PL EN


2014 | 102 | 97-106
Article title

Zmiany środowiska u schyłku vistulianu w Polsce Środkowej w świetle badań w stanowisku Koźmin Las

Content
Title variants
EN
Environmental changes at the Vistulian decline in Central Poland as seen from the Koźmin Las site
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Wielokierunkowe wyniki badań w stanowisku Koźmin Las przeanalizowano w aspekcie rozpoznania szybkich naturalnych zmian w geosystemach podczas późnego glacjału. Krótkie zdarzenia, zrekonstruowane na rozległym płaskim dnie doliny dużej nizinnej rzeki w staroglacjalnym obszarze Polski Środkowej, odniesiono do zjawisk o charakterze globalnym. Podkreślono cechy zgodne ze schematem wypracowanym na podstawie rdzeni grenlandzkich i stanowisk stratotypowych lądowego środowiska Polski Środkowej oraz specyfikę wynikającą z uwarunkowań lokalnych. Wskazano cechy osadów, których roz-poznanie poszerzyło wiedzę o ewolucji środowiska regionu łódzkiego i przyczyniło się do wzrostu znaczenia stanowiska.
EN
Multidisciplinary investigations carried out at Koźmin Las have been analysed in the aspect of recognition of fast natural climate changes in geosystems during the Vistulian Late Glacial. A series of short events, reconstructed for the exten-sive valley of a large lowland river in the old morainic area of Central Poland, has been related to global changes. Features in accordance with the scheme for Greenland ice core records and with the stratotypes of terrestrial palaeoenvironment of Central Poland have been highlighted. Properties of deposits which contributed to the knowledge of evolution of the Łódź Region have been pointed out.
Year
Volume
102
Pages
97-106
Physical description
Dates
published
2014
Contributors
  • Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Katedra Geomorfologii i Paleogeografii
References
  • Alley R.B., Meese D.A., Shuman C.A., Gow A.J., Taylor K.C., Grootes P.M., White J.W.C., Ram M., Waddington E.D., Mayewski P.A., Zielinski G.A., 1993 – Abrupt increase in Greenland snow accumulation at the end of the Younger Dryas event. Nature, 362: 527-529.
  • Björck S., Walker M., Cwynar L., Johnsen S., Knudsen K.-L., Lowe J., Wohlfarth B., and INTIMATE Members, 1998 – An event stratigraphy for the last Termination in the North Atlantic region based on the Greenland ice-core record: a proposal by the INTIMATE group. Journal of Quaternary Science, 13, 4: 283-292.
  • Bluszcz A., 2000 – Datowanie luminescencyjne osadów czwartorzędowych – teoria, ograniczenia, problemy interpretacyjne. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Geochronometria, 17: 104 s.
  • Brauer A., Haug G.H., Dulski P., Sigman D.M., Negendank J.F., 2008 – An abrupt wind shift in western Europe at the onset of the Younger Dryas cold period. Nature Geoscience, 1: 520-523.
  • Brooks S.J., Langdon P.G., 2014 – Summer tem-perature gradients in northwest Europe during the Lateglacial to early Holocene transition (15 – 8 ka BP) inferred from chironomid assemblages. Quaternary International, 341: 80-90.
  • Dylikowa A., 1967 – Wydmy środkowopolskie i ich znaczenie dla stratygrafii schyłkowego plejstocenu. W: R. Galon, J. Dylik (red.), Czwartorzęd Polski. PWN, Warszawa: 353-371.
  • Dzieduszyńska D., 2011 – Ochłodzenie młodszego dryasu i jego efekty morfogenetyczne w regionie łódzkim. Acta Geographica Lodziensia, 98: 104 s.
  • Dzieduszyńska D., 2013 – Stan wiedzy o późnym vistulianie w regionie łódzkim. Acta Geographica Lodziensia, 101: 25-36.
