PL EN


2017 | 13 | 3 | 52-69
Article title

Zapisy autobiograficzne – od doświadczenia do map interpretatorów

Content
Title variants
EN
Written Autobiographical Records—From Experience to Interpreters’ Maps
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Zapisy wspomnień (np. pamiętniki, dzienniki, listy) jako najlepsze źródło danych biograficznych w socjologii „złoty wiek” mają już za sobą. Od początku lat 80. zeszłego stulecia liczba ogłaszanych konkursów na materiały autobiograficzne dramatycznie się zmniejszyła. W kontekście współczesnych przemian społecznych, demokratyzacji form zapisu i związanego z tym rozwoju „wyobraźni socjologicznej”, istnieje potrzeba „odświeżenia” refleksji o wybranych elementach metody dokumentów osobistych, która na świecie jest rozpoznawana za sprawą między innymi Floriana Znanieckiego. Ta refleksja dotyczy trojakiego rodzaju zagadnień. Po pierwsze, etycznego uwikłania opisów fenomenologicznych w potoczne i naukowe interpretacje; po drugie, doświadczeniowych i refleksyjnych cech aktu zapisu, charakteryzującego zarówno badanych, jak i badaczy; po trzecie, możliwości procedury mapowania zapisów autobiograficznych z wykorzystaniem map mentalnych (concept maps). Te zagadnienia zostały w artykule przedstawione w odniesieniu do literatury socjologicznej i niesocjologicznej, bowiem społeczne zakorzenienie praktyk piśmiennych przekracza granice dyscyplin. Elastyczność, otwartość i prostota procedury mapowania uwrażliwia teoretyków, jak i praktyków spoza środowiska akademickiego na obecne możliwości opisu zakorzenienia doświadczeń człowieka w rozwarstwionych, ale uporządkowanych obszarach życia codziennego.
EN
The golden age of memories recorded in written form (e.g., memoirs, diaries, letters) as the best source of biographical information in sociology has come to an end. Since the early 1980s, the number of contests for autobiographical documents has rapidly decreased. In the context of modern social changes, democratization of forms of written record, and the related development of “sociological imagination” there arises a need to “refresh” reflections on several elements of the method of personal documents, which is recognized worldwide thanks to, among others, Florian Znaniecki. This reflection concerns three categories of issues. First, the ethical involvement of phenomenological descriptions in casual and scientific interpretations; second, experience-related and reflective features of an act of creating a record, characteristic for both the researched and the researchers; third, the procedure of mapping written autobiographical records with the use of concept maps. These issues are presented in the article in relation to sociological and non-sociological literature, as social grounding of writing acts crosses disciplinary boundaries. Flexibility, openness, and simplicity of the mapping procedure make both theorists and practitioners from outside the university milieu aware of present possibilities of describing the grounding of human experience in multi-tier but ordered spheres of everyday life.
Year
Volume
13
Issue
3
Pages
52-69
Physical description
Dates
published
2017-08-31
Contributors
References
  • Bertaux Daniel (2012) Analiza pojedynczych przypadków (au cas par cas) [w:] Kaja Kaźmierska, red., Metoda biograficzna w socjologii. Kraków: Nomos, s. 309‒333.
  • Bourdieu Pierre, Wacquant Loic J. D. (2001) Zaproszenie do socjologii refleksyjnej. Przełożyła Anna Sawisz. Warszawa: Wyd. Oficyna Naukowa.
  • Blumer Herbert (2007) Interakcjonizm symboliczny. Perspektywa i metoda. Przełożyła Grażyna Woroniecka. Kraków: Nomos.
  • Buchner Anna, Maryl Maciej (2015) Nowi literaci. Warsztat twórczy blogerów w kontekście współczesnych przemian kultury literackiej [w:] D oliński Wojciech, J erzy Ż urko, K atarzyna Grzeszkiewicz-Radulska, Sylwia Męcfal, red., Rzeczywistość i zapis. Problemy badania tekstów w naukach społecznych i humanistycznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 33‒51.
  • Chałasiński Józef (1971) Dokumentalno-kulturowe wartości pamiętnikarstwa ludowego [w:] Stanisław Adamczyk, Stanisław Dyksiński, Franciszek Jakubczak, red., Pół wieku pamiętnikarstwa. Warszawa: LSW, s. 21‒25.
