PL EN


Journal
2011 | 24 | 87-100
Article title

Danziger Einkäufe und Ausgaben des Bischofs Adam Stanisław Grabowski Mitte des 18. Jahrhunderts

Authors
Content
Title variants
PL
Gdańskie zakupy i wydatki biskupa Adama Stanisława Grabowskiego w połowie XVIII wieku.
Conference
This volume is dedicated to Professor Jerzy Trzoska on His seventieth birthday
Languages of publication
DE
Abstracts
PL
Artykuł powstał na podstawie analizy ksiąg rachunkowych biskupa Adama Stanisława Grabowskiego, kolejno: ordynariusza chełmińskiego, kujawskiego i warmińskiego. Na początku swojej kariery biskup przebywał w Gdańsku przez 9 miesięcy, od października 1737 do sierpnia 1738 roku. Wydał wówczas prawie 70 000 złotych polskich, przy czym wydatki na życie codzienne mieściły się w kwocie 31 000 złotych. (utrzymanie dworzan – 5%, służby – 9%, koszty wyżywienia, w tym czekolady – blisko 18%, wina i piwa – 6%, zakupy powozów, karet i koni – 22%, mebli i sprzętów kuchennych – 7,5%, zastawy stołowej – 4,5%, przedmiotów kultu, w tym krzyża i kielicha mszalnego – 11%, w końcu na prezenty i napiwki – 3%). Spośród kupców gdańskich najwięcej na tej dłuższej wizycie Grabowskiego zyskali Christoph Warholl i Wilhelm Wilcke. Szczególnie wiele uwagi poświęcał wówczas biskup Grabowski zakupom mebli i zastawy stołowej. Po awansie na biskupstwo warmińskie w 1741 roku Grabowski rezydował głównie w Lidzbarku. W dalszym ciągu utrzymywał jednak bliskie kontakty z gdańskimi kupcami, zwłaszcza mającymi na składzie wina i korzenie. Przeciętnie co pół roku przybywał do Lidzbarka wóz z „winami cudzoziemskimi”, przyprawami korzennymi, ostrygami, kawą i czekoladą, kupionymi u gdańskich kupców, m.in. Dawida Quadego, Franza Rottenburga, Louisa lub jego bratanka Jeana F. Mathy’ego czy Paula Schnaasego. W Gdańsku zamawiano także przedmioty będące wybitnymi działami sztuki złotniczej (zarówno świeckiej, jak i sakralnej), zwłaszcza u znakomitego tamtejszego złotnika Johanna Gottfrieda Schlaubitza (łącznie otrzymał on od biskupa za swe prace 59.000 złotych polskich). Adam Stanisław Grabowski ponownie przebywał przez dłuższy czas w Gdańsku w latach 1749–1750. Pełnił wówczas funkcję jednego z dwóch komisarzy mianowanych przez Augusta III, którzy mieli zapoznać się na miejscu z wewnętrznymi konfliktami społecznymi w mieście. W księdze wydatków biskupich z tego okresu odnotowano zakupy wina, piwa, a także cytryn i pomarańczy. Zakupiono wówczas również większe ilości sukna i innych materiałów. Wyciągając bardziej ogólne wnioski z analizowanych w niniejszym artykule przykładów, można powiedzieć, że o kosztach dłuższego pobytu polskiego magnata w Gdańsku decydowały głównie trzy typy wydatków. Po pierwsze – na żywność i napoje (wino, piwo, kawa, czekolada); po drugie – na utrzymanie i wyposażenie domu oraz stajni; po trzecie – na dworzan i służbę. Odrębne miejsce zajmowały oczywiście zakupy przedmiotów luksusowych i dzieł sztuki.
Journal
Year
Volume
24
Pages
87-100
Physical description
Contributors
  • Instytut Historii PAN
References
  • Biblioteka Ossolineum we Wrocławiu [Ossolineum-Bibliothek in Breslau], Ms. 4183/II
  • Cieślak E.: Einige Probleme der politischen und sozialen Auseinandersetzungen in Danzig in der Mitte des 18. Jahrhunderts, „Neue Hansische Studien“, 1970
  • Cieślak E.: Konfl ikty polityczne i społeczne w Gdańsku w połowie XVIII w. Sojusz pospólstwa z dworem królewskim [Politische und gesellschaftliche Konfl ikte in Danzig Mitte des 18. Jh. Allianz des Pöbels mit dem königlichen Hof], Wrocław 1972
  • Cieślak E.: Zagraniczne pożyczki Gdańska w XVIII w. [Ausländische Anleihen Danzig im 18. Jh.], „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych“ [Jahrbücher für Sozial- und Wirtschaftsgeschichte], 47, 1986
  • Dygdała J.: Adam Stanisław Grabowski (1698–1766): biskup, polityk, mecenas [Adam Stanisław Grabowski (1698–1766): Bischof, Politik, Mäzen], Olsztyn 1994
  • Furtak T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701–1815. Les prix a Gdańsk (Danzig) de 1701 a 1815 [Preise in Danzig in den Jahren 1701–1815], Lwów 1935
  • Kazusek S.: Fryjor gdański z dóbr księcia Pawła Karola Sanguszki w połowie XVIII wieku [Danziger ‘Fryjor’ aus den Besitztümern des Fürsten Paweł Karol Sanguszka Mitte des 18. Jh.], „Res Historica“, 27, 2009
  • Kordek K.: Mecenat artystyczny biskupa Adama Stanisława Grabowskiego [Kulturmäzenat des Bischofs Adam Stanisław Grabowski], „Rocznik Olsztyński“ [Allensteiner Jahrbuch], 11, 1975
  • Zielińska T.: Osiemnastowieczna transakcja zakupu fortepianu [Flügelkauf – eine Transaktion im 18. Jh.], „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej“ [Vierteljahrschrift für Geschichte der materiellen Kultur], 15, 1967, 3
  • Zielińska T.: Przyczynek do sprawy własności szlacheckiej w Gdańsku [Beitrag zur Frage des Adelseigentums in Danzig], in: Ludzie, kontakty, kultura XVI–XVIII w. Prace ofiarowane Profesor Marii Boguckiej [Leute, Kontakte, Kultur 16.–18. Jh. Bearbeitungen geschenkt an Frau Professor Maria Bogucka], hg. v. J. Kowecki, J. Tazbir, Warszawa 1997
  • Zielińska T.: Szlacheccy właściciele nieruchomości w miastach XVIII w. [Adelige Eigentümer städtischer Immobilien im 18. Jh.], Warszawa–Łódź 1987
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-7eec2c67-f8f8-4500-a288-4181629a0b8a
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.