PL EN


2020 | 8 | 53-80
Article title

Ambony skrzatuskie

Content
Title variants
EN
Skrzatusz pulpits
DE
Kanzeln von Skrzatusz
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Przedmiotem artykułu są dwie ambony znajdujące się w sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Skrzatuszu. Świątynia została w 2019 r. podniesiona decyzją Stolicy Apostolskiej do godności bazyliki. Jest to okazja, aby przybliżyć czytelnikowi wiedzę o miejscach głoszenia słowa Bożego w historii i współcześnie w sanktuarium. Analiza konstrukcji, kształtu i ikonografii zabytkowej, barokowej kazalnicy prowadzi do wniosku, że w wyniku prac renowacyjnych doszło do zmian w kolorystyce i niezrozumiałych przemieszczeń figur zdobiących kazalnicę, mających wpływ na jej wymowę teologiczną. Nowa ambona, wykonana w 2013 r., jest dobrze zaprojektowanym „stołem” słowa Bożego obok ołtarza („stołu eucharystycznego”), ale pozbawiona artystycznej symboliki. Znajomość zagadnień historycznych, formalnych, architektonicznych i ikonograficznych omawianych ambon daje wiedzę o kulturze wnętrz sakralnych północnej Wielkopolski i diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej w historii, zwłaszcza po Soborze Trydenckim w XVII i XVIII w. i po Soborze Watykańskim II.
EN
The subject of the article are two pulpits located in the shrine of Our Lady of Sorrows in Skrzatusz. The temple was raised in 2019 by the decision of the Holy See to the status of a basilica. It is an opportunity to bring closer to the reader the knowledge about the places of proclaiming the Word of God in history and today in the sanctuary. The analysis of the construction, shape and iconography of the historic Baroque pulpit leads to the conclusion that as a result of renovation works, there were changes in the color and incomprehensible displacements of the figures adorning the pulpit, affecting its theological significance. The new pulpit, made in 2013, is a well-designed “table” of God’s Word next to the altar (“Eucharistic table”), but devoid of artistic symbolism. Knowledge of the historical, formal, architectural and iconographic issues discussed in the pulpit gives knowledge about the culture of sacred interiors in Wielkopolska (northern Greater Poland) and the Koszalin-Kolobrzeg (Kołobrzeg) Diocese in history, especially after the Council of Trent in the 17th and 18th centuries and after the Second Vatican Council.
Year
Volume
8
Pages
53-80
Physical description
Contributors
References
  • Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej. Akta Parafii Rzymskokatolickiej w Skrzatuszu. 1972–1978. Pismo znak: LS 4–25/74. Bez sygn.
  • Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej. Akta Parafii Rzymskokatolickiej w Skrzatuszu. Sygn. 34. Instandsetzung u. Ausmalung der Kirche 1910–1925, Kosztorys prac renowacyjnych kościoła, 8–9.
  • Archiwum Parafii Rzymskokatolickiej w Skrzatuszu. Kronika parafii Skrzatusz 11.09.1999, Henryk Olesik, „Zakończenie prac renowacyjnych («konserwatorskich i złotniczych»)”.
  • Archiwum Parafii Rzymskokatolickiej w Skrzatuszu. Kronika parafii Skrzatusz 24.06.2001, Henryk Olesik, „Krótki zarys duszpasterstwa i administracji Księży Salezjanów w parafii Skrzatusz 3.10.1952–30.06.2001”.
  • Aumann, Jordan. Zarys historii duchowości. Tłum. Jan Machniak. Kielce: Jedność, 1993.
  • Bocian, Martin. Leksykon postaci biblijnych. Ich dalsze losy w judaizmie, chrześcijaństwie, islamie oraz w literaturze, muzyce i sztukach plastycznych, współ. Ursula Kraut, Iris Lens. Tłum. Juliusz Zychowicz. Kraków: Znak, 1996.
