PL EN


2012 | X | 4 | 79-93
Article title

Rzymskie źródła kanonicznego pojęcia dyspensy

Authors
Title variants
EN
The Roman sources of the canonical notion of dispensation
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
In the light of Canon 85 of the Code of Penal Procedure (CPC) 83, dispensation means „relaxation of the purely ecclesiastical law in a particular case” (legis mere ecclesiasticae in casu particulari relaxatio). Granted by those who wield the executive power, within the limits of their competences, it is an act of the administrative character. It was to the opposite effect as regards CPC 17, which associated dispensation with the legislative act. By easing the rigour of the general legal norms it constitutes one of the key notions which express the spirit of the canonical law, about which Paolo Grossi wrote that „either it serves delivering souls or is a noisy aberration.” The Latin word dispensatio corresponds to the Greek one oikonomia, which – in patristics – is understood as administering, providential managing the world, a saving plan of God towards man, or – at last – an art of accommodation. Beside these terms, the institution of dispensation has also been referred to as: indulgentia, relaxatio a summo iure, temperamentum salubri moderatione factum, misericordia, humanitas, liberatio or venia relaxata. It was already in the First Letter to the Corinthians 9,22 where St. Paul wrote: „To the weak I have become like a weak one so as to win the weak…”. The working out of the legal term of dispensation, which we can find in canon 85 CPC 83 today, is the result of a long evolution. Granting dispensation requires a right and rational reason (Canon 90 § 1 CPC 83). The author of this paper looks for an answer to the question whether we can discern the sources of the canonical notion of dispensation in the Roman law. History provides us with many arguments to conclude that ancient Romans executed relaxatio legis. This can be seen, for example, in the case of Pompeius (106-48 B.C.), who became, together with Marcus Crassus, the Consul in 70 B.C., upon the agreement obtained from the Senate, although he was not old enough in the eyes of law. The relaxatio legis in ancient Rome can further be illustrated by the report submitted by Suetonius, concerning Octavian Augustus. „He was greatly careful to secure that the Roman blood should be preserved in its immaculate state, not contaminated by any foreign or slave’s admixture. He granted Roman citizenship with utmost care and restricted the number of slaves being liberated. When Tiberius pleaded with him for granting citizenship to a client of his, a Greek, the former wrote him back that he would agree to do so only when Tiberius came to him in his own person and convinced him about the reasonableness of the request.” We can discern implicite influences on the canonical notion of dispensation in many areas of the Roman law, viz. in ius singulare, the Roman way of understanding of the culture of law and order, with special taking into account of the Praetor’s activity which was restraining towards ius civile, or drawing from the Roman aequitas while establishing norms and solving problems in situations not stipulated by the law. Some would like to see reminiscences of the Roman righteousness in such modern legal concepts as ‘good practices’, ‘good faith’, or ‘principles of social coexistence’.
Keywords
Year
Volume
X
Issue
4
Pages
79-93
Physical description
Contributors
  • Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych i Prawa Rzymskiego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Opolski
References
  • Grossi Paolo. 2003. „Diritto canonico e cultura giuridica”. Quaderni fiorentini per la storia del pensiero giuridico moderno (32) : 373-389.
  • Sobański Remigiusz. 1979. Kościół – prawo – zbawienie. Katowice: Księgarnia św. Jacka.
  • Vela Luis. 1993. Dispensa. W Nuovo Dizionario di Diritto Canonico, 420-421. Milano: San Paolo.
  • Dębiński Antoni. 2008. Kościół i prawo rzymskie. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.
  • Bartoszewski Władysław. 2001. „Mensch. Ein unbeschriebenes Blatt. Człowiek – istota niezapisana”. Konwersatorium im. Josepha von Eichendorffa (30) : 13.
  • Krukowski Józef, Remigiusz Sobański. 2003. Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego. T. 1. Ks. 1: Normy ogólne. Poznań: Pallottinum.
