PL EN


2016 | 10 | 295-316
Article title

Obraz katalogów rzeczowych na łamach polskich czasopism bibliotekarskich w okresie stalinowskim

Content
Title variants
EN
Subject catalogues as presented in Polish librarianship magazines in the Stalinist period
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
W polskim bibliotekarstwie lata pięćdziesiąte XX w. oznaczały zmianę funkcji katalogu – z informacyjnej na wychowawczo-oświatową, wręcz propagandową. Na łamach czasopism fachowych („Poradnika Bibliotekarza”, „Bibliotekarza”, „Przeglądu Bibliotecznego”) zalecano wypełnianie katalogów treściami marksistowskimi. Selekcja rejestrów, mająca na celu usunięcie z nich pozycji „nieprawomyślnych”, a podkreślenie istnienia prac zgodnych z aktualnie panującą ideologią, utrudniała – a niekiedy nawet uniemożliwiała – użytkowanie piśmiennictwa zgromadzonego w bibliotekach. Z artykułów zamieszczonych na łamach badanych czasopism wynika, że celem preparowania katalogów było uczynienie z nich narzędzia ideologii, a nie – jak dotychczas – informacji. W związku z tym katalogi powinny być selekcyjne, ewentualnie dopuszczano istnienie dwóch typów: pełnego do użytku wewnętrznego, z dostępem ściśle kontrolowanym i reglamentowanym, oraz selekcyjnego dla czytelników. Na pierwszym miejscu w systemach klasyfikacyjnych znaleźć miał się marksizm, poza tym zalecano używanie poddziałów wspólnych akcentujących rolę partii i myśli rewolucyjnej. Wzorce czerpano z ZSRR. Działania te wynikały z przekonania o wartości książki jako narzędzia propagandy. W związku z tym bibliotekarz miał stać się cenzorem i propagandystą. Istnieją przykłady świadczące o tym, że dzięki zmanipulowanym katalogom faktycznie utrudniano lub uniemożliwiano czytelnikom dostęp do książek.
EN
In Polish librarianship the 1950s are usually connected with a change in the function of the catalogue – from informative to educational or even propagandist one. Professional journals („Poradnik Bibliotekarza”, „Bibliotekarz”, „Przegląd Biblioteczny”) advised their reader to saturate their catalogues with Marxist content. The treatment of items included in catalogues, aimed at removing from them „inappropriate” works and promoting the existence of those corresponding with current ideology, made it diffi cult or even impossible to use written resources gathered in libraries. From articles in the afore mentioned journals one can infer that the aim of such doctoring catalogues was transforming them into a tool of ideology – not information. As a result, catalogues were selective, or alternatively there should be two types of catalogue: the complete one for internal use only, to which access was strictly controlled and limited and the other one – selected – for the general public. Marxism was ment to take the most prominent place in the systems of classifi cation; further, there were recommended subsections which were to emphasise the role of the communist party and revolutionary thought. Models were taken from the USSR. Such actions stemmed from the belief that a book might be signifi cant tool of propaganda. Therefore a librarian was to become a censor and a propagandist. There is evidence which shows that manipulated catalogues actually made it diffi cult or even impossible for readers to use books.
Contributors
References
  • Bieńkowski Władysław, O pseudo-nauce bibliologii i o najpilniejszych zadaniach bibliografii, Warszawa 1953.
  • - Bronarska Maria, Lutman Roman, Zagadnienia istnienia katalogów rzeczowych w polskich bibliotekach naukowych „Przegląd Biblioteczny” 1957 r. 25 s. 130-143.
  • - Czachowska Jadwiga, Zmagania z cenzurą słowników i bibliografii literackich w PRL, w: Piśmiennictwo – systemy kontroli – obiegi alternatywne, pod red. J. Kosteckiego i A. Brodzkiej, Warszawa 1992, t. 2, s. 214-236.
  • - Dla każdego coś innego, „Poradnik Bibliotekarza”1950 r. 2 nr 2 s. 9-11.
  • - Draczko Stefania, Rola katalogów bibliotecznych i ich znaczenie dla bibliotekarzy i czytelników, „Poradnik Bibliotekarza” 1952 r. 4nr 11 s. 253-257.
  • - Filipkowska-Szemplińska Jadwiga, Dostosowanie katalogów do potrzeb czytelników. 10 przykazań bibliotekarza, „Poradnik Bibliotekarza” 1960 r. 12 nr 1-2s. 44-48.
  • - Filipkowska-Szemplińska Jadwiga, O książkach szkodliwych, „Poradnik Bibliotekarza”1950 r. 2 nr 10-11 s. 13-15.
