Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

PL EN


2014 | 20 | 205-258

Article title

Oddział Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem Jana Stefki ps. „Mściciel” w latach 1945–1946 w świetle dokumentów UB

Content

Title variants

EN
The group of the National Armed Forces commanded by Jan Stefko nicknamed “The Revenge Taker” in years 1945–1946

Languages of publication

PL EN

Abstracts

PL
Po zakończeniu II wojny światowej myśli o wolnej i suwerennej ojczyźnie skłoniły Jana Stefkę do utworzenia oddziału NSZ, który miał przeciwstawić się totalitarnemu reżimowi komunistycznemu. Oddział powstał w styczniu 1946 roku w Golcowej i Domaradzu w powiecie brzozowskim. W czasie krótkiej, bo dwumiesięcznej, działalności oddział dokonał 24 napadów, kilku rozbrojeń posterunków MO, rozbrojeń żołnierzy WP, 3 zabójstw ludzi związanych z „bezpieką”, podejmując tym samym walkę z reżimem komunistycznym na początku jego istnienia. Oddział został zlikwidowany w ramach akcji pościgowej po dokonanym ataku na Przecław, bez udziału sieci agenturalnej, w wyniku której faktycznie uległ rozproszeniu. Część jego członków została zabita i skazana na wieloletnie więzienia, pozostali zaś ujawnili w UB swą działalność w oddziale „Mściciela”. Jan Stefko doświadczył losu wielu innych przywódców zbrojnego podziemia. Wprawdzie wyszedł obronną ręką z okrążenia w Grudnej i ponownie włączył się do antykomunistycznej partyzantki, jednak jesienią został zamordowany.
EN
After the end of the Second World War, thinking about the freedom and the sovereigin homeland made Jan Stefko to create the group of the NSZ. Its main cause was to stay against totalitarian and the communist regime. This group appeared in January 1946 in Golcowa and Domaradz in brzozowski district. Despite its short two month activity, its members attacked twenty four times, did a few disarmaments both of the police stations and the soldiers of the Polish Army. They also killed three persons connected with the Security Office. In this way they started fighting against the communist regime just at the beginning of its existance. However, this group was liguidated due to the pursuiting of the military operation in Przecław. Some of its members were killed or imprisoned for many years. The others, came out their activities. Jan Stefko experienced the fortune of many other leaders of Polish antycommunist guerrillas, however he was killed in autumn 1946.

Year

Volume

20

Pages

205-258

Physical description

Dates

published
2014-12-31

Contributors

  • Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

References

  • AIPN Kr, sygn. 307.81, t. 1, Kozłowski Józef.
  • AIPN Kr, sygn. 307/81, t. 1, Akta podręczne dotyczące PUBP w Dębicy.
  • AIPN Kr, sygn. 307/81, t. 2, Akta w sprawie zbrodnicza działalność funkcjonariuszy PUBP Dębica.
  • AIPN Rz, sygn. 190/280, Noster Franciszek.
  • AIPN Rz, sygn. 043/421, Paulo Kazimierz.
  • AIPN Rz, sygn. 051/105, Dokumenty dotyczące Jana Stefko ps. „Mściciel”.
  • AIPN Rz, sygn. 180/1119/J, Dzięgiel Walenty.
  • AIPN Rz, sygn. 180/1600/J, Kosydar Stanisław.
  • AIPN Rz, sygn. 04/128, Sprawozdania z pracy PUBP Dębica za lata 1945–1949.
  • AIPN Rz, sygn. 0172/14/J, Charakterystyka nr 13 oddziału Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ) pod dowództwem Stefko Jana ps. „Mściciel”.
  • AIPN Rz, sygn. 05/24, Charakterystyka nr 8 reakcyjnej bandy terrorystyczno-rabunkowej o zabarwieniu NSZ pod dowództwem Antoniego Żubryda „Zucha”.
  • AIPN Rz, sygn. 05/48, Charakterystyka nr 28 bandy terrorystyczno-rabunkowej pod dowództwem Aleksandra Rusina ps. „Rusal”.
  • AIPN Rz, sygn. 043/421, Sprawa agenturalno-poszukiwawcza kryptonim „Rozwiedziony” dotycząca Jana Stefko ps. „Mściciel”, dowódca oddziału NSZ, należał również do „Ognia”. Podejrzany o dokonanie morderstw, rozstrzelany w 1946 r.
  • APRz, sygn. 26, Starostwo Powiatowe w Dębicy; przestępczość ogólna i jej zwalczanie rok 1946.
  • Ludwik Różański (zebrane przez autora w 2014 roku).
  • Chmielowiec P., Urząd Bezpieczeństwa w Brzozowie 1944–1956. Rzeszów 2008.
  • Dereń B., Józef Kuraś, „Ogień”. Partyzant Podhala. Warszawa 2000.
  • Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu. Pod red. J. Buszki, F. Kiryka. Kraków 1995.
  • Fornal P., Konspiracja akowska i poakowska w powiecie brzozowskim (1939–1949). Rzeszów 2010.
  • Jaśniak J., Trzej od „Mściciela”. „Katolik” R. [8]: 1989, nr 27, s. 10.
  • Piątek W., Dzieje parafii Siedliska Bogusz od XIV do XXI wieku. Tuchów 2010.
  • Stanaszek B., Sprawa agenturalna „Północ”, Represje UB wobec działaczy na pograniczu powiatów: jasielskiego, dębickiego i tarnowskiego. Brzostek 2009.
  • Surdej M., Oddział partyzancki Wojciecha Lisa 1941–1948. Rzeszów–Mielec 2009.
  • Syrek W., Przeciw brunatnemu i czerwonemu zniewoleniu. Józef Cieśla „Topór”. Krosno 2009.
  • Twarze bezpieki w Polsce południowo-wschodniej 1944–1990. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa. Informator personalny. Pod red. J. Izdebskiego, K. Kaczmarskiego, M. Krzysztofińskiego. Rzeszów 2007.
  • Zagórski A., Walka o niepodległy byt narodu polskiego. W: Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu. Pod red. J. Buszki, F. Kiryka. Kraków 1995, s. 513–518.

Document Type

Publication order reference

Identifiers

ISBN
0867-8294
URI
http://czasopisma.upjp2.edu.pl/foliahistoricacracoviensia/article/view/654/577

YADDA identifier

bwmeta1.element.desklight-6482a3e4-6445-4fff-8055-7cb275476fee
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.