  • Dzieduszyńska D., Petera-Zganiacz J., 2012 – Geologic position of the Younger Dryas sub-fossil forest in the Warta River Valley, central Poland. Bulletin of the Geological Society of Finland, 84: 69-79.
  • Dzieduszyńska D., Forysiak J., 2013 – Sygnały zmian środowiskowych późnego vistulianu w archiwach biogenicznych region łódzkiego. Acta Geographica Lodziensia, 101: 37-48.
  • Dzieduszyńska D., Kittel P., Petera-Zganiacz J., Twardy J., 2012 – Paleogeograficzne elmenty rozwoju doliny Warty w Kotlinie Kolskiej w świetle badań w stanowisku „Koźmin Las”. Acta Geographica Lodziensia, 100: 35-49.
  • Dzieduszyńska D., Twardy J., 2014 – Ogólna charakterystyka stanowiska Koźmin Las. Acta Geographica Lodziensia, 102: 11-21.
  • Dzieduszyńska D.A., Kittel P., Petera-Zganiacz J., Brooks S.J, Korzeń K., Krąpiec M., Pawłowski D., Płaza D.K., Płóciennik M., Stachowicz-Rybka R., Twardy J., 2014a – Environmental influence on forest development and decline in the War-ta River valley (Central Poland) during the La-te Weichselian. Quaternary International, 324: 99-114.
  • Dzieduszyńska D., Petera-Zganiacz J., Twardy J., Kittel P., Moska P., Adamiec G., 2014b – Optical dating and sedimentary record from the terrace depositional profile of the Warta River (Central Poland). Geochronometria, 41 (4): 361-368.
  • Forysiak J., 2005 – Rozwój doliny Warty między Burzeninem i Dobrowem po zlodowaceniu warty. Acta Geographica Lodziensia, 90: 116 s.
  • Forysiak J., 2012 – Zapis zmian środowiska przyrodniczego późnego vistulianu i holocenu w osadach torfowisk regionu łódzkiego. Acta Geographica Lodziensia, 99: 164 s.
  • Goslar T., 1996 – Naturalne zmiany atmosferycznej koncentracji radiowęgla w okresie szybkich zmian klimatu na przełomie vistulianu i holocenu. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Geochronometria, 15: 196 s.
  • Goslar T., Arnold M., Bard E., Kuc T., Pazdur M.F., Ralska-Jasiewiczowa M., Różański K., Tisnerat N., Walanus A., Wicik B., Więckowski K., 1995 – High concentra-tion of atmospheric 14C during the Younger Dryas. Nature, 377: 414-417.
  • Goździk J., 1995 – A permafrost evolution and its impact on some depositional conditions between 20 and 10 ka in Poland. Biuletyn Peryglacjalny, 34: 53-72.
  • Huisink M., 2000 – Changing river styles in re-sponse to Weichselian climate changes in the Vecht valley, eastern Netherlands. Sedimentary Geology, 133: 115-134.
  • Isarin R.F.B., Bohncke S.J.P., 1999 – Mean July Temperatures during the Younger Dryas in Northwestern and Central Europe as Inferred from Climate Indicator Plant Species. Quaternary Research, 51: 158-173.
  • Iversen J., 1954 – The late-glacial flora of Denmark and its relation to climate and soil. Danmarks Geologiske Undersogelser, ReakkeII, 80: 87-119.
  • Kalińska E., Wyszomierski M., 2010 – Nowe dane odnośnie do genezy i wieku form stożkopodobnych południowej części Niziny Środkowomazowieckiej. Landform Analysis, 13: 27-31.
  • Karaszewski W., 1972 – Pokrywowe utwory pyłowe w Polsce środkowej. Kwartalnik Geologiczny, 16, 1: 171-181.
  • Kasse C., 2002 – Late Weichselian (O.I.S. 2 to 1 Transition) climate change and fluvial response, Maas valley, the Netherlands. Konferencja „Transformacja systemów fluwialnych i stokowych w późnym vistulianie i holocenie”. Łódź-Uniejów, 25–27 września 2002 r.: 18.