  • Duchatelez Kamiel. 1970. „La notion d’économie et ses richesses théologiques”. Nouvelle revue théologique 92 (3) : 267-292.
  • Michiels Gommar. 1929. Normae generales Iuris Canonici. V. 2. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.
  • Litewski Wiesław. 1998. Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
  • Berger Adolf. 1953. Encyclopedic dictionary of Roman law. Philadelphia: The American Philosophical Society.
  • Brys Joseph. 1925. Dispensatione in iure canonico praesertim apud decretistas et decretalistas. Brugis: C. Beyaert.
  • Berlingò Salvatore. 1978. La causa pastorale della dispensa. Milano: A. Giuffrè.
  • Pawluk Tadeusz. 1985. Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. T. 1. Zagadnienia wstępne i normy ogólne. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne.
  • Miziński Artur Grzegorz. 2008. Dyspensa w prawie kodeksowym Kościoła łacińskiego. W Matrimonium spes mundi. Małżeństwo i rodzina w prawie kanonicznym, polskim i międzynarodowym. Księga pamiątkowa dedykowana ks. prof. Ryszardowi Sztychmilerowi, 143-162. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.
  • Antoszewski Andrzej. 1995. Praworządność. W Leksykon politologii, 310-311. Wrocław: Alta 2.
  • Gajus Swetoniusz Trankwillus. 1987. Żywoty Cezarów. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich.
  • Zabłocka Maria, Jan Zabłocki. 2000. Ustawa XII Tablic. Tekst – tłumaczenie – objaśnienia. Warszawa: Liber.
  • Cyceron Marek Tuliusz. 1999. O państwie. O prawach. Kęty: Antyk.
  • Zabłocka Maria. 2004. U źródeł współczesnego prawodawstwa. W Z dziejów kultury prawnej. Studia ofiarowane Profesorowi Juliuszowi Bardachowi w dziewięćdziesięciolecie urodzin, 71-84. Warszawa: Liber.
  • Szolc-Nartowski Bartosz. 2007. Digesta Justyniańskie. Ks. 1. Wyższa Szkoła Handlu i Prawa im. Ryszarda Łazarskiego w Warszawie.
  • Wołodkiewicz Witold, red. 2001. Regulae iuris. Łacińskie inskrypcje na kolumnach Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
  • Pinna Parpaglia Paolo. 1987. Per una interpretazione della Lex Cornelia de edictis praetorum del 67 a.C. Sassari: Moderna.
  • Pinna Parpaglia Paolo. 1990. „Ancora sui mutui feneratizi e sulla ‘lex Cornelia de iurisdictione”. Studia et Documenta Historiae et Iuris (56) : 288-295.
  • Vonglis Bernard. 1967. Sententia legis: recherches sur l’interprétation de la loi dans la jurisprudence classique. Paris: Sirey.
  • Kodrębski Jan. 1972. „Bernard Vonglis.Sententia legis. Paris 1967”. Czasopismo Prawno-Historyczne 24 (1) : 241-244.
  • Laffi Umberto. 2001. Studi di storia romana e di diritto. Roma: Edizioni di Storia e Letteratura.
  • Giomaro Anna M. 1974-1975. „Per lo studio della lex Cornelia de edictis del 67 a.C.: la personalità del tribuno proponente, Gaio Publio Cornelio”. Studi Urbinati (27) : 269-325.
  • Kasjusz Dion Kokcejanus. 2005. Historia rzymska. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich.
  • Deissmann-Merten Marieluise. 1979. Verres. W Der Kleine Pauly. Lexikon der Antike. Auf der Grundlage von Pauly’s Realencyclopëdie der classischen Altertumswissenschaft. Unter Mitwirkung zahlreicher Fachgelehrter bearbeitet und herausgegeben. Band 5, 1207-1209. München: Deutscher Taschenbuch Verlag.
  • Rocca Magda Maria L. G. 2009. Competenze delle magistrature municipali in materia di interdetti. W Studi in onore di Remo Martini. T. 3, 343-377. Milano: Giuffrè.
