PL EN


Journal
2016 | 2(11) | 39-59
Article title

Nuda, czyli dekonstrukcja podmiotu. Sartre – Cioran – Pessoa

Authors
Selected contents from this journal
Title variants
EN
Boredom, or the Deconstruction of the Subject: Sartre, Cioran, and Pessoa
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Na przykładzie twórczości trzech autorów: Jeana-Paula Sartre’a, Emila Ciorana i Fernanda Pessoi, autor artykułu udowadnia, że nuda jest jednym z najważniejszych wyznaczników modernizmu, powielając cechę przy¬pisywaną samej tej epoce, prądowi lub zespołowi nurtów, jaką jest nieo-kreśloność. W artykule przedstawiona zostaje swoista „fenomenologia nudy”, którą można wyprowadzić z pisarstwa powyższych autorów, wska¬zująca na „pograniczność” nudy – jest ona bowiem doświadczeniem prze¬biegającym na styku fizjologii i woli, skutkującym odczuciem nadmiaru istnienia, bezsensu egzystencji, absurdu świata. Nuda działa na podmiot destrukcyjnie – rozbija jego tożsamość, podważa jego substancjalność, ujawnia tkwiącą w nim wewnętrzną inność. Jako zjawisko charakterystycz¬ne dla modernizmu porównana zostaje z anomią i nihilizmem, wespół z którymi stanowi specyficzną „triadę nowoczesną” – zbiór niezbywalnych doświadczeń, z którymi każdy modernista musiał się zmierzyć. W ostat¬niej części artykułu udowodniona zostaje teza, że nuda stanowi specyficzną dekonstrukcję podmiotu: działającą w samych trzewiach egzystencji „pod¬stawę” zarówno inicjującą budowanie tożsamości, jak i uniemożliwiającą skuteczne zakończenie tego procesu.
EN
Using the writings of Jean-Paul Sartre, Emil Cioran, and Ferdinand Pessoa as examples, the author proves that boredom is one of the most important signs of modernism. It duplicates a feature ascribed to modern¬ist movements or groups of movements, and to the era itself – indetermi¬nacy. The author presents a kind of “phenomenology of boredom” that can be derived from the works of these three writers and points out its “bordering” status: It is an experience that takes place at the meeting point of physiology and will, causing a feeling of the excess of existence, the senselessness of being, or the absurdity of the world. Boredom acts on the subject destructively, fragmenting its identity, undermining its substantial¬ity, and bringing to light its internal otherness. As a phenomenon specific to modernism, it can be compared with anomy and nihilism, with which it produces a “modern triad” – a set of unavoidable modern experiences. The last part of the article proves that boredom is also a kind of deconstruc¬tion of the subject: a visceral “foundation” of existence that both initiates the construction of identity and prevents the successful completion of this process.
Keywords
Journal
Year
Issue
Pages
39-59
Physical description
Contributors
author
References
  • "Anderson B. 2004. Time-stilled Space-slowed: How Boredom Matters, „Geoforum”, nr 35(6), s. 739–754.
  • Bałus W. 1996. Mundus melancholicus. Melancholiczny świat w zwierciadle sztuki, Universitas.
  • Bieńczyk M. 2012. Melancholia. O tych, co nigdy nie odnajdą straty, Świat Książki.
  • Caputo J.D. 1987. Radical Hermeneutics. Repetition, Deconstruction, and the Hermeneutic Project, Indiana University Press.
  • Caputo J.D. 2007. How to Read Kierkegaard, Granta Books.
  • Charchalis W. 2011. Dlaczego heteronimia?, [w:] F. Pessoa, Poezje zebrane Alberta Caeiro. Heteronimia I, tłum. W. Charchalis, Czuły Barbarzyńca Press, s. 5–6.
  • Chwin S. 2010. Samobójstwo jako doświadczenie wyobraźni, Wydawnictwo Tytuł.
  • Cioran E. 1999. Rozmowy z Cioranem, tłum. I. Kania, Wydawnictwo KR.
  • Cioran E. 2004. Zesz yty 1957–1972, tłum. I. Kania, Wydawnictwo KR.
  • Czaja D. 2009. Lekcje ciemności, Wydawnictwo Czarne.
  • Derrida J. 1992. Farmakon, tłum. K. Matuszewski, [w:] Pismo filozofii, Inter Esse, s. 39–61.
  • Derrida J. 2011. To niebez pieczne uzupełnienie…, [w:] O gramatologii, tłum. B. Banasiak, Wydawnictwo Officyna, s. 191–217.
  • Filek J. 1997. Słów kilka o ostatnim z potężnej gromadki Rumunów, „Kwartal¬nik Filozoficzny”, nr 2, s. 65–79.
  • Flaubert G. 1973. Correspondance, Gallimard.
  • Franczak J. 2002. Rzecz o nierzecz ywistości. „Mdłości” Jeana Paula Sartre’a i „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, Universitas.
  • Gadacz T. 2009. Historia filozofii XX wieku. Nurty, t. 2: Neokantyzm, filozofia egz ystencja, filozofia dialogu, Wydawnictwo Znak.