  • Chałasiński Józef (1979) Drogi awansu społecznego robotnika. Stadium oparte na autobiografiach robotników. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
  • Cohen J. Ira (2003) Teorie działania i teorie praxis [w:] Bryan S. Turner, red., Teoria społeczna. Przełożyły Grażyna Woroniecka, Anna Gąsior-Niemiec. Warszawa: Oficyna Naukowa, s. 83‒126.
  • Czyżewski Marek (2013) Socjologia interpretatywna i metoda biograficzna: przemiana funkcji, antyesencjalistyczne wątpliwości oraz sprawa krytyki. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 9, nr 4, s. 14‒27 [dostęp 6 marca 2014 r.]. Dostępny w Internecie: ‹http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/volume24_pl.php›.
  • Czyżewski Marek, Rokuszewska-Pawełek Alicja (1989) Analiza autobiografii Rudolpha Hössa [w:] Antonii Sułek, Krzysztof Nowak, Anna Wyka, red., Poza granicami socjologii ankietowej. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 237‒250.
  • Deleuze Gilles, Guattari Félix (2015) Tysiąc plateau. Przekład Fundacja Bęc Zmiana. Warszawa: Wyd. Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana.
  • Depraz Natalie (2010) Zrozumieć fenomenologię. Praktyka konkretu. Przełożyła Agata Czarnacka. Warszawa: Oficyna Naukowa.
  • Doliński Wojciech (2012) Nowe ślady – stare drogi. Europa w pamiętnikach Polaków. Kraków: Nomos.
  • Doliński Wojciech (2013) Społeczne tworzenie niepełnosprawności w kontekście fenomenologicznych założeń badawczych. „Niepełnosprawność i Rehabilitacja”, nr 4, s. 3−16.
  • Doliński Wojciech, Żurko Jerzy (2016) Wybrane problemy statusu poznawczego tekstów pisanych – wprowadzenie [w:] Doliński Wojciech, Jerzy Żurko, Katarzyna Grzeszkiewicz-Radulska, Sylwia Męcfal, red., Rzeczywistość i zapis. Problemy badania tekstów w naukach społecznych i humanistycznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 7‒30.
  • Donguy Jacques (2014) Poezja eksperymentalna. Epoka cyfrowa (1953-2007). Przełożyła Magdalena Madej. Gdańsk: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria.
  • Duch Włodzimierz (2011) Jak reprezentowane są pojęcia w mózgu i co z tego wynika [w:] Józef Bremer, Adam Chuderski, red., Pojęcia. Jak reprezentujemy i kategoryzujemy świat. Warszawa: Universitas, s. 459‒494.
  • Eco Umberto (2008a) Interpretacja i historia [w:] Stefan Collini, red., Interpretacja i nadinterpretacja. Przełożył Tomasz Bieroń. Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 28−50.
  • Eco Umberto (2008b) Pomiędzy autorem i tekstem [w:] Stefan Collini, red., Interpretacja i nadinterpretacja. Przełożył Tomasz Bieroń. Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 76−100.
  • Eppler J. Martin (2006) A Comparison between Concept Maps, Mind Maps, Conceptual Diagrams, and Visual Metaphors as Complementary Tools for Knowledge Construction and Sparing. „Information Visualization”, vol. 5, s. 202‒210.
  • Flick Uwe (2011) Jakość w badaniach jakościowych. Przełożył Paweł Tomanek. Warszawa: PWN.
  • Gadamer Hans-Georg (2004) Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Przełożył Bogdan Baran. Warszawa: PWN.
  • Geertz Clifford (1998) O gatunkach zmąconych (Nowe konfiguracje myśli społecznej) [w:] Ryszard Nycz, red., Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków: Wyd. Baran i Suszczyński, s. 214‒235.
  • Geertz Clifford (2005) Interpretacje kultur. Wybrane eseje. Przełożyła Maria M. Piechaczek. Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  • Glaser G. Barney, Strauss Anselm L. (2009) Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego. Przełożył Marek Gorzko. Kraków: Nomos.
  • Goldman F. Ellen, Swayze Susan (2012) In-Depth Interviewing with Healthcare Corporate Elites: Strategies for Entry and Engagement. „Internationale Journal of Qualitative Methods”, vol. 11, no. 3, s. 230‒243.
  • Goody Jack (2011) Poskromienie myśli nieoswojonej. Przełożył Marcin Szuster. Warszawa: PIW.
