PL EN


2017 | 65 | 5: Neofilologia | 73-91
Article title

„Zalążki pisarstwa”. Zbiór ekscerptów Jean Paula a zmiana paradygmatu wiedzy na przełomie XVIII i XIX wieku

Title variants
EN
“Germ Cells of Writing”: The Collection of Excerpts by Jean Paul and the Shift of Knowledge Paradigms at the Turn of the 19th Century
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Ekscerpty Jean Paula (1763-1825) stanowią jedyny w swoim rodzaju zbiór wypisów z wszystkich dostępnych pisarzowi źródeł pisanych, niedający się porównać z innymi tego typu zbiorami w Niemczech na przełomie XVIII i XIX wieku. Celem artykułu jest przedstawienie sztuki ekscerpowania Jean Paula i wskazanie — na podstawie wybranych przykładów — na jej fundamentalne znaczenie dla jego twórczości literackiej w kontekście historycznej zmiany paradygmatu wiedzy i kryzysu możliwości poznawczych, z jakim mamy do czynienia pod koniec XVIII wieku. Pojęciem kluczowym jest tu zbieranie, rozumiane za Manfredem Sommerem nie tylko jako nastawione na cele praktyczne kolekcjonowanie, ale przede wszystkim jako czynność zachowująco-estetyczna. Ekscerpty niemieckiego pisarza dokumentują zderzenie tradycji z nowoczesnością, uniwersalności ze specjalizacją, antycypując techniki zarządzania wiedzą i metody redukcji złożoności, które będą charakterystyczne dopiero dla epoki mediów elektronicznych.
EN
The excerpts of Jean Paul (1763-1825) present a unique collection of extracts from all written and accessible sources used by this writer. It is incomparable to any other collections existing in Germany around 1800. The aim of the article is to describe Jean Paul's art of excerpting and, based on compelling examples, to show its fundamental significance for his literary work, taking into consideration the historical shift of knowledge paradigms and the crisis of cognitive posibilities of man taking place at the end of the 18th century. The key concept is collection which, according to Manfred Sommer, means more than just a procedure driven by practical aims. In substance, it aims at preserving knowledge and putting it into an esthetical order. The German writer’s excerpts document the collision of tradition and innovation, universality and specialization. They anticipate several techniques of knowledge management and complexity reduction which will be characteristic as late as in the age of electronic media.
Contributors
References
  • Berend, Eduard. Jean Pauls Persönlichkeit in Berichten der Zeitgenossen. Weimar: Böhlau, 2001.
  • Brecher, Adolf. „Tetzel”. Allgemeine Deutsche Biographie 37 (1984): 605–609.
  • Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm. 16 Bde in 32 Teilbänden. Vol. 14. Leipzig: Hirzel, 1854–1962.
  • Eisenhauer, Georg. „Der Vogel Merops. Jean Pauls humoristische Metaphorik”. Jahrbuch der Jean Paul Gesellschaft 26/27 (1991/1992): 319–321.
  • Foucault, Michel. Słowa i rzeczy. Archeologia nauk humanistycznych. Przeł. Tadeusz Komendant. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2006.
  • Jean Paul. Sämtliche Werke. Historisch-kritische Ausgabe. Red. Eduard Berend. Vol. III/6. Weimar, Berlin: Böhlau, 1952.
  • Jean Paul. Sämtliche Werke. Red. Norbert Miller. München: Hanser, 2000.
  • Jean Paul. „Estetyka. Kurs przygotowawczy”. W: Pisma niemieckich romantyków. Red. Tadeusz Namowicz, przeł. Krystyna Krzemienowa, 483–544. Wrocław: Ossolineum, 2000.
  • Jean Paul. „Exzerpte. Digitale Edition”. Dostęp: 12.11.2016. http://www.jp-exzerpte.uni-wuerzburg.de.
  • Kita-Huber, Jadwiga. Jean Paul und das Buch der Bücher: Zur Poetisierung biblischer Metaphern, Texte und Konzepte. Hildesheim: Olms, 2015.
  • Kilcher, Andreas B. mathesis und poiesis. Die Enzyklopädik der Literatur 1600-2000. München: Fink, 2003.
  • Lessing, Gotthold Ephraim. Sämmtliche Schriften. Red. Karl Lachmann. Vol. 1. Berlin: Voß’sche Buchhandlung, 1838.
  • Müller, Götz. Jean Pauls Exzerpte. Würzburg: Königshausen & Neumann, 1988.
  • Sick, Birgit. „His trails do not fade. Jean Pauls Schreibwerkstatt als Hypertext”. Jahrbuch der Jean Paul Gesellschaft 50 (2015): 57–94.
  • Sommer, Manfred. Zbieranie. Próba filozoficznego ujęcia. Przeł. Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2003.
  • Titzmann, Michael. „Kulturelles Wissen — Diskurs — Denksystem. Zu einigen Begriffen der Literaturgeschichtsschreibung”. Zeitschrift für französische Sprache und Literatur 94 (1989): 47–61.
  • Ueding, Gert (red.). Historisches Wörterbuch der Rhetorik. Vol. 3. Tübingen: Niemeyer, 1996.
  • Warkocki, Wawrzyn. „Próba krytyka archeologii wiedzy Michela Foucaulta”. Preteksty 11 (2011): 65–75.
  • Will, Manfred. „Die elektronische Edition von Jean Pauls Exzerptheften”. Dostęp: 16.11.2016. http://computerphilologie.uni-muenchen.de/jg02/will.html.
  • Wolff, Christian. „Vernünfftige Gedancken von Gott, der Welt und der Seele des Menschen, und allen Dingen überhaupt”. W: Gesammelte Werke. Red. Charles A. Corr. Vol. I/2. Hildesheim: Olms, 1983
  • Zedler, Johann Heinrich (red.). Großes vollständiges Universal-Lexicon aller Wissenschaften und Künste. Vol. 14. Leipzig, Halle: Zedler, 1735.
  • Zuber, Klaus. „Jean Paul: ‘Die Taschenbibliothek’”. mediamischmasch. beiträge zu den themen medien / kommunikation / uvm. Dostęp: 06.12.2016. https://mediamischmasch.wordpress.com/ 2013/ 04/15/jean-paul-die-taschenbibliothek/.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-91d99322-99a5-4df5-9f10-7a7f7da4abb2
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.