PL EN


2018 | 83 | 4 | 25-48
Article title

The Picture of the City of Gdańsk in the Historiography From Beyond Gdańsk in the Late Middle Ages and the Beginning of the Early Modern Period

Content
Title variants
PL
Obraz miasta Gdańska w historiografii pozagdańskiej w późnym średniowieczu i początkach epoki nowożytnej
DE
Das Bild der Stadt Danzig in der Historiografie ausserhalb Danzigs im späten Mittelalter und am Beginn der frühen Neuzeit
Languages of publication
EN
Abstracts
EN
This article places into a broader scope of the research over the image of Gdańsk and its inhabitants in chronicles that are carried out by the authoress. It deals with the analysis of the historiographical sources originating from beyond Gdańsk. The majority of chronicles’ excerpts dedicated to Gdańsk deals with its political and trade activity. The authoress is particularly interested in the criteria, put forward by the chroniclers from 15th to 16th c., which decided on Gdańsk’s urban character, or indicated its value as a city and made it worth a visit. It was a period of intense development of this centre. The purpose of the analyses is to, i.a., check whether the contemporary chroniclers observed these changes and how they evaluated them. The issue has not yet been addressed in the literature of the subject. The analyses, referring to Hans Werner-Goetz’s methodology concerning the representations in chronicles (so-called Vorstellungsgeschichte), were carried out on various chronicles, relations and records, i.a. travel records (Gilbert de Lannoy and Mikołaj Wimann), Polish chronicles (Annales by Jan Długosz, chronicles by Bernard Wapowski, Joachim Bielski, Polonia by Marcin Kromer), foreign chronicles Germania by Eneas Silvius Piccolomini, Wandalia by Albert Krantz), or universal chronicles (Cosmographia by Sebastian Münster). The analysis shows that in the first half of the 15th century the contemporaneous authors did not stand out of other towns in the region (Jan Długosz, Gilbert de Lannoy, Eneas Silvius Piccolomini). Their assessment was made while they pondered on the city’s fortifications, geographical location and building material. It was not until the Thirteen Years War (1454–1466) and subsequent expansion of the city that the chronicles of the 16th c. noticed the ongoing change (especially Albrecht Krantz and Sebastian Münster). They described the “civilizational leap” that took place in Gdańsk in short time, namely during the life of one man. In their opinion, the changes were particularly noticeable in the fast pace of replacing wooden buildings with brick ones. The image of Gdańsk in the foreign chronicles does not contain elements of the descriptions of the city characteristic of Gdańsk records, which the authoress analyzed elsewhere – there are no references to specific buildings, streets and squares, that is, the living space of the city’s inhabitants.
DE
Der Artikel gehört in den größeren Zusammenhang der Forschungen, die die Autorin über das Bild der Stadt Danzig und ihrer Einwohner in der Chronistik angestellt hat. Hier geht es um eine Analyse der historiografischen Überlieferungen, die außerhalb der Stadt Danzig entstanden sind. Die klare Mehrheit der Erwähnungen dieser Stadt in den Chroniken war der Aktivität dieses Zentrums in Politik und Handel gewidmet. Vor allem interessieren die Autorin jedoch die Kriterien, die nach den Chronisten vom 15. bis zum 16. Jahrhundert über den städtischen Charakter von Danzig entschieden, d. h. dass sie dieses Zentrum als eine Stadt bewerteten und es für Neuankömmlinge attraktiv machten. Dennn dieses Zentrum machte zu dieser Zeit eine intensive Entwicklung durch. Die Analysen sollen unter anderem zeigen, ob die Zeitgenossen diese Veränderungen wahrnahmen und wie sie sie bewerteten. Dieses Problem wurde in der Literatur bisher nicht behandelt. Die Autorin bezieht sich in ihren Analysen auf die Methodologie von Hans-Werner Goetz