  • Goodstein E. 2005. Experience without Qualities. Boredom and Modernity, Stanford University Press.
  • Hillis Miller J. 1991. Theory Now and Then, Duke University Press.
  • Jędraszewski M. 1994. W poszukiwaniu nowego humanizmu. J.-P. Sartre – E. Lévinas, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej.
  • Koschany R. 2013. Banalność dnia. O prozie ż ycia w Księdze niepokoju, [w:] Powinowactwa Pessoi. Szkice krytyczne, red. J. Roszak, A. Żychliński, Wydaw¬nictwo Naukowe UAM, s. 19–34.
  • Kossak J. 1976. Egz ystencjalizm w filozofii i literaturze, Książka i Wiedza.
  • Kowalska M. 1997. W poszukiwaniu straconej syntez y. Jean-Paul Sartre i paradygmaty filozoficznego myślenia, Wydawnictwo Spacja.
  • Kuhn T. 1968. Struktura rewolucji naukowych, tłum. H. Ostromęcka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Lévinas E. 2007. O uciekaniu, tłum. A. Czarnacka, Wydawnictwo IFiS PAN.
  • Mach E. 2009. Analiza wrażeń i stosunek sfery fiz ycznej do psychicznej, tłum. M. Miłkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Markowski M.P. 1999. L’ennui – ułamek historii, [w:] Nuda w kulturze, red. P. Czapliński, P. Śliwiński, Rebis, s. 290–316.
  • Markowski M.P. 2007. Polska literatura nowoczesna. Leśmian, Schulz, Witkacy, Universitas.
  • Markowski M.P. 2009. Pessoa – kaznodzieja wyrzeczenia, [w:] Życie na miarę literatury. Eseje, Wydawnictwo Homini.
  • Mattheus B. 2008. Cioran. Portret radykalnego sceptyka, tłum. R. Reszke, Wydawnictwo KR.
  • Nietzsche F. 2009. Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości, tłum. K. Drzewiecki, S. Frycz, Wydawnictwo Vis-à-vis/Etiuda.
  • Nycz R. 1997. Jęz yk modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wydawnictwo Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, „Leopoldinum”.
  • Piechaczek S., red. 2014. Cioran – w pułapce istnienia, Zakład Poligraficzny Sindruk.
  • Pessoa F. 2007. Księga niepokoju Bernarda Soaresa, pomocnika księgowego w Lizbonie, tłum. M. Lipszyc, Świat Literacki.
  • Prokopski J.A. 2007. Egzystencja i tragizm. Dialektyka ludzkiej skończoności. Krytyka nowożytnej i współczesnej myśli egzystencjalistycznej, Wydawnictwo Marek Derewiecki.
  • Puszko H. 1988. Mdłości – powieść z tezą czy antynomia kłamcy, „Studia Filozoficzne”, nr 11, s. 41–53.
  • Roszak J. 2013. Przestrzenią tu staje się czas. Hüzün, saudade (w stronę Fernanda Pessoi), [w:] Powinowactwa Pessoi. Szkice krytyczne, red. J. Roszak, A. Żychliński, Wydawnictwo Naukowe UAM, s. 149–164.
  • Sartre J.-P. 1948. Qu’est-ce que la littérature?, Gallimard.
  • Sartre J.-P. 1957. L’Être et le Néant, Gallimard.
  • Sartre J.-P. 1968. Słowa, tłum. J. Rogoziński, Państwowy Instytut Wydawniczy.
  • Sartre J.-P. 1974. Mdłości, tłum. J. Trznadel, Państwowy Instytut Wydawniczy.
  • Sartre J.-P. 1998. Egz ystencjalizm jest humanizmem, tłum. J. Krajewski, Wydawnictwo Literackie Muza.
  • Sartre J.-P. 2007. Byt i nicość. Zarys ontologii fenomenologicznej, tłum. J. Kieł¬basa i in., Wydawnictwo Zielona Sowa.
  • Sendyka R. 2015. Od kultury „ja” do kultury „siebie”. O zwrotnych formach w projektach tożsamościowych, Universitas.
  • Sheppard R. 2004. Problematyka modernizmu europejskiego, tłum. P. Wawrzyszko, [w:] Odkrywanie modernizmu. Przekłady i komentarze, red. R. Nycz, Universitas, s. 71–140.
  • Sloterdijk P. 2005. Bezinteresowny odwet: notatka o Cioranie, tłum. K. Tórz, „Twórczość”, nr 6, s. 94–97.
  • Spacks P.M. 1995. Boredom: The Literary History of a State of Mind, University of Chicago Press.
  • Stempowski J. 2005. Eseje dla Kassandry, Słowo/Obraz Terytoria.
  • Swoboda T. 2011. Cioran po polsku, „Literatura na Świecie”, nr 1/2, s. 370–391.
  • Tabucchi A. 2002. Kufer pełen ludzi, tłum. A. Wasilewska, „Literatura na Świecie”, nr 375–377(10–12), s. 96–119.
  • Toohey P. 2012. Historia nudy, tłum. K. Ciarcińska, Bellona.
  • Valéry P. 1960. Oeuvres, t. 2, Gallimard.
  • Vattimo G. 2006. Koniec nowoczesności, tłum. M. Surma-Gawłowska, Universitas.
  • Wilson C. 1959. Outsider, tłum. M. Traczewska, Wydawnictwo Literackie.
  • Zenith R. 2013. O „Księdze niepokoju”, tłum. M. Lipszyc, „Literatura na Świecie”, nr 3/4, s. 140–166.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-62abde60-b2b8-400e-a8d8-3c37c6dfca52
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.