
  • Kluk K. 1780. Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie kraiowych historyi naturalney początki i gospodarstwo, t. 4, O owadzie i robakach. Warszawa.
  • Kornaś J. 1972. Wpływ człowieka i jego gospodarki na szatę roślinną Polski. Flora synantropijna [w:] W. Szafer, K. Zarzycki (red.), Szata roślinna Polski, t. 1, s. 95–128. Warszawa
  • Królikowski J. 1920. Najstarsza polska xiążka o pszczelnictwie, Książnica Zamojska, t. 15. Zamość.
  • Kuczyńska K. 2004. Bartnictwo Kurpiowskiej Puszczy Zielonej. Wilczyska–Łomża.
  • Labuda G. 1955. Nieznany pomnik polskiego prawa bartnego na Pomorzu, Rocznik Gdański, 14, s. 342–374. Gdańsk
  • Lelewel J. 1856. Pszczoły i bartnictwo w Polsce. Poznań.
  • Marchwiński R.T. 1997. Geografia Polski Marcina Kromera. Bydgoszcz.
  • Maruszczak H. 1999. Przekształcenie środowiska w zaraniu okresu historycznego [w:] L. Starkel (red.), Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, s. 189–202. Warszawa
  • Matuszkiewicz J.M. 2001. Zespoły leśne Polski. Warszawa.
  • Mazak S. 1975. Barć odrzańska ma około 2055 lat, „Pszczelarstwo”, 11, s. 18–20.
  • Medwecka-Kornaś A. 1972. Zespoły leśne i zaroślowe [w:] W. Szafer, K. Zarzycki (red.), Szata roślinna Polski, t. 1, s. 95–128. Warszawa
  • Mendrala S. 1939. Ule polskie. Historia i gospodarka, Wielkopolski Związek Pszczelarzy. Poznań.
  • Niklewski J. 1970. Kilka milionów lat historii lasów. Warszawa.
  • Ostoja-Zagórski J. 2005. Najstarsze dzieje ziem polskich. Bydgoszcz.
  • Pałach R. 2009. W ulu prawie jak w dziupli, „Pszczelarz Polski”, 3, s. 14–15.
  • Polakowski B. 1971. Świat roślinny Warmii i Mazur, Wydawnictwo Pojezierze. Olsztyn.
  • Rysiewicz M. 2001. Pszczelarstwo w Białowieskim Parku Narodowym, „Pszczelarstwo”, 9, s. 24–25.
  • Siudowska-Myzykowa T. 1960. Materiały do bartnictwa w północno-wschodniej Europie ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Polski, Archiwum Etnograficzne, 21.
  • Skowronek W. 1997. Rasy pszczoły miodnej, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa. Skierniewice.
  • Szczudło J. 1964. O barciach i bartnikach w dawnej Polsce. Warszawa.
  • Topolski J. 1993. Zasoby przyrody a historia społeczeństw, „Kosmos” 42 (1), s. 47–54.
  • Witwicki M. 1829. Pszczelnictwo krajowe czyli o środkach i sposobach podniesienia pasiek do tego stopnia na którym dawniej w Polsce były, t. 1. Warszawa.
  • Wodziczko A. 1922. Sprawozdanie z wycieczki po Pomorzu odbytej w celach ochrony przyrody, „Ochrona Przyrody”, 3, s. 61–70.
  • Wróblewski R. 1987. Święta pszczoła. Kamienna.
  • Wróblewski R. 1991 Polskie pszczelarstwo. Wrocław.
  • Wróblewski R. 1998. Barcie, kłody, kószki i ule polskie, Biblioteka Sądeckiego Bartnika. Nowy Sącz.
  • Zaręba R. 1986. Puszcze, bory i lasy Polski, Warszawa.
  • Żabko-Potopowicz A. 1953. Dzieje bartnictwa w Polsce w świetle dotychczasowych badań, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 15, s. 7–56.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
0860-7893
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-35f35650-09d8-4681-ba74-0f42aa5f8bcb
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.