  • Bosak, Pius Czesław. Leksykon wszystkich postaci biblijnych. Kraków: Petrus, 2015.
  • Brzozowski, Mieczysław. „Teoria kaznodziejstwa (wiek XVI–XVIII)”. W: Dzieje teologii katolickiej w Polsce. T. 2. Od odrodzenia do oświecenia. Cz. 1. Teologia humanistyczna, red. Marian Rechowicz, 361–428. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1975.
  • Ceremoniał liturgicznej posługi biskupów odnowiony zgodnie z postanowieniem świętego Soboru Watykańskiego II, wydany z upoważnienia papieża Jana Pawła II, dostosowany do zwyczajów polskich, wydanie wzorcowe. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2013.
  • Chisesi, Ino. Co to za święty? Sztuka czytania obrazów. Słownik ikonografii. Tłum. Krystyna Kozak. Kielce: Jedność, 2018.
  • Czerwik, Stanisław. „Symbole wspólnototwórcze w celebracji Eucharystii”. Studia Theologica Varsaviensia 38, 2 (2000): 67–105.
  • Damblon, Albert. „Ambo(n)”. W: Lexikon für Theologie und Kirche. T. 1 (kol. 490–491). Freiburg–Basel–Wien: Herder, 32017.
  • Damblon, Albert. Zwischen Kathedra und Ambo: zum Predigtverständnis des II. Vatikanums – aufgezeigt an den liturgischen Predigtorten. Düsseldorf: Patmos Verlag, 1988.
  • Damblon, Albert. Ab-kanzeln gilt nicht. Zur Geschichte und Wirkung christlicher Predigtorte. Münster–Hamburg–London: Lit Verlag, 2003.
  • Danielski, Wojciech. „Doktor Kościoła, nauczyciel Kościoła powszechnego”. W: Encyklopedia katolicka. T. 4 (kol. 34–36). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1983.
  • Danilewicz, Jan. Kościół i jego wnętrze w świetle przepisów prawno-liturgicznych. Kielce: Diecezjalny Fundusz Wydawniczy Skład Główny Księgarnia „Jedność”, 1948.
  • Dekret Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z dn. 9.11.2018 r. o nadaniu kościołowi sanktuaryjnemu w Skrzatuszu tytułu i godności bazyliki mniejszej podpisany przez kard. Roberta Saraha, AKDK-K LS 4–1/19.
  • Dullak, Kazimierz. „Stół czy stoły Słowa Bożego?”. Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie 21 (2014): 241–253.
  • Fijałkowski, Marek. „Wojciech Konstanty Breza – fundator kościoła skrzatuskiego”. Rocznik Skrzatuski 1 (2013): 117–114.
  • Forstner, Dorothea. Świat symboliki chrześcijańskiej. Leksykon. Przekład W. Zakrzewska, P. Pachciarek, R. Turzyński. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 22001.
  • Gihr, Mikołaj. Ofiara Mszy Świętej. Wykład dogmatyczny, liturgiczny i ascetyczny dla duchowieństwa i świeckich. T. 1, 2 i 3. Warszawa: Wydawnictwo Te Deum, 2012.
  • Groń, Ryszard. „Fenomen doktora Kościoła w historycznym rozwoju”. Wrocławski Przegląd Teologiczny 7, 1 (1999): 53–64.
  • Hagedorn, Krzysztof. „Miejsca kultu w parafii Skrzatusz w okresie przedrozbiorowym (do roku 1772)”. Saeculum Christianum: pismo historyczno-społeczne 4, 2 (1997): 85–104.
  • Hagedorn, Krzysztof. Dzieje parafii w Skrzatuszu w Polsce przedrozbiorowej (do 1772 r.), mps. Lublin, 1988.
  • Historia residentiae Walcensis Societatis Jesu ab anno 1618 avo. Geschichte der Jesuitenresidenz in Wałcz (Deutsch-Krone) 1618–1773. T. 4, red. Max Rohwerder, Annelise Thriller. Köln–Graz: Böhlau Verlag, 1967.