  • Metro Antonio. 1969. „La „lex Cornelia de iurisdictione” alla luce di Dio Cass. 36.40.1-2”. IURA (2) : 520-525.
  • Coma Fort José María. 2001. „Sobre los límites de la potestad jurisdiccionale de los magistrados romanos”. Anuario da Facultade de Dereito da Universidade da Coruña (5) : 269-288.
  • Giomaro Anna M. 1974-1975. „Gaio Publio Cornelio”. Studi Urbinati (2) : 269.
  • Zanobini Guido, Andrea Bertola. 1932. Dispensa. W Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti. Vol. 13, 25. Roma: Istituto Giovanni Treccani.
  • Litewski Wiesław. 2003. Rzymski proces karny. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.
  • Mossakowski Wiesław. 1994. Accusator w rzymskich procesach de repetundis w okresie republiki. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
  • Robleda Olis. 1979. Introduzione allo studio del diritto privato romano. Roma: Università Gregoriana.
  • Sanfilippo Cesare. 2002. Istituzioni di diritto romano. Decima edizione curata ed aggiornata da Alessandro Corbino e Antonino Metro. Soveria Mannelli: Rubbettino Editore.
  • Dyjakowska Marzena. 2008. Procesy chrześcijan w świetle korespondencji Pliniusza Młodszego. W Cuius regio eius religio. Zjazd historyków państwa i prawa. Lublin, wrzesień 2006 r., 25-40. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.
  • Krzynówek Jerzy. 2000. „Analogia iuris w prawie rzymskim i we współczesnym orzecznictwie”. Meander 55 (4) : 321-332.
  • Dajczak Wojciech, Tomasz Giaro, Franciszek Longchamps de Bérier. 2009. Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN.
  • Taubenschlag Rafał. 1969. Rzymskie prawo prywatne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Grevesmühl Götz. 2003. Die Gläubigeranfechtung nach klassischen römischen Recht.  Göttingen: Wallstein Verlag.
  • Longchamps de Bérier Franciszek. 2006. Summum ius summa iniuria. O ideologicznych założeniach w interpretacji starożytnych tekstów źródłowych. W Historia prawa w służbie sprawiedliwości. Materiały z I Opolskiego Colloquium Prawno-Historycznego, 63-79. Opole: Wydawnictwo Świętego Krzyża.
  • Tafaro Sebastiano. 2009. Ius hominum causa constitutum. Un diritto a misura d’uomo. Napoli: ESI.
  • Kunderewicz Cezary. 1986. Instytucje Justyniana. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Sitek Bronisław, Piotr Krajewski, red. 2005. Rzymskie prawo publiczne. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.
  • Adam Alexander. 1837. Roman antiquities: or an account of the manners and customs of the Romans; designed to illustrate the latin classics, by explaining words and phrases, from the rites and customs to which they refer, with numerous notes, and improved indices by James Boyd LL.D. London: Thomas Tegg & Son.
  • Amielańczyk Krzysztof. 1991. „Ustawodawstwo Korneliusza Sulli na rzecz restauracji republiki i zaprowadzenia porządku publicznego”. Annales UMCS Sectio G 38 : 1-14.
  • Dębiński Antoni, Joanna Misztal-Konecka, Monika Wójcik. 2010. Prawo rzymskie publiczne. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
  • Dajczak Wojciech. 2006. Dobra wiara jako symbol europejskiej tożsamości prawa. Poznań: Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha.
  • Valdrini Patrick. 1994. Bible et droit dans la résolution canonique des conflits. Étude de deux éléments de procedure. W Bibel und Recht. Rechtshistorisches Kolloquium 9.-13. Juni 1992 an der Christian-Albrechts-Universität zu Kiel, 217-225. Frankfurt am Main: P. Lang.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-4bee51d3-8976-45d7-a7a2-a8d97a8dcc33
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.