  • Kittel P., Petera-Zganiacz J., Dzieduszyńska D., Twardy J., Krąpiec M., Bijak Sz., Bronisz K., Zasada M., Płaza D., 2012 – Badania „kopalnego lasu” ze schyłku vistulianu w dolinie Warty (Kotlina Kolska, środkowa Polska). Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej, 1 (30), 238-245.
  • Kasse C., Huijzer A.S., Krzyszkowski D., Bohncke S.P.J., Coope G.R., 1998 – Weichselian Late Pleniglacial and Late-glacial depositional environments, Coleoptera and pe-riglacial climatic records from central Poland (Bełchatów). Journal of Quaternary Sciences, 13: 455-469.
  • Klatkowa H., 1996 – Przejawy obecności wieloletnie zmarzliny w środkowej Polsce, w ciągu ostatnich 150 tys. lat. Biuletyn Peryglacjalny, 35: 45-72.
  • Krajewski K., 1977 – Późnoplejstoceńskie i holoceńskie procesy wydmotwórcze w pradolinie warszawsko-berlińskiej w widłach Warty i Neru. Acta Geographica Lodziensia, 39: 87 s.
  • Litt T., Brauer A., Goslar T., Merkt J., Bałaga K., Muller H., Ralska-Jasiewiczowa M., Stebich M., Negendank J.F.W., 2001 – Correlation and synchronisation of Lateglacial continental sequences in northern central Europe based on annually laminated lacustrine sediments. Qu-aternary Science Review, 20: 1233-1249.
  • Madeyska T., 1998 – Zróżnicowanie roślinności Polski u schyłku ostatniego zlodowacenia. Studia Geologica Polonica, 113: 137-180.
  • Petera J., 2002 – Vistuliańskie osady dolinne w basenie uniejowskim i ich wymowa paleogeograficzna. Acta Geographica Lodziensia, 83: 164 s.
  • Petera-Zganiacz J., Dzieduszyńska D., 2007 – Wymowa paleogeograficzna horyzontu pni kopalnych w osadach późnego vistulianu. Acta Geographica Lodziensia, 93: 57-66.
  • Petera-Zganiacz J., Dzieduszyńska D.A., Twardy J., Pawłowski D., Półciennik M., Lutyńska M., Kittel P., w druku – Younger Dryas flood events: A case study from the middle Warta River valley (Central Po-land). Quaternary International.
  • http://doi.org/10.1016/j.quaint.2014.09.074
  • Płóciennik M., Self A., Birks H.J.B., Brooks S.J., 2011 – Chironomidae (Insecta: Diptera) succession in Żabieniec bog and its palaeo-lake (Central Poland) through the Late Weichselian and Holocene. Paleogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 307: 150-167.
  • Ralska-Jasiewiczowa M., Goslar T., Madey-ska T., Starkel L., 1998 – Lake Gościąż, central Poland. A monographic study. Part 1. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Science, Kraków: 340 s.
  • Rotnicki K., 1970 – Główne problem wydm śródlądowych w Polsce w świetle badań wydmy w Węglewicach. Prace Komisji Geograficzno-Geologicznej PTPN, XI, 2: 146 s.
  • Rotnicki K., 1983 – Modelling past discharges of meandering rivers. In: K.J. Gregory (ed.), Background to palaeohydrology. Wiley and Sons, Chichester.
  • Rotnicki K., 1991 – Retrodiction of palaeodischarges of meandering and sinuous alluvial rivers and its palaeohydroclimatic im-plications. W: L. Starkel, K.J. Gregory, J.B. Thornes (eds) Temperate Palaeohydrology. J. Wiley and Sons Ltd: 431-472.