  • Gorzko Marek (2009) Wprowadzenie do wydania polskiego. Przeciw „weryfikatorom”: projekt metodologiczny Odkrywania Teorii Ugruntowanej Barneya Glasera i Anselma Straussa [w:] Barney G. Glaser i Anselm
  • L. Strauss Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego. Przełożył Marek Gorzko. Kraków: Nomos, s. XXXI‒XL.
  • Gryko Czesław (1989) Józef Chałasiński. Socjologiczna teoria kultury. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
  • Gurvitch Georges (1985) Społeczne ramy poznania [w:] Andrzej Chmielecki i in., red., Problemy socjologii wiedzy. Przełożyli Andrzej Chmielecki i in. Warszawa: PWN, s. 460‒476.
  • Hałas Elżbieta (2008) Wstęp do wydania polskiego [w:] Metoda Socjologii. Przełożyła Elżbieta Hałas. Warszawa: PWN, s. 7‒28.
  • Harris Roy (2014) Racjonalność a umysł piśmienny. Przełożyła Marta Rakoczy. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.
  • Helling K. Ingeborg (1990) Metoda badań biograficznych [w:] Jan Włodarek, Marek Ziółkowski, red., Metoda biograficzna w socjologii. Warszawa, Poznań: PWN, s. 13‒37.
  • Hopfinger Maryla (2010) Literatura i media po 1989 roku. Warszawa: Oficyna Naukowa.
  • Horolets Anna, Bielecka-Prus Joanna, red., (2013) Metodologiczne i teoretyczne dylematy analizy dyskursu. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 9, nr 1 [dostęp 22 lutego 2015 r.]. Dostępny w Internecie: ‹http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/volume21_pl.php›.
  • Jakubczak Franciszek (1971) Pół wieku pamiętnikarstwa inspirowanego [w:] Stanisław Adamczyk, Stanisław Dyksiński, Franciszek Jakubczak, red., Pół wieku pamiętnikarstwa. Warszawa: LSW, s. 5‒17.
  • Jakubczak Franciszek (1983) Wykaz konkursów na pamiętniki w Polsce w latach 1921-1979 [w:] Bronisław Gołębiowski, Mieczysław Grad, Franciszek Jakubczak, red., Pamiętniki Polaków 1918–1979. Antologia pamiętnikarstwa polskiego. T. 3. Warszawa: LSW, s. 558–630.
  • Kaufmann Jean-Claude (2004) Socjologia jednostki. Inna wizja człowieka i konstrukcji podmiotu. Przełożył Krzysztof Wakar. Warszawa: Oficyna Naukowa.
  • Kaźmierska Kaja (2007) Ramy społeczne pamięci. „Kultura i Społeczeństwo”, t. 51, nr 2, s. 3‒23.
  • Kaźmierska Kaja, red., (2012) Metoda biograficzna w socjologii. Kraków: Nomos.
  • Kaźmierska Kaja, red., (2013) Metoda biograficzna w naukach społecznych. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 9, nr 4 [dostęp 6 marca 2014 r.]. Dostępny w Internecie: ‹http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/volume24_pl.php›.
  • Kłoskowska Antonina (1971) Autobiografie [w:] Stanisław Adamczyk, Stanisław Dyksiński, Franciszek Jakubczak, red., Pół wieku pamiętnikarstwa. Warszawa: LSW, s. 34‒37.
  • Kohli Martin (2012) Biografia: relacja, tekst, metoda [w:] Kaźmierska Kaja, red., Metoda biograficzna w socjologii. Kraków: Nomos, s. 125‒137.
  • Konecki T. Krzysztof (2009) Wprowadzenie do wydania polskiego [w:] Barney G. Glaser i Anselm L. Strauss Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego. Przełożył Marek Gorzko. Kraków: Nomos, s. VII‒XXIX.
  • Krasowska-Marut Agata, Nowaczyk Olga (2013) Skąd się bierze refleksyjność? Rzecz o związkach refleksyjności ze sprawstwem [w:] Adam Mrozowicki, Olga Nowaczyk, Irena Szlachcicowa, red., Sprawstwo. Teorie, metody, badania empiryczne w naukach społecznych. Kraków: Nomos, s. 129‒142.
  • Kuderowicz Zbigniew (1987) Dilthey. Warszawa: Wiedza Powszechna.