zur Analyse sog. Vorstellungen in der Chronistik (sog. Vorstellungsgeschichte). Analysiert wurden auch verschiedene Gattungen von Chroniken, Berichte und Vermerke. Dabei handelt es sich sowohl um Berichte von Reisen, u. a. von Gilbert de Lannoy und Nikolaus Wimann, um polnische Chroniken, z. B. die Jahrbücher von Jan Długosz, die Chroniken von Bernard Wapowski und Joachim Bielski, die Polonia von Marcin Kromer, um ausländische Chroniken wie die Germania des Enea Silvio Piccolomini oder die Wandalia von Albert Krantz sowie um Weltchroniken, z. B. die Cosmographia von Sebastian Münster. Die inhaltliche Analyse der Chronikberichte zeigt, dass sich nach Ansicht der Zeitgenossen Danzig in der 1. Hälfte des 15. Jahrhunderts nicht von anderen Städten in der Region unterschied (Jan Długosz, Gilbert de Lannoy, Piccolomini). Die Urteile bildete man sich bei der Beschreibung von Befestigungen, geografischer Lage und des in der städtischen Bebauung vorherrschenden Baumaterials. Erst der Dreizehnjährige Ktieg (1454–1466) und der darauf folgende Umbau der Stadt führten dazu, dass Chronisten, die im 16. Jahrhundert schrieben, den sich vollziehenden Wandel bemerkten (vor allem Albrecht Krantz und Sebastian Münster). Der „Zivilisationssprung“, der sich in Danzig im Lauf eines Menschenlebens vollzogen hatte, wurde von ihnen bemerkt und beschrieben. Nach ihrer Meinung bestand er in dem schnellen Tempo, in dem die Bebauung aus Holz durch eine aus Stein ersetzt wurde. Das Bild Danzigs in der ausländischen Chronistik enthält nicht die Elemente der Stadtbeschreibung, wie sie in Danziger Aufzeichnungen üblich waren, die die Autorin an anderer Stelle analysiert hat; es fehlt in ihm an Hinweisen auf konkrete Gebäude, Straßen und Plätze, mithin den Lebensraum der Stadtbewohner.
Year
Volume
83
Issue
4
Pages
25-48
Physical description
Dates
published
2018-12-01
Contributors
References
  • Andermann, Ulrich. Albert Krantz. Wissenschaft und Historiographie um 1500. Weimar: Böhlau, 1999.
  • Arnold, Udo. “Deutschordenshistoriographie im Deutschen Reich.” In Die Rolle der Ritterorden in der mittelalterlicher Kultur, edited by Zenon Hubert Nowak, 65–87. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1985.
  • Bachmann, Friedrich. Die alten Städtebilder. Ein Verzeichnis der graphischen Ortsansichten von Schedel bis Merian. Leipzig: Verlag Karl W. Hiersemann, 1939.
  • Barycz, Henryk. “Kromer Marcin.” In Polski Słownik Biograficzny, vol. 15, edited by Emanuel Rostworowski, 323–324. Wrocław: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1970.
  • Bisaha, Nancy, ed. Aeneas Silvius Piccolomini, Europe (c. 1400–1458). Translated by Robert Brown. Washington: The Catholic University of America Press, 2013.
  • Biskup, Marian. “Działalność dyplomatyczna Jana Długosza w sprawach pruskich w latach 1454–1466” In Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, edited by Stanisław Gawęda, 141–167. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
  • Biskup, Marian. Historia Torunia, vol. 2/1: U schyłku średniowiecza i w początkach odrodzenia (1454–1548). Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992.
  • Biskup, Marian. “Kultura.” In Historia Gdańska, vol. 1: Do roku 1454, edited by Edmund Cieślak, 446–474. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1978.
  • Bollbuck, Harald. Geschichts- und Raummodelle bei Albert Krantz (um 1448–1517) und David Chytraeus (1530–1600). Transformationen des historischen Diskurses im 16. Jahrhunderts. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2006.
  • Buczek, Karol. “Ein Beitrag zur Entstehungsgeschichte der ‘Kosmographie’ von Sebastian Münster.” Imago Mundi 1 (1935): 35–40.
  • Bues, Almut, ed. Die Aufzeichnungen des Dominikaners Martin Gruneweg (1562 – ca. 1618) über seine Familie in Danzig, seine Handelsreisen in Osteuropa und sein Klosterleben in Polen, vol. 4: Einleitung, Beilagen, Register. Warszawa: Harrassowitz Verlag, 2008.
