PL
Tematyka niniejszego artykułu kieruje naszą uwagę na przypadki sięgania przez monarchie po instytucje demokratyczne. Jedną z nich jest referendum. Zestawienie tej sztandarowej instytucji demokracji bezpośredniej z ustrojem monarchicznym może wywoływać dysonans, dlatego warto bliżej przyjrzeć się roli, jaką referendum odegrało w najnowszych dziejach ustroju monarchicznego. W artykule zaprezentowano szeroki materiał badawczy. Cezurą opracowania uczyniono koniec II wojny światowej ze względu na ogromne znaczenie jakie ten globalny konflikt miał dla historii konstytucjonalizmu. Wyjątek uczyniono dla wydarzeń w Islandii w 1944 r. Zorganizowane tam wówczas referendum odbyło się co prawda jeszcze w trakcie II wojny światowej, ale jego wynik miał decydujący wpływ na formę ustrojową państwa w okresie powojennym. Wszystkie pozostałe referenda opisane w artykule miały miejsce już po wojnie. W omawianym okresie odbyły się 22 referenda, które dotyczyły monarchii. W niektórych państwach 2 (Malediwy, Sikkim), a nawet 3 razy (Grecja). Zaprezentowany materiał badawczy skłonił autora do zadania kilku pytań: „jakie były podstawowe czynniki, które zadecydowały o sukcesie lub niepowodzeniu referendów dotyczących zniesienia i restytucji monarchii”; „czy referenda pełnią w monarchiach inną, czy tę samą funkcję, co w republikach”; „czy tradycyjne klasyfikacje referendów obejmują również te organizowane w monarchiach czy też wymagają one poszerzenia o odrębne kategorie”. Autor udziela odpowiedzi na te pytania.
EN
Subject matter of this article draws our attention to cases of using the democratic institutions in a monarchical system, especially – referendum. It is worth a closer look at the role played by referendum in the history of monarchical system of government. The article presents a broad research material. The study material covers the period from the end of World War II because of the enormous importance of this global conflict for the history of constitutionalism. An exception was made for events in Iceland. A referendum was held there in 1944. Although the war lasted, the result had a decisive influence on the form of the state in the postwar period. All other referendums described in the article took place after the war. During this period, 22 referendums related to the monarchy were held. In some countries for two (Maldives, Sikkim), and even three times (Greece). The presented research material has prompted the author to ask several questions: „what were the main factors that determined the success or failure of referendums on the removal or restoration of the monarchy”, „Has a referendum in the monarchy completely different or the same function as in the republics: „If traditional classification of referendums include those held in monarchies or they require a broadending of separate categories”. The author gives answers to these questions.