  • Hryniewicz, Wacław, Jan Białostocki, Paweł Sczaniecki, Karol Mrowiec, Jadwiga Sokołowska. „Barok”. W: Encyklopedia katolicka. T. 2 (kol. 42–61). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1976.
  • Kaczynski, Reiner. „Theologischer Kommentar zur Konstitution über die heilige Liturgie Sacrosanctum Concilium»”. W: Sacrosantum Concilium – Inter mirifica – Lumen gentium, hrsg. von Peter Hünermann, Bernd Jochen Hilberath. Herders Theologischer Kommentar zum Zweiten Vatikanischen Konzil bd. 2, 1–227. Freiburg im Breisgau: Verlag Herder, 2004.
  • Klaja, Grzegorz. Msza święta w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Dębogóra, 2020.
  • Kobielus, Stanisław. Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 2002.
  • Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Instrukcja „O zachowaniu i unikaniu pewnych rzeczy dotyczących Najświętszej Eucharystii” (25.03.2004). Kraków, 2004.
  • „Konstytucje apostolskie”. W: Synody i kolekcje praw. T. 2. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007.
  • Korytkowski, Joannes. Brevis Descriptio Historico-Geographica Ecclesiarum Archidioecesis Gnesnensis et Posnaniensis ad ordinem decanatuum digestarum… Gnesnae: Typis J.B. Lange, 1888.
  • Kurek, Ryszard. Leksykon świętych i błogosławionych diakonów. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.
  • Lurker, Manfred. Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach. Kraków: Aletheia, 1994.
  • Nadolski, Bogusław. Ambona. Historia, znaczenie, symbolika. Kraków: Petrus, 2008.
  • Nadolski, Bogusław. Leksykon liturgii. Poznań: Pallottinum, 2006.
  • Nichols, Aidan. Patrząc na liturgię. Krytyczna ocena jej współczesnej formy. Przeł. T. Glanz. Poznań: Klub Książki Katolickiej, 2005.
  • Obertyński, Zdzisław. „Kościół i jego wnętrze (dokończenie)”. Ruch Biblijny i Liturgiczny 5 (1949): 335–370.
  • Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich. T. 2. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2001.
  • Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, z trzeciego wydania Mszału Rzymskiego, Rzym 2002 oraz wskazania Episkopatu Polski. Poznań: Pallottinum, 2006.
  • Panuś, Kazimierz. Zarys historii kaznodziejstwa w Kościele katolickim. Kaznodziejstwo w Polsce. Cz. 2. Od średniowiecza do baroku. Kraków: Wydawnictwo M, 2001.
  • Piecuch, Bernadeta. Karta zabytku ruchomego: Ambona, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP w Skrzatuszu. Poznań: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Poznaniu Delegatura w Pile, 2007.
  • Plebański, Rafał. Skrzatusz. Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP. Studium historyczno-architektoniczno-konserwatorskie. Poznań: Biuro Dokumentacji Zabytków, 2009.
  • Poscharsky, Peter. Die Kanzel. Erscheinungsform im Protestantismus bis zum Ende des Barock. Gütersloh: Gütersloher Verlagshaus Gerd Mohn, 1963.
  • Prima, Francesco. „Ambona”. Tłum. Dariusz Chodynicki. W: Nowy leksykon sztuki chrześcijańskiej, 39–40. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2013.
  • Prima, Francesco. „Kazalnica”. Tłum. Olga Bobrowska-Braccini. W: Nowy leksykon sztuki chrześcijańskiej, 418–419. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2013.
  • Riesenhuber, Martin. Die kirchliche Barockkunst in Österreich. Linz, 1924.
  • Rosier-Siedlecka, Maria Ewa. Posoborowa architektura sakralna. Aktualne problemy projektowania architektury kościelnej. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1979.
  • Rotter, Lucyna. „Motywy biblijne w sztuce chrześcijańskiej”. Theologos. Teologická revue 10, 2 (2008): 33–48.
