PL EN


2017 | 4(20) | 33-52
Article title

Znamiona państwa wyznaniowego. Uwagi na kanwie dorobku współczesnego konstytucjonalizmu

Authors
Selected contents from this journal
Title variants
EN
Characteristics of a denominational state. Some remarks based on the accomplishments of contemporary constitutionalism
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
An analysis of contemporary constitutions indicates that the number of denominational states is slowly decreasing. However, we also encounter opposite tendencies. The model of a denominational, or a religious state is primarily characteristic for Muslim countries of the Near and Middle East and for a number of Southeast Asian countries. In the last decades, the number of Christian states and secular ideological states has declined significantly. There is a stable group of states with Buddhism as a privileged religion. The religious constitutional norms of states of confession are generally characterised by a high degree of generality. Detailed provisions are seldom and denominational clauses are primarily included among the principles of the supreme constitution. Underlying the religious character of the state lies the rejection of the neutrality of the worldview. It is not possible, on the basis of the constitution alone, to reconstruct a detailed, universal model of a religious state. In the light of fundamental laws, the most common characteristics of religious states are: the negation of the neutrality of the state in worldviews, the acceptance of a particular religion as the official religion, the rejection of the equality of religious associations, the requirement of a head of state to follow the state religion or belief, and the state support for a given confession. The constitutions of most religious states formally provide for religious freedom. In the fundamental laws of some Muslim states, the guarantees for this freedom are, however, silent. The Western political culture fails the characteristics of an organisational unity of the state or the religious apparatus. The socio-political reality of contemporary religious states indicates that this model of statehood cannot be a priori regarded as contrary to the principles of democracy and human rights.
PL
Analiza współczesnych konstytucji wskazuje, że liczba państw wyznaniowych powoli maleje. Spotykamy się jednak z tendencjami przeciwnymi. Model państwa wyznaniowego jest charakterystyczny przede wszystkim dla krajów muzułmańskich Bliskiego i Środkowego Wschodu oraz dla licznych państw Azji Południowo-Wschodniej. W ostatnich dziesięcioleciach wyraźnie zmalała natomiast liczba państw chrześcijańskich oraz świeckich państw ideologicznych. Stabilna pozostaje grupa państw z buddyzmem jako religią uprzywilejowaną. Przepisy wyznaniowe konstytucji państw konfesyjnych charakteryzują się z reguły dużym stopniem ogólności. Rzadko spotyka się postanowienia szczegółowe. Klauzule wyznaniowe zamieszczone są przede wszystkim wśród zasad naczelnych konstytucji. U podstaw wyznaniowego charakteru państwa leży odrzucenie neutralności światopoglądowej. Nie jest możliwe na podstawie samych tylko konstytucji zrekonstruowanie szczegółowego, uniwersalnego modelu państwa wyznaniowego. W świetle ustaw zasadniczych najczęściej spotykane cechy państw wyznaniowych to: negacja neutralności państwa w sprawach światopoglądowych, przyjęcie określonej religii jako oficjalnej, odrzucenie równości związków wyznaniowych, wymóg wyznawania przez głowę państwa określonej religii lub światopoglądu, udzielanie przez państwo wsparcia dla danej konfesji. Konstytucje większości państw wyznaniowych formalnie zapewniają wolność religijną. W ustawach zasadniczych niektórych państw muzułmańskich gwarancje dla tej wolności są jednak przemilczane. Jedność organizacyjna aparatu państwowego i wyznaniowego nie jest charakterystyczna dla sfery kultury politycznej Zachodu. Rzeczywistość społeczno-polityczna współczesnych państw wyznaniowych wskazuje, że wspomnianego modelu państwowości nie można a priori uznać za sprzeczny z zasadami demokracji oraz z prawami człowieka.