  • - Filipkowska-Szemplińska Jadwiga, Zadania Z. B. i A. P. w Polsce Ludowej, „Bibliotekarz” 1949 r. 16 nr 3-4 s. 38-42.
  • - Geller Mihail, Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, Warszawa 1989.
  • - Głombiowski Karol, Problemy historii czytelnictwa, Wrocław 1966.
  • - Goriszowski Włodzimierz, Służba informacyjno-bibliograficzna w szkole i formy poradnictwa, „Poradnik Bibliotekarza” 1962 r. 14 nr 2 s. 44-47.
  • - Górniak Teresa, Saletra Barbara, Cenzura w polskich bibliotekach naukowych w latach 1945-1989 na przykładzie Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego, w: Nie po myśli władzy. Studia nad cenzurą i zakresem wolności słowa na ziemiach polskich od wieku XIX do czasów współczesnych, pod red. D. Degen i M. Żyndy, Toruń 2012,s. 263-279.
  • - Instrukcja dotycząca prac związanych z wydaniem PBL. Maszynopis Archiwum PAN, oddział w Poznaniu. Materiały S. Wierczyńskiego. P.III-32.
  • - Iwańczak E., Książka i prasa w wychowaniu socjalistycznym, „Bibliotekarz” 1950 r. 17 nr 1-2 s. 2.
  • - Janik Alina, Konferencja w sprawie katalogów rzeczowych, „Bibliotekarz” 1969 r. 26 nr 7-8s. 236-239.
  • - Kaczanowska Jadwiga, Katalog rzeczowy jako wyraz społecznej ideologii środowiska, „Bibliotekarz”1950 r. 17 nr 9-10 s. 142-146.
  • - Kaczanowska Jadwiga, Katalogi i kartoteki zagadnieniowe w bibliotece uniwersyteckiej w Łodzi, „Bibliotekarz” 1951r. 18 nr 7 s. 99-103.
  • - Katalog jako narzędzie pracy polityczno-wychowawczej, opr. Helena Walterowa, „Bibliotekarz”1950 r. 17 nr 11-12 s. 170-172.
  • - Kempka Zbigniew, Rola bibliotek w planie 6-letnim, „Bibliotekarz” 1950 r. 17 nr 3-4 s. 33-40.
  • - Klenow A., Katalogi w bibliotekach powszechnych, „Bibliotekarz”1954 r. 21 nr 6 s. 167-170.
  • - Kołłątaj J., Przetarg na idee, „Bibliotekarz” 1958 r. 25 nr 10 s. 303-306.
  • - Kotarski Stefan, Konferencja ideologiczna czechosłowackich bibliotekarzy naukowych, „Przegląd Biblioteczny” 1952 r. 20 z. 4 s. 305-318.
  • - Leinwand Aleksandra J., U początków kultury sterowanej. Rosja 1917-1922, „Kwartalnik Historyczny” 1993 nr 3 s. 74-77.
  • - Łasiewicka A., Współpraca z czytelnikiem dorosłym, „Bibliotekarz”1947 r. 14 nr 11-12 s. 173.
  • - Łączyńska Amelia, Parę słów o katalogach w małej bibliotece powszechnej, „Bibliotekarz”1951 t. 18 nr 8-9 s. 134-137.
  • - Łuszpak Agnieszka, Katalogi rzeczowe w służbie ideologii (na przykładzie Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu w latach pięćdziesiątych XX wieku), w: Nie po myśli władzy. Studia nad cenzurą i zakresem wolności słowa na ziemiach polskich od wieku XIX do czasów współczesnych, pod red. D. Degen i M. Żyndy, Toruń 2012, s. 249-262.
  • - Łysakowski Adam, Jak powstaje książka i jak umiera, „Przegląd Oświatowy” 1929 r. 24 nr 6 s. 169-175.
  • - Michalska Wanda, Organizacja bibliotek w Związku Radzieckim, „Przegląd Biblioteczny” 1951 t. 19 z. 3-4 s. 191-219.
  • - Między nami, „Poradnik Bibliotekarza” 1951 r. 19 nr 5 s. 70-72.
  • - Między nami, „Poradnik Bibliotekarza”1951 r. 19 nr 7 s. 104-107.
  • - Nowicki Andrzej, Problem funkcji książki w filozofii Giordana Bruna, „Studia o Książce” 1972 t. 3 s. 247-265.
  • - Od Redakcji, w: Amelia Łączyńska, Parę słów o katalogach w małej bibliotece powszechnej, „Bibliotekarz” 1951 t. 18 nr 8-9 s. 137.