  • Kurcz Zbigniew (1995) Mniejszośc niemiecka w Polsce. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
  • Kwilecki Andrzej (1998) Tradycje [w:] Zbigniew Krawczyk, Kazimierz Z. Sowa, red., Socjologia w Polsce. Rzeszów: Wyd. Wyższej Szkoły Pedagogicznej, s 11‒32.
  • Lalak Danuta (2010) Życie jako biografia. Podejście biograficzne w perspektywie pedagogicznej. Warszawa: Wyd. Akademickie Żak.
  • Lejeune Philippe (2010) „Drogi zeszycie…”, „drogi ekranie…” O dziennikach osobistych. Przełożyli Agnieszka Karpowicz, Magda i Paweł Rodakowie. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.
  • Lubas-Bartoszyńska Regina (2003) Pisanie autobiograficzne w kontekstach europejskich. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
  • Lutyński Jan (1971) Szanse dla biografii [ w:] S tanisław A damczyk, Stanisław Dyksiński, Franciszek Jakubczak, red., Pół wieku pamiętnikarstwa. Warszawa: LSW, s. 47‒51.
  • Mandes Sławomir (2008) Konwersacyjne mechanizmy konstruowania i utrwalania systemów wartości. Przyczynek do teorii [w:] Anna Horolets, red., Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 223‒235.
  • Manterys Aleksander (2000) Klasyczna idea definicji sytuacji. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych.
  • Merton K. Robert (1987) Three Fragments from a Sociologist’s Notebooks: Establishing the Phenomenon, Specified Ignorance, and Strategic Research Materials. „Annual Review of Sociology”, vol. 13, s. 1‒28.
  • Mills C. Wright (2007) Wyobraźnia socjologiczna. Przełożyła Marta Bucholc. Warszawa: PWN.
  • Mokrzycki Edmund (1971) Założenia socjologii humanistycznej. Warszawa: PWN.
  • Moretti Franco (2016) Wykresy, mapy, drzewa. Abstrakcyjne modele na potrzeby historii literatury. Przełożyli Tomasz Bilczewski, Anna Kowalcze-Pawlik. Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  • Mrozowicki Adam, Turk Jeffrey D., Domecka Markieta (2013) Introduction: The Need for Realist Biography in European Policy Studies [w:] Jeffrey D. Turk, Adam Mrozowicki, eds., Realist Biography and European Policy. An Innovative Approach to European Policy Studies. Leuven: Leuven University Press, s. 13‒42.
  • Mucha Janusz, Keen Mike F. (2006) „Dawanie świadectwa” w życiu socjologów Europy Środkowo-Wschodniej [w:] Janusz Mucha, Mike F. Keen, red., Autobiografie czasu transformacji. Socjologowie Europy Środkowej i Wschodniej. Przełożyli Janusz Mucha i in. Warszawa: IFiS PAN, s. 11‒39.
  • Mucha Janusz (2007) Wyobraźnia w naukach społecznych. Przedmowa do wydania polskiego [w:] Mills C. Wright (2007) Wyobraźnia socjologiczna. Przełożyła Marta Bucholc. Warszawa: PWN, s. 7−44.
  • Nellen Klaus (1993) „Język” i „świat przeżywany” w myśli Husserla [w:] Zdzisław Krasnodębski i in., tłum. i red., Świat przeżywany. Fenomenologia i nauki społeczne. Warszawa: PIW, s. 130‒152.
  • Novak D. Joseph, Gowin D. Bob (1984) Learning How to Learn. Cambridge: University Press.
  • Ortega y Gasset José (2008) Medytacje o „Don Kichocie”. Przełożył Janusz Wojcieszak. Warszawa: Wyd. Muza SA.
  • Olson R. David (2010) Papierowy świat. Pojęciowe i poznawcze implikacje pisania i czytania. Przełożyła Marta Rakoczy. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.
  • Pezdek Krzysztof (2012) Ontologiczne i aksjologiczne kryteria organizowania pomocy osobom z niepełnosprawnością w filozofii Jürgena Habermasa. „Teraźniejszość-Człowiek-Edukacja”, t. 4, nr 60, s. 59‒71.
  • Pezdek Krzysztof, Doliński Wojciech (2017) Jürgen Habermas and the Dilemmas of Experience of Disability. „Nursing Philosophy”, 2017;00:e12171. https://doi.org/10.1111/nup.12171.