Year
Issue
Pages
33-52
Physical description
Contributors
  • Uniwersytet Warszawski
References
  • Banaszak B., Prawo konstytucyjne, Warszawa 1999.
  • Bar W., Kwestie wyznaniowe w konstytucjach krajów Ameryki Łacińskiej i Karaibów, w: Prawo wyznaniowe w systemie prawa polskiego, pod red. A. Mezglewskiego, Lublin 2004.
  • Bar W., Wolność religijna w Dār al-Islām, Lublin 2003.
  • Brzozowski W., Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP, Warszawa 2011.
  • Brzozowski W., Państwo wyznaniowe a państwo ideologiczne, w: Państwo wyznaniowe. Doktryna, prawo i praktyka, pod red. J. Szymanka, Warszawa 2011.
  • Casey J., Państwo i Kościół w Irlandii, w: Państwo i Kościół w krajach Unii Europejskiej, pod red. G. Robbersa, Wrocław 2007.
  • Garlicki L. (red.), Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, t. 1: Komentarz do artykułów 1–18, Warszawa 2010.
  • Gelberg L. (oprac. i wstęp), Konstytucje państw afrykańskich, t. 1, Warszawa 1963.
  • Hucał M., Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Warszawa 2012.
  • Hussain Saleh N. (Nabiha), Doktryna islamu i konstytucje państw arabskich, Warszawa 1993.
  • Krukowski J., Konkordaty współczesne. Doktryna, teksty (1964–1995), Warszawa 1995.
  • Krukowski J., Kościelne prawo publiczne. Prawo konkordatowe, Lublin 20013.
  • Krukowski J., Kościół i państwo. Podstawy relacji prawnych, Lublin 2000.
  • Kula M., Religiopodobny komunizm, Kraków 2003.
  • Ludwikowski R.R., Prawo konstytucyjne porównawcze, Toruń, 2000.
  • Mezglewski A., Misztal H., Stanisz P., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2011.
  • Mifsud Bonnici U., Państwo i Kościół na Malcie, w: Państwo i Kościół w krajach Unii Europejskiej, pod red. G. Robbersa, Wrocław 2007.
  • Mrozek-Dumanowska A., Islam a demokracja, w: Islam a demokracja, pod red. A. Mrozek-Dumanowskiej, Warszawa 1999.
  • Papastathis C., Państwo i Kościół w Grecji, w: Państwo i Kościół w krajach Unii Europejskiej, pod red. G. Robbersa, Wrocław 2007.
  • Pietrzak M., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2013.
  • Pikulska-Robaszkiewicz A., Stosunki między państwem a Kościołami w Grecji, „Prawo Kanoniczne” 1998, nr 3–4.
  • Sarnecki P., Systematyka konstytucji, w: Charakter i struktura norm konstytucji, pod red. J. Trzcińskiego, Warszawa 1997.
  • Sobczyk P., Kościół a wspólnoty polityczne, Warszawa 2005.
  • Stolarczyk M., Iran. Państwo i religia, Warszawa 2001.
  • Szymanek J., Konstytucjonalizacja idei państwa wyznaniowego, w: Państwo wyznaniowe. Doktryna, prawo i praktyka, pod red. J. Szymanka, Warszawa 2011.
  • Szymanek J., Państwo wyznaniowe, w: Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć, pod red. A. Mezglewskiego, Warszawa 2014.
  • Torfs R., Stosunki państwo–Kościół w XXI wieku, „Europe Infos” 2000, nr 13.
  • Tyszka K., Religijne oblicze komunizmu, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 2009, t. 31.
  • Zieliński T.J., Państwowy Kościół Anglii. Studium prawa wyznaniowego, Warszawa 2016.
  • Zieliński T.J., Państwo wyznaniowe – analiza typologiczna, w: Państwo wyznaniowe. Doktryna, prawo i praktyka, pod red. J. Szymanka, Warszawa 2011.
Notes
PL
I. Artykuły
EN
I. Papers
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-d46baa46-5c95-42c6-865e-43b0f955ede2
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.