  • - Ogólnopolski zjazd bibliotekarzy. Posiedzenie plenarne w dniu 18.II.56, „Bibliotekarz” 1956 r. 23 nr 4-5 s. 129-134.
  • - Osmólska Stefania, Trudności przy opracowywaniu katalogów rzeczowych, „Bibliotekarz”1946 r. 13 nr 11-12 s. 232-233.
  • - Platon, Państwo, t. II. Księga IX-X.
  • -Powrót MELiSa. Ideologizacja bibliotek publicznych w świetle dokumentów archiwalnych z lat 1956-1958, Andrzej Dróżdż [wybór i oprac.], „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis” filia 125 Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinnentia X 2012, s. 139-150.
  • -Poznajemy książki, „Poradnik Bibliotekarza”1950 r. 18 nr 1 s. 9-12.
  • - Po ogólnokrajowej naradzie bibliotekarzy w sprawie czytelnictwa, „Bibliotekarz” 1952 r. 19 nr 3 s. 67-73.
  • - Puchalski Jacek, Bibliologia w ZSRS w okresie międzywojennym w interpretacji księdza Antoniego Wincentego Kwiatkowskiego (1890-1970), w: Szlachta polska i jej dziedzictwo: księga na 65 lat prof. dr hab. Jana Dzięgielewskiego, pod red. D. Kuźminy, Warszawa 2013, s. 259-273.
  • - Redakcja, O brakach i zadaniach „Bibliotekarza”, „Bibliotekarz” 1952 r. 19 nr 4 s. 97-99.
  • - Rejsowa Maria, O modyfikację tablic klasyfikacji dziesiętnej, „Bibliotekarz” 1951r. 18 nr 12 s. 167-172.
  • - Rejsowa Maria, O projekcie radzieckiej klasyfikacji bibliotecznej, „Bibliotekarz” 1955 r. 22 nr 7 s. 193-198.
  • - Remerowa Krystyna, Aktualne zagadnienia w zakresie opracowywania zbiorów bibliotecznych (wraz z dyskusją), „Przegląd Biblioteczny” 1951 t. 19 s. 242-264.
  • - Rezolucja konferencji bibliotekarzy naukowych w Krynicy w dn. 3-14 lutego 1951 r. Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego. Akta BU-147.
  • - Rybicki Paweł, Dawne i nowe formy pracy w bibliotekach naukowych, „Przegląd Biblioteczny” 1954 t. 23 s. 6-43.
  • - Sadowska Jadwiga, Bibliografia i polityka w Polsce w latach 1946-1990, w: Niewygodne dla władzy. Ograniczanie wolności słowa na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, pod red. D. Degen i J. Gzelli, Toruń 2010, s. 255-273.
  • - Siekierski Stanisław, Zmora selekcji, „Bibliotekarz” 1957 r. 24nr 1 s. 15-19.
  • - Skoczylas Władysław, Z zagadnień bibliotekoznawstwa radzieckiego, [w:] Pierwsza Konferencja Naukowa Komisji Bibliografii i Bibliotekoznawstwa Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, Wrocław 2-21 XI 1953. Referaty i dyskusja, Wrocław 1956, s. 85-99.
  • - Smereka Marian, Zagadnienie poddziałów wspólnych w katalogu systematycznym, „Bibliotekarz”1952 r. 19 nr 4 s. 109-110.
  • - Sobocińska Sabina, O katalogu selekcyjnym artykułów z czasopism. Artykuł dyskusyjny, „Bibliotekarz” 1951 r. 18 nr 1-2 s. 4-8.
  • - Sprawozdanie Działu Katalogów za rok 1951. Archiwum UWr Bu-44 k. 1.
  • - Tokarzówna Krystyna, Cenzura w „Polskiej Bibliografii Literackiej”, w: Piśmiennictwo – systemy kontroli – obiegi alternatywne, pod red. J. Kosteckiego i A. Brodzkiej, Warszawa 1992, t. 2 s. 237-250.
  • - Wojciechowski Kazimierz, Potrzeby czytelnictwa masowego, „Bibliotekarz” 1950 r. 17 nr 5-6 s. 65-72.
  • - Wskazania Trzeciego Plenum Komitetu Centralnego, „Poradnik Bibliotekarza” 1950r. 2 nr 1 s. 4-6.
  • - Wykorzystanie gazet w bibliotece, „Poradnik Bibliotekarza”1950 r. 2 nr 3 s. 6-8.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
1897-0788
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-3a93b5d9-0d4a-424b-ab1e-98b0d5876117
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.