PL EN


2017 | 37 | 2 | 49-64
Article title

Reformaci kontra reformacja. Formy udziału franciszkanów reformatów w konfesyjnym konflikcie z protestantami we Wrocławiu w XVII–XVIII wieku

Authors
Content
Title variants
EN
Reformats versus Reformation. Participation forms of the Franciscans Order of Reformats in the denominational conflict with Protestants in Wrocław in XVII–XVIII Century
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
Sytuacja wyznaniowa na Śląsku, będącego do 1742 r. pod panowaniem Habsburgów, odznaczała się po 1648 r. dużym stopniem skonfliktowania pomiędzy dominującymi liczebnie protestantami a mającymi poparcie Habsburgów katolikami. Odradzające się w duchu trydenckiej odnowy zakony, w tym franciszkanie reformaci, zostali, podobnie jak jezuici, włączeni w prowadzoną na terenie państwa politykę konfesjonalizacji, w myśl której konsolidacja habsburskiego władztwa i stworzenie silnego państwa pod władzą oświeconego monarchy absolutnego możliwa była jedynie na drodze ujednolicenia wyznaniowego, a zatem przywrócenia przedreformacyjnej pozycji katolicyzmu. W drugiej połowie XVII w. dotychczasowe siłowe działania rekatolicyzacyjne zastąpiono działaniami mniej radykalnymi. Konflikt wyznaniowy przeniesiony został na płaszczyznę dyskursu, zarówno teologicznego, jak i artystycznego. Narzędziem w tym procesie były m.in. zakony, w tym franciszkanie reformaci. Ich zróżnicowane formy oddziaływania, poparte finansowym i politycznym wsparciem dworu, korzystały z rozwiązań naukowych, jak i artystycznych. Wyrazem ich praktycznego zastosowania jest wrocławski kościół pw. św. Antoniego. Na jego przykładzie można dostrzec w mniej radykalnym wydaniu zespół form społeczno-kulturowego oddziaływania reformatów na ludność Wrocławia, w sposób szczególny z uwzględnieniem rozwiązań z zakresu sztuki i architektury. Sztuka bowiem w tym wypadku stała się doskonale wykorzystanym narzędziem polemicznej walki międzykonfesyjnej, będąc nośnikiem jednoznacznie odczytywanych komunikatów i idei propagujących nowy, triumfujący Kościół katolicki.
EN
After 1648 the denominational situation in Silesia, a region which was till 1742 a part of the territories of the House of Habsburg as one of the Kingdom of Bohemia land, was extremely affected by the occurrence of numerous denominational conflicts between outnumbering Protestants and Catholics who found support with the Habsburg’s in power. The orders, restored by a breath of fresh air of the Council of Trent, included the Order of Reformats who were subjected to the religious policy of the House of Habsburg working on the assumption that the consolidation and building of a powerful state under the rule of an enlightened absolute monarch depends on the uniformity of denomination across the country which actually came down to the restoring position of Catholicism before The Reformation. In the second half of the seventeenth century the forced re-catholicization actions involving the persecution of Lutheranism, was replaced by less radical measures, however, carried out consistently. Due to the activity of the congregational orders the denominational conflict became noticeable in the theological, moral, and artistic discourse. Aside from Jesuits the primary role in the propagation of Catholicism as way of rivalry with Protestants was played by the Franciscans Order of Reformats. Their diverse forms of impact, backed by financial and political support coming from the pro-emperor’s Catholic aristocracy, benefited from both strictly scientific developments (achieved by the all-encompassing internal education systems in orders) as well as a wide range of artistic possibilities. An expression of the practical application of these developments is the St. Anthony Church and Monastery in Wrocław. It constitutes an example of the slightly less radical way which Reformats influenced the inhabitants of Wrocław with particular consideration for concepts in the field of art and architecture. As in this case art had served as a perfect instrument for polemic fights between denominations by being a clearly readable means of conveying messages and ideas to promote a new, triumphant Catholic Church.
Contributors
  • Uniwersytet Wrocławski
References
  • Coreth A., Pietas Austriaca. Österreichische Frömmigkeit im Barock, Wien 1982.
  • Gemelli A., Franciszkanizm, tłum. W.J. Surmacz, Warszawa 1988.
  • Gieysztor-Miłobędzka E., Wnętrze sakralne w 1. połowie XVIII wieku, BHS 42 (1980), s. 159–172.
  • Hofmann H., Die Antoniuskirche in Breslau, Breslau 1933.
  • Holzapfel H., Podręcznik historii zakonu braci mniejszych, tłum. P.A. Turbański, Kraków 2012.
  • Kaleciński M., Muta praedicatio. Studia z historii i recepcji malarstwa włoskiego doby potrydenckiej, Warszawa 1999.
  • Krasny P., Visibilia signa ad pietatem excitantes. Teoria sztuki sakralnej w pismach pisarzy kościelnych epoki nowożytnej, Kraków 2010.
  • Machilek F., Schlesien, w: A. Schindling, W. Ziegler (red.), Die Territorien des Reichs im Zeitalter der Reformation und Konfessionalisierung, t. II: Der Nordosten, Münster 1993, s. 102–139.
  • Małkiewicz A., Układ przestrzenny kościoła Il Gesù w Rzymie: problemy genezy i oddziaływania, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, 222 (1970), z. 6.
  • Mandziuk J., Historia Kościoła katolickiego na Śląsku, t. II: Czasy reformacji protestanckiej, reformy katolickiej i kontrreformacji. 1520–1742, Warszawa 1995.
  • Oszczanowski P., Ikonografia cesarza Leopolda I (1658–1705) w nowożytnej sztuce śląskiej. Abbenda, „Cieszyńskie Studia Muzealne” 3 (2007), s. 57–151.
  • Reisch Ch., Die Franziskaner im heutigen Schlesien vom Anfange des 17. Jahrhunderts bis zur Säkularisation, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens“ 47 (1913), s. 276–300.
  • Schilling H., Konfesjonalizacja w cesarstwie – religijne i społeczne przemiany w Niemczech lat 1555–1620, w: tenże, Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, tłum. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 271–309.
  • Sroka A., Prawo i życie polskich reformatów, Kraków 1975.
  • Wyrzykowska M., Śląsk w orbicie Wiednia. Artystyczne związki Śląska z Arcyksięstwem Austriackim w latach 1648–1741, Wrocław 2010.
Document Type
Publication order reference
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-4298c1a4-7665-4893-841f-246171980af8
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.