  • Bukal, Grzegorz. Fortyfikacje Gdańska i ujścia Wisły 1454–1793. Studium z dziejów nowożytnej architektury militarnej. Sopot: Grzegorz Bukal, 2012.
  • Cosanne, Anette. “Krantz, Albert.” In Lexikon des Mittelalters, vol. 5, edited by Robert Auty, 1475. München, Zürich: Artemis Verlag, 1991.
  • Czermak, Wiktor, ed. Martini Cromeri Polonia sive de situ, populis, moribus, magistratibus et Republica regni Polonici libri duo, 1578. Kraków: nakł. Akademii Umiejętności, 1901.
  • Dąbrowski, Jan, Wanda Semkowicz-Zarembina, Krystyna Pieradzka and Bożena Modelska-Strzelecka, eds. Ioannis Dlugossii Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Liber 1–2. Varsaviae: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.
  • Deptuła, Czesław. “Księdza kanonika Jana Długosza osobliwe spojrzenie na miasta Regni Poloniae.” In Ecclesia – cultura – potestas. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa, edited by Paweł Kras, 649–672. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, 2006.
  • Dworzaczkowa, Jolanta. Dziejopisarstwo gdańskie do połowy XVI wieku. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1962.
  • Dzięgielewski, Roman. “Ekscentryczny szwajcarski humanista Mikołaj Wimann w Elblągu.” Rocznik Elbląski 20 (2006): 59–76.
  • Eco, Umberto. Sztuka i piękno w średniowieczu. Translated by Magdalena Kimula and Mikołaj Olszewski. Kraków: Znak, 1994.
  • Gaebel, Georg, ed. Des Thomas Kantzow Chronik von Pommern in hochdeutscher Mundart, vol. 1–2. Stettin: Verlag von Paul Niekammer, 1897–1898.
  • Gause, Fritz. Die Geschichte der Stadt Königsberg in Preussen, vol. 1: Von der Gründung der Stadt bis zum letzten Kurfürsten. Köln, Weimar, Wien: Böhlau Verlag, 1996.
  • Gintel, Jan, ed. Cudzoziemcy o Polsce. Relacje i opinie, vol. 1: Wiek X–XVII. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1971.
  • Goetz, Hans-Werner. “Wahrnehmungs- und Deutungsmuster als methodisches Problem der Geschichtswissenschaft.” Das Mittelalter 8/2 (2003): 23–33.
  • Grautoff, Ferdinand Heinrich, ed. Chronik des Franciscaner Lesemeisters Detmar, nach der Urschrift und mit Ergänzungen aus andern Chroniken, vol. 1–2. Hamburg: Friedrich Berthes, 1829–1830.
  • Hantzsch, Viktor. Sebastian Münster. Leben, Werk, wissenschaftliche Bedeutung. Leipzig: Teubner, 1898.
  • Heinemann, Otto, ed. Johannes Bugenhagens Pomerania. Stettin: Verlag von Léon Saunier’s Buchhandlung, 1900.
  • Jäger, Eckhart. Prussia-Karten 1542–1810. Geschichte der kartographischen Darstellung Ostpreuβens vom 16. bis zum 19. Jahrhundert. Entstehung der Karten – Kosten – Vertrieb. Bibliographischer Katalog. Weiβenhorn: Anton H. Konrad Verlag, 1982.
  • Kaczor, Dariusz. “Orbis Gedanense. Wizja Gdańska w kronice dominikanina Martina Grunewega (XVIw.).” In Dominikanie. Gdańsk – Polska – Europa. Materiały z konferencji międzynarodowej pt. „Gdańskie i europejskie dziedzictwo. Zakon dominikanów w dziejach Gdańska”, edited by Dariusz Aleksander Dekański, Andrzej Gołembnik and Marek Grubka, 549–569. Gdańsk: Dominikańskie Centrum św. Jacka, Pelplin: Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”, 2003.
