PL EN


2020 | 5(160) | 55-81
Article title

Zmiana systemu politycznego a funkcje społeczne prawa karnego — wybrane zagadnienia

Authors
Content
Title variants
EN
Change of the political system and social functions of criminal law — selected issues
Languages of publication
PL EN
Abstracts
EN
The conditions related to the relationship between the political system and the shape of criminal law solutions in the period of a fundamental change of the political system in the model system — in accordance with the concept proposed by the author — are as follows: change of the political system, introduction into the political system of legal acts which validate it in the basic scope, adoption of a provisional constitution, adoption of a basic law (formally changing the state system), adoption of code solutions in the area of substantive criminal law. However, there are certain deviations from this “model”, depending on the direction of system changes. This process is different, for example, in a totalitarian system, and different in a democratic one. Therefore the role of criminal law in this process is different, and the intensity and scope of changes that are made by the provisions of this law are also varied. The answer to the question about the role of criminal law in individual political systems was the main research problem raised by the author.
Year
Issue
Pages
55-81
Physical description
Contributors
author
  • Dr hab. Tomasz Kuczur, profesor Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Wydział Nauk Politycznych i Administracji, t.kuczur@wp.pl, https://orcid.org/0000-0002-7010-8207
References
  • Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz zdrajców Narodu Polskiego, Dz.U. z 1944 r. nr 9, poz. 377.
  • Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 r. — Kodeks Karny Wojska Polskiego, Dz.U. z 1944 r. nr 6, poz. 27.
  • Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 30 października 1944 r. o ochronie państwa, Dz.U. z 1944 r. nr 10, poz. 50.
  • Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego, Dz.U. z 1946 r. nr 5, poz. 46.
  • Dekret z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa, Dz.U. z 1946 r. nr 30, poz. 192.
  • Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2, Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284.
  • Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz.U. z 1977 r. nr 38, poz. 167.
  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 stycznia 1928 r. o stanie wojennym, Dz.U. z 1928 r. nr 8, poz. 54.
  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o karach za szpiegostwo i niektóre inne przestępstwa przeciw Państwu, Dz.U. z 1928 r. nr 18, poz. 160.
  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o stanie wyjątkowym, Dz.U. z 1928 r. nr 32, poz. 307.
  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. — Kodeks karny, Dz.U. z 1932 r. nr 60, poz. 571.
  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o niektórych przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu Państwa, Dz.U. z 1934 r. nr 94, poz. 851.
  • Uchwała Sejmu z dnia 20 lutego 1919 r. o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa, Dz.Pr.P.P. z 1919 r. nr 19, poz. 226.
  • Ustawa konstytucyjna z dnia 4 lutego 1947 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej, Dz.U. z 1947 r. nr 9, poz. 43.
  • Ustawa konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 1947 r. nr 18, poz. 71.
  • Ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym, Dz.U. z 1992 r. nr 84, poz. 426.
  • Ustawa z dnia 24 lipca 1919 r. o Policji Państwowej, Dz.Pr.P.P. z 1919 r. nr 61, poz. 363.
  • Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. zmieniająca i uzupełniająca Konstytucję Rzeczypospolitej z dnia 17 marca 1921 r., Dz.U. z 1926 r. nr 78, poz. 442.
  • Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych, Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 22.
  • Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, Dz.U. z 1988 r. nr 41, poz. 324.
  • Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe, Dz.U. z 1989 r. nr 4, poz. 21.
  • Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 1989 r. nr 29, poz. 154.
  • Ustawa z dnia 29 maja 1989 r. o przekazaniu dotychczasowych kompetencji Rady Państwa Prezydentowi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i innym organom państwowym, Dz.U. z 1989 r. nr 34, poz. 178.
  • Ustawa z dnia 27 grudnia 1989 r. o opodatkowaniu wzrostu wynagrodzeń w 1990 r., Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 438.
  • Ustawa z dnia 27 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 437.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. z 1990 r. nr 4, poz. 19.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o uporządkowaniu stosunków kredytowych, Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 440.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania, Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 443.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o zmianie ustaw Prawo bankowe i o Narodowym Banku Polskim, Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 439.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy — Prawo dewizowe, Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 441.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne oraz ustawy o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych, Dz.U. z 1989 r. nr 74, poz. 442.
  • Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. — Prawo celne, Dz.U. z 1989 r. nr 75, poz. 445.
  • Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu, (Dz.U. 1989 nr 75 poz. 446).
  • Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dz.U. z 1989 r. nr 75, poz. 444.
  • Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz.U. z 1990 r. nr 16, poz. 95.
  • Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 1990 r. nr 67, poz. 398.
  • Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, Dz.U. z 1991 r. nr 31, poz. 149.
  • Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Dz.U. z 1998 r. nr 155, poz. 1016.
  • Ustawa z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów, Dz.U. z 2006 r. nr 218, poz. 1592.
  • PIŚMIENNICTWO
  • Antoszewski A., System polityczny RP, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
  • Antoszewski A., Herbut R., Systemy polityczne współczesnego świata, Arche, Gdańsk 2001.
  • Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, t. 2, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.
  • Baszkiewicz J., Powszechna historia ustrojów państwowych, Arche, Gdańsk 1998.
  • Błuszkowski J., Mider D., Demokracja późnej nowoczesności, Elipsa, Warszawa 2012.
  • Dahl R.A., Demokracja i jej krytycy, Aletheia, Warszawa 2011.
  • Demokracja w obliczu populizmu, red. Y. Mẻny, Y. Surel (współpraca: C. Tame, L. de Sousa), tłum. A. Gąsior-Niemiec, red. nauk. J. Szacki, Oficyna Naukowa, Warszawa 2007.
  • Diamond L., Trzy paradoksy demokracji, [w:] Przyszłość demokracji, red. P. Śpiewak, Fundacja Aletheia, Warszawa 1995.
  • Doświadczenia dwóch totalitaryzmów. Interpretacje, red. P. Kaczorowski, M. Kornat, J. Lubecka, P. Madajczyk, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego, Warszawa 2018.
  • Dudek A., Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001, Arcana, Kraków 2004.
  • Friedrich C.J., Brzeziński Z., Dyktatura totalitarna, [w:] Władza i polityka, red. M. Ankwicz, In Plus, Warszawa 1988.
  • Gulczyński M., Panorama systemów politycznych świata, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2004.
  • Hayek F.A. von, Droga do zniewolenia, Arcana, Kraków 1996.
  • Jabłoński A.W., Komparatystyka systemów politycznych. Tendencje i kierunki analizy makroteoretycznej, [w:] Ewolucja polskiego systemu politycznego po 1989 roku w świetle komparatystycznej teorii polityki, red. A. Antoszewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1994.
  • Kallas M., Historia ustroju Polski X–XX w., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.
  • Kaszczyszyn P., Spóźniona wojna z postkomunizmem, <https://klubjagiellonski.pl/2017/07/20/spozniona-wojna-z-postkomunizmem/>.
  • Kładoczny P., Prawo jako narzędzie represji w Polsce Ludowej (1944–1956). Prawna analiza kategorii przestępstw przeciwko państwu, Instytut Pamięci Narodowej — Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2004.
  • Linz J., Kryzys, załamanie i powrót do równowagi, [w:] Władza i społeczeństwo. Antologia tekstów z zakresu socjologii polityki, t. 2, wybór i oprac. J. Szczupaczyński, Scholar, Warszawa 1998.
  • Linz J., Totalitaryzm i autorytaryzm, [w:] Władza i społeczeństwo. Antologia tekstów z zakresu socjologii polityki, t. 1, wybór i oprac. J. Szczupaczyński, Scholar, Warszawa 1995.
  • Lüderssen K., Dekryminalizacja przez upolitycznienie?, [w:] Prawo karne a problem zmiany ustroju politycznego, red. A. Eser, A. Zoll, Zakamycze, Kraków 1998.
  • Masiarz W., Totalitaryzm. Zagadnienia ogólne, [w:] Totalitaryzm przetrwał do XXI wieku, red. W. Masiarz, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne — Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2011.
  • Olszewska-Dyoniziak B., Antropologia totalitaryzmu europejskiego XX wieku, Atla 2, Wrocław 1999.
  • Paruch W., Autorytaryzm w Europie XX wieku. Zarys analizy politologicznej cech systemu politycznego, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K” 2009, vol. 16, nr 1.
  • Podolak M., Żmigrodzki M., System polityczny i jego klasyfikacje, <http://www.serwis.wsjo.pl/lektor/1881/M%20Podolak%20M%20%AFmigrodzki%20System%20polityczny%20i%20jego%20klasyfikacje%20Wsp%F3%B3czesne%20systemy%20polityczne.pdf>.
  • Prawo karne a problem zmiany ustroju politycznego, red. A. Eser, A. Zoll, Zakamycze, Kraków 1998.
  • Putnam R.D., Demokracja w działaniu, Znak, Kraków 1995.
  • Sartori G., Teoria demokracji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
  • Staniszkis J., Postkomunizm i polityka. Próba opisu, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2001.
  • Strzembosz A., Państwo prawne w doświadczeniu przechodzenia z Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej do Rzeczypospolitej Polskiej, „Znak” 1992, nr 11.
  • Trembicka K., Kategoria wroga w komunistycznej Polsce w latach 1956–1989, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K” 2014, vol. 21, nr 2.
  • Trembicka K., Walka z wrogiem — cecha konstytutywna komunistycznej myśli politycznej, „Humanities and Social Sciences” 2014, vol. 19, nr 21(1/2014).
  • Wilk L., Okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną, [w:] Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa, red. T. Dukiet-Nagórska, wyd. 2, LexisNexis, Warszawa 2010.
  • Wojtaszczyk K.A., Państwa współczesne, [w:] Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2003.
  • Zoll A., Problem okoliczności wyłączających bezprawność czynu w okresie politycznej zmiany systemu, „Znak” 1992, nr 2.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-d944c6df-16f0-46f1-a1b3-e36e3f57c59b
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.