  • Schild R., 1982 – Stratygrafia archeologiczna wydm śródlądowych widziana z Mazowsza. Roczniki Gleboznawcze, XXXIII, 3-4: 59-79.
  • Starkel L., 2011 – Present-day events and the evaluation of Holocene palaeoclimatic proxy data. Quaternary International, 229: 2-7.
  • Steffensen J.P., Andersen K.K., Bigler M., Clausen H.B., Dahl-Jensen D., Fischer H., Goto-Azuma K., Hansson M., John-sen S.J., Jouzel J., Masson-Delmotte V., Popp T., Rasmussen S.O., Rothlisberger R., Ruth U., Stauffer B., Siggaard-Andersen M.-L., Sveinbjörnsdóttir A.E., Svensson A., White J.W.C., 2008 – High-resolution Greenland ice core data show abrupt climate change happens in few years. Science, 321: 680-684.
  • Tobolski K. (red.), 1998 – Paleoekologiczne studium późnoglacjalnych osadów Jeziora Lednica w Imiołkach (Lednicki Park Krajobrazowy). Biblioteka Studiów Lednickich, tom IV. Wyd. Homini, Bydgoszcz: 80 s.
  • Turkowska K., 2006 – Geomorfologia regionu łódzkiego. Wyd. UŁ, Łódź: 237 s.
  • Turkowska K., Forysiak J., Petera J., Miotk-Szpiganowicz G., 2000 – Morfogeneza powierzchni Kotliny Kolskiej w okolicach Koźmina. Acta Geographica Lodziensia, 78: 98-134.
  • Turkowska K., Forysiak J., Petera J., Miotk-Szpiganowicz G., 2004 – A Warta River system during the Younger Dryas in the Koło Basin (Middle Poland). Quaestiones Geographicae, 23: 83-107.
  • Turner F., Tolksdorf J.F., Viehberg F., Schwalb A., Kaiser K., Bittmann F., van Bramann U., Pott R., Staesche U., Breest K., Veil S., 2013 – Lateglacial/early Holocene fluvial reactions of the Jeetzel river (Elbe valley, northern Germany) to abrupt climatic and environmental changes. Quaternary Science Reviews, 60: 91-109.
  • Twardy J., 2014 – Litologiczna charakterystyka osadów w stanowisku Koźmin Las i ich interpretacja paleogeograficzna. Acta Geographica Lodziensia. 102: 23-38.
  • Tylmann W., 2011 – Jeziorne osady rocznie lami-nowane w północnej Polsce: aktualny stan rozpoznania, postępy metodyczne i perspektywy badawcze. Studia Limnologica et Telma-tologica, 5,1: 23-41.
  • Vandenberghe J., 2002 – The relation between climate and river processes, landform and de-posits during the Quaternary. Quaternary International, 91: 17-23.
  • van der Hammen T., van Geel B., 2008 – Char-coal in soils of the Alleröd-Younger Dryas transition were the result of natural fires and not necessarily the effect of the extra-terrestrial impact. Geologie en Mijnbouw, 87 (4): 359-361.
  • Walker M.J.C., Bjorck S., Lowe J.J., Cwynar L.C., Johnsen S., Knudsen K.-L., Wohlfarth B., INTIMATE group, 1999 – Isotopic ‘events’ in the GRIP ice core: a stratotype for the late Pleistocene. Quaternary Science Review, 18: 1143-1150.
  • Wasylikowa K., 1964 – Roślinność i klimat późnego glacjału w środkowej Polsce na podstawie badań w Witowie koło Łęczycy. Biuletyn Peryglacjalny, 13: 261-376.
  • Wasylikowa K., 1999 – Przemiany roślinności jako odbicie procesów wydmotwórczych i osadniczych w młodszym dryasie i holocenie na stanowisku archeologicznym w Witowie koło Łęczycy. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Ser. Arch., 41: 43-79.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
0065-1249
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-8dde0762-c7ab-4236-a952-cc8968a0dfd2
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.