  • Rymkiewicz, Beata. Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NM Panny w Skrzatuszu. Architektura i wystrój wnętrza. Dokumentacja historyczna wykonana na zlecenie Urzędu Wojewódzkiego, Wydziału Kultury i Sztuki, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Pile. Szczecin: PP Pracownia Konserwacji Zabytków, Oddział w Szczecinie, Pracownia Dokumentacji Naukowo-Historycznej, 1988.
  • Sacra Congregatio Rituum. „Instructio ad exsecutionem Constitutionis de sacra Liturgia Recte Ordinandam” (26.09.1964). Acta Apostolicae Sedis 56, 13 (1964): 877–900.
  • Snela, Bogdan. „Przestrzeń kościelna”. W: Liturgika ogólna, red. Franciszek Blachnicki, Zdzisław Biernat i in., 171–245. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1973.
  • Sobór Watykański II. „Konstytucja o liturgii świętej”. W: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst łacińsko-polski. Nowe tłumaczenie, 48–78. Poznań: Pallottinum, 2002.
  • Szypa, Mariusz. „Bazylika mniejsza według prawa liturgicznego”. Kościół i Prawo 7, 20 (2018): 149–162.
  • Święta Kongregacja Obrzędów. „Instrukcja o należytym wykonywaniu Konstytucji o Liturgii Świętej «Inter Oecumenici»”. Wiadomości Diecezjalne Katowice 11–12 (1964): 129–144.
  • Tomasz à Kempis. O naśladowaniu Chrystusa. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1991.
  • Tomczak, Krzysztof P. Dokumentacja konserwatorsko-restauratorska. Skrzatusz. Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP, gm. Szydłowo, woj. Wielkopolskie. Ambona przyścienna z kon. XVII w. Poznań, maj 1998–grudzień 1999. Opracowanie na zlecenie proboszcza parafii ks. Henryka Olesika SDB, mps.
  • Twardy, Jan. „Miejsce i funkcje ambony w przestrzeni sakralnej”. W: „Praedicamus Christum Crucifixum”. Słowo Boże w liturgii Kościoła, red. Andrzej Żądło, 287–304. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2010.
  • Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Posen. Bd. 1. Politische, Kulturgeschichtliche und Kunstgeschichtliche Entwicklung des Landes, Verlag von Julius Springer, bearbeitet von Julius Kohte. Berlin: Uebersicht der Kunstgeschichte der Provinz Posen, 1898.
  • Walczak, Roman. Symbolika i wystrój świątyni chrześcijańskiej. Przewodnik po współczesnej architekturze wnętrz sakralnych według soborowych dokumentów Kościoła i aktualnego prawa kościelnego. Włocławek: Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników, 2011.
  • Walczak, Roman. Świątynia chrześcijańska i jej wystrój w świetle soborowych i posoborowych dokumentów Kościoła. Kalwaria Zebrzydowska: Wydawnictwo OO. Bernardynów Calvarianum, 1999.
  • Wit, Zbigniew. „Posoborowe normy kształtowania przestrzeni do sprawowania liturgii”. Anamnesis. Biuletyn Komisji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski 2 (1997/1998): 16–33.
  • Wit, Zbigniew. „Wymogi liturgiczno-prawne wyposażenia kościoła”. Ateneum Kapłańskie 113, 483 (1989): 226–240.
  • Wprowadzenie do drugiego wydania Lekcjonarza Mszalnego. Poznań: Pallottinum, 2011.
  • Zieliński, Chwalisław. Sztuka sakralna. Co należy wiedzieć o budowie, urządzeniu, wyposażeniu, ozdobie i konserwacji domu Bożego. Podręcznik opracowany na podstawie przepisów kościelnych. Poznań–Warszawa–Lublin: Księgarnia św. Wojciecha, 1959.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-6264a322-76b6-488b-b6dd-6f223dda03c3
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.