  • Ricoeur Paul (1989) Język, tekst, interpretacja. Wybór pism. Przełożyli Piotr Graf, Katarzyna Rosner. Warszawa: Wyd. PIW.
  • Rodak Paweł (2009) Pismo, książka, lektura. Rozmowy: Le Goff, Chartier, Hébrard, Fabre, Lejeune. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.
  • Rokuszewska-Pawełek Alicja (2002) Chaos i przymus. Trajektorie wojenne Polaków – analiza biograficzna. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
  • Rosenthal Gabriele (1990) Rekonstrukcja historii życia. Wybrane zasady generowania opowieści w wywiadach biograficzno-narracyjnych [w:] Jan Włodarek, Marek Ziółkowski, red., Metoda biograficzna w socjologii. Warszawa, Poznań: PWN, s. 97‒112.
  • Schütz Alfred (1984) Potoczna i naukowa interpretacja ludzkiego działania [w:] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, t. 2, wybór i wstęp. E. Mokrzycki, tłum. Dorota Lachowska. Warszawa: PIW, s. 137‒192.
  • Schütz Alfred (1985) Światły obywatel. Esej o społecznym zróżnicowaniu wiedzy. „Literatura na świecie”, t. 2, nr 163, s. 269‒284.
  • Schütz Alfred (2008) O wielości światów. Szkice z socjologii fenomenologicznej. Przełożyła Barbara Jabłońska. Kraków: Nomos.
  • Schütze Fritz (1990) Presja i wina: doświadczenia młodego żołnierza niemieckiego w czasie drugiej wojny światowej i ich implikacje biograficzne [w:] Jan Włodarek, Marek Ziółkowski, red., Metoda biograficzna w socjologii. Warszawa, Poznań: PWN, s. 325‒339.
  • Solarzowa Zofia (1985) Mój pamiętnik. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
  • Strauss L. Anselm (2013) Zwierciadła i maski. W poszukiwaniu tożsamości. Przełożyła Agnieszka Hałas. Kraków: Nomos.
  • Sturrock John (2009) Nowy wzorzec autobiografii [w:] Małgorzata Czermińska, red., Autobiografia. Gdańsk: Wyd. słowo/obraz terytorium, s. 126‒144.
  • Szacki Jerzy (1981) Historia myśli socjologicznej. T. 2. Warszawa: PWN.
  • Szahaj Andrzej (1990) Krytyka, emancypacja, dialog: Jurgen Habermas w poszukiwaniu nowego paradygmatu teorii krytycznej. Warszawa: Universitas.
  • Szczepański Jan (1973) Odmiany czasu teraźniejszego. Warszawa: Książka i Wiedza.
  • Szczepański Jan (1992) Wstęp do wydania polskiego [w:] Znaniecki Florian Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój. Przełożył Jerzy Szacki. Warszawa: PWN, s. IX‒XVII.
  • Szymura Jerzy (1982) Język, Mowa i Prawda w perspektywie fenomenologii lingwistycznej J. L. Austina. Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, oddział w Krakowie: PAN.
  • Todorov Tzvetan (2003) Ogród niedoskonały. Myśl humanistyczna we Francji. Przełożyli Hanna Abramowicz, Jan Maria Kłoczowski. Warszawa: Czytelnik.
  • Wheeldon Johannes, Faubert Jacqueline (2009) Framing Experience: Concept Maps, Mind Maps, and Data Collection in Qualitative Research. „International Journal of Qualitative Methods”, vol. 8, no. 3, s. 68‒83.
  • Zakrzewska-Manterys Elżbieta (1998) Hermeneutyczne inspiracje. Warszawa: Oficyna Naukowa.
  • Ziółkowski Marek (2010) Człowiek jako twórca wiedzy. Podmiotowość a uwarunkowania kulturowe i społeczne [w:] Elżbieta Hałas, Andrzej Kojder, red., Socjologia humanistyczna Floriana Znanieckiego. Przesłanie dla współczesności. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 163‒178.
  • Znaniecki Florian (1991) „Humanizm i poznanie” i inne pisma filozoficzne. Warszawa: PWN.
  • Znaniecki Florian (1992) Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój. Przełożył Jerzy Szacki. Warszawa: PWN.
  • Znaniecki Florian (2008) Metoda socjologii. Przełożyła Elżbieta Hałas. Warszawa: PWN.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-b1534db1-1073-49e1-a60e-044d1acc28e3
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.