  • Kantzow, Thomas. Pomerania. Kronika pomorska z XVI wieku, vol. 1–2. Edited by Kszysztof Gołda, Tadeusz Białecki and Edward Rymar. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Archiwum Państwowe, 2005.
  • Karp, Paweł. “Gdańsk w obliczu polsko-husyckiej wyprawy zbrojnej przeciw zakonowi krzyżackiemu w rok 1433.” In Florilegium historicum amicorum munera. Profesorowi Krzysztofowi Maciejowi Kowalskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin, przyjaciele, koledzy, uczniowie, edited by Tomasz Maćkowski, 399–411. Gdańsk: Eko-Dom, 2016.
  • Keyser, Erich. Die Entstehung von Danzig. Danzig: A. W. Kafemann, 1924.
  • Konczyńska, Wanda. List Sebastjana Münstera do Stanisława Łaskiego i garść szczegółów w związku z jego Kosmografją. Kraków: Drukarnia W. L.Anczyca i Spółki, 1936.
  • Kromer, Marcin. Polska czyli o położeniu, ludności, obyczajach, urzędach i sprawach publicznych Królestwa Polskiego księgi dwie. Edited by Roman T. Michałowski and Stefan Kazikowski. Olsztyn: Pojezierze, 1977.
  • Krzyżaniakowa, Jadwiga. “Gdańsk w średniowiecznej historiografii polskiej.” In Gdańsk średniowieczny w świetle najnowszych badań archeologicznych i historycznych. Materiały z konferencji zorganizowanej z okazji tysiąclecia Gdańska (997–1997), edited by Henryk Paner, 133–142. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne, 1998.
  • Kuczyński, Stefan Maria, ed. Lata wojny trzynastoletniej w ‘Rocznikach czyli kronikach’ inaczej ‘Historii polskiej’ Jana Długosza, (1454–1466), vol. 1. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Wydawnicze, 1964.
  • Lelewel, Joachim, ed. Gilbert de Lannoy i jego podróże. Poznań: J.K. Żupański, 1844.
  • Maciej z Miechowa. Chronica Polonorum. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986.
  • Marchwiński, Roman T. “Ze studiów nad redakcjami ‘Polonii’ Marcina Kromera.” Komunikaty Mazursko-Warmińskie (1994) issue 2–3: 183–202.
  • Marchwiński, Roman T. Geografia Polski Marcina Kromera. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 1997.
  • Meurer, Peter H. “Cartography in the German Lands 1450–1650.” In The History of Cartography, vol. 3/2: Cartography in the European Renaissance, edited by David Woodward, 1209–1213. Chicago, London: The University of Chicago Press, 2007.
  • Możdżeń, Julia. “Estetyka i obronność miast w narracji Roczników Jana Długosza.” In Jan Długosz. 600-lecie urodzin. Region – Polska – Europa w jego twórczości, edited by Jacek Maciejewski, Piotr Oliński, Waldemar Rozynkowski and Sławomir Zonenberg, 85–98. Toruń, Bydgoszcz: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2016.
  • Możdżeń, Julia. “Morze w zapiskach gdańskiego szypra Caspra Weinreicha z lat 1461–1496.” In W epoce żaglowców. Morze od antyku do XVIII wieku, edited by Beata Możejko and Ewa Bojaruniec-Król, 69–80. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2016.
  • Możdżeń, Julia. Przedstawianie świata przez kronikarzy gdańskich na przełomie XV i XVI wieku. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2016.
  • Münster, Sebastian. Cosmographia, Basel 1628. Jubiläums-Ausgabe, vol. 1–2. Edited by Karl-Heniz Burmeister. Lindau: Antiqua-Verlag, 1982.
  • Niewiński, Andrzej. “Podróżnik i król. Gilbert de Lannoy na dworze Władysława Jagiełły.” Roczniki Humanistyczne 61/2 (2013): 25–39.
  • Nordmann, Viljo Adolf. Die Wandalia des Albert Krantz. Eine Untersuchung. Helsinki: Finnische Literatur-Ges., 1934.
  • Peliwo, Stanisław. Drzeworytowe mapy ziem polskich w wydawnictwach książkowych XVI w. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1991.
  • Preisner, Claus. “Münster Sebastian.” In Neue Deutsche Biographie, vol. 18, 539–541. Berlin: Duncker & Humblot, 1997.
  • Radoch, Marek. “Ziemie pruskie w oczach Gilberta de Lannoy.” Komunikaty MazurskoWarmińskie (2005) issue 4: 473–484.
  • Rebas, Hain. “Die Reise des Ghillebert de Lannoy in den Ostseeraum 1413/14. Motive und Begleitumstände.” Hansische Geschichtsblätter 101 (1983): 30–42.
  • Reincke, Heinrich. “Albert Krantz als Geschichtsforscher und Geschichtsschreiber.” In Festschrift der Hamburgischen Universität ihrem Ehrenrektor Herrn Bürgermeister Werner von Melle zu 80. Geburtstag am 18. Oktober 1933 dargebracht, 111–147. Glückstadt: Augustin, 1933.
  • Śliwiński, Błażej and Dominika Pietkiewicz, eds. Kronika Oliwska. Źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku. Malbork: Muzeum Zamkowe w Malborku, 2008.
  • Śnieżko, Dariusz. Kronika wszytkiego świata Marcina Bielskiego. Pogranicze dyskursów. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2004.
  • Strehlke, Ernst, ed. “Aus den Voyaiges de Gilbert de Lannoy 1412 ff.” In Scriptores rerum Prussicarum. Die Geschichtsquellen der preussischen Vorzeit. Bis zum Untergange der Ordensherrschaft, vol. 3, edited by Theodor Hirsch, Max Töppen and Ernst Strehlke, 444–452. Leipzig: Verlag von S. Hirzel, 1866.
  • Strzelecka, Bożena. “Marcin Kromer.” In Dziewięć wieków geografii polskiej. Wybitni geografowie polscy, edited by Bolesław Olszewicz, 83–105. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1967.
  • Szelińska, Wacława. Chorographia Regni Poloniae Jana Długosza. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1980.
  • Töppen, Max, ed. “Enee Silvii episcopi Senensis de situ et origine Pruthenorum.” In Scriptores rerum Prussicarum. Die Geschichtsquellen der preussischen Vorzeit. Bis zum Untergange der Ordensherrschaft, vol. 4, edited by Theodor Hirsch, Max Töppen und Ernst Strehlke, 218–231. Leipzig: Verlag von S. Hirzel, 1870.
  • Töppen, Max, ed. “Ex Aeneae Sylvii historia Bohemica.” In Scriptores rerum Prussicarum. Die Geschichtsquellen der preussischen Vorzeit. Bis zum Untergange der Ordensherrschaft, vol. 4, edited by Theodor Hirsch, Max Töppen und Ernst Strehlke, 241–242. Leipzig: Verlag von S. Hirzel, 1870.
  • Tylewska-Ostrowska, Zofia and Dagmara Binkowska, eds. Gdańsk w literaturze. Bibliografia od roku 997 do dzisiaj, vol. 1: Około 998–1600. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
  • Wapowski, Bernard. Chronicorum B.Vapovii pars posterior […] Bernarda Wapowskiego z Radochoniec […] część ostatnia czasy podługoszowe obejmująca (1480–1535). Edited by Józef Szujski. Kraków: nakł. Akademii Umiejętności, 1874.
  • Wapowski, Bernard. Dzieje Korony Polskiej i W. Księstwa Litewskiego, vol. 1–3. Edited by Mikołaj Malinowski. Wilno: nakł. i czcionkami Teofila Glücksberga, 1847–1849.
  • Wyrozumski, Jerzy, Danuta Turkowska and Stanisław Andrzej Sroka, eds. Joannis Dlugossii Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Lib. 11. Varsaviae: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2001.
  • Zdrenka, Joachim. Główne, Stare i Młode Miasto Gdańsk i ich patrycjat w latach 1342–1525. Toruń: Adam Marszałek, 1992.
Document Type
Publication order reference
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-b30c3693-1aaa-47e6-93cf-6345b5e2727d
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.