PL EN


2019 | 105-106 Kino wobec transformacji ustrojowych | 243-260
Article title

Powrócić do kina wizualnego. Borowczyk i Lenica w zespole autorów filmowych „Kadr”

Title variants
EN
RETURN TO VISUAL CINEMA. BOROWCZYK AND LENICA IN A TEAT OF FILM AUTHORS “KADR”
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Artykuł ukazuje, na szerokim tle epoki, kulisy zawiązania słynnego duetu oraz powstania dwóch eksperymentalnych filmów Waleriana Borowczyka i Jana Lenicy dla ZAF „Kadr”. Filmy te, czyli Artykuł ukazuje, na szerokim tle epoki, kulisy zawiązania słynnego duetu oraz powstania dwóch eksperymentalnych filmów Waleriana Borowczyka i Jana Lenicy dla ZAF „Kadr”. Filmy te, czyli Był sobie raz… (1957) i Dom (1958), zrealizowane poza ówczesnym systemem produkcji filmów rysunkowych i kukiełkowych, uchodzą za symboliczny początek tzw. polskiej szkoły animacji. Okazały się również przepustką dla obu autorów do międzynarodowej kariery. Na podstawie nowych dokumentów autor rekonstruuje artystyczny program Lenicy i Borowczyka, którzy w 1957 r. spisali swój artystyczny manifest. Próbuje ponadto wyjaśnić, dlaczego obie krótkometrażówki powstały w zespole zajmującym się produkcją pełnometrażowych filmów aktorskich, dlaczego zostały powitane jako przełom w dziedzinie kina animowanego oraz jakie były konsekwencje festiwalowych sukcesów tego duetu. Na marginesie autor ukazuje kulisy pracy nad niezrealizowanym projektem filmu średniometrażowego – adaptacją Kolonii karnej według Kafki. zrealizowane poza ówczesnym systemem produkcji filmów rysunkowych i kukiełkowych, uchodzą za symboliczny początek tzw. polskiej szkoły animacji. Okazały się również przepustką dla obu autorów do międzynarodowej kariery. Na podstawie nowych dokumentów autor rekonstruuje artystyczny program Lenicy i Borowczyka, którzy w 1957 r. spisali swój artystyczny manifest. Próbuje ponadto wyjaśnić, dlaczego obie krótkometrażówki powstały w zespole zajmującym się produkcją pełnometrażowych filmów aktorskich, dlaczego zostały powitane jako przełom w dziedzinie kina animowanego oraz jakie były konsekwencje festiwalowych sukcesów tego duetu. Na marginesie autor ukazuje kulisy pracy nad niezrealizowanym projektem filmu średniometrażowego – adaptacją Kolonii karnej według Kafki.
EN
The article shows, against a wide background of the era, the backstage of establishing a famous duet and the creation of two experimental films by Walerian Borowczyk and Jan Lenica for ZAF "Kadr". These films, ie Once Upon a Time ... (1957, Był sobie raz ) and Home (1958, Dom), realized beyond the then system of production of cartoon and puppet films, are considered a symbolic beginning of the so-called Polish animation school. They also turned out to be a pass for both authors to international careers. Based on new documents, the author reconstructs the artistic program of Lenica and Borowczyk, who in 1957 wrote down their artistic manifesto. He also tries to explain why both short films were made in a team involved in the production of full-length acting movies, why they were welcomed as a breakthrough in the field of animated cinema and what were the consequences of the duo's success at the festival. In addition the author shows behind-the-scenes work on an unrealized medium-length film project - the adaptation of Kafka’s Penal Colony.
Contributors
References
  • (acz). „Nowiny i nowinki.” Słowo Ludu 18 (1958).
  • 2. Wystawa Sztuki Nowoczesnej. Warszawa, 1957.
  • Adamowicz, Elza. Un chien andalou. London – New York: . I.B. Tauris, 2010.
  • Borowczyk, Walerian. „Szanowny Panie Redaktorze!” Film 35 (1964).
  • „Byłem barbarzyńcą… Z Janem Lenicą rozmawia Marcin Giżycki.” Animafilm 2/4 (1980).
  • Czartoryska, Urszula. „Walerian Borowczyk, czyli kino fotograficzne.” Fotografia 11 (1961).
  • „Entretien avec W. Borowczyk et Jan Lenica.” Image et son 136/137 (1960–1961).
  • Grzebałkowska, Magdalena. Komeda. Prywatne życie jazzu. Kraków: Znak, 2018.
  • Janicki, Stanisław. „Rozmawiamy z Janem Lenicą.” Film 2 (1960).
  • Kałużyński, Zygmunt. „Film rysunkowy ratuje „szkołę polską”.” Polityka 2 (1961).
  • Kałużyński, Zygmunt. „Jak poeci zostają kpiarzami.” Film 8 (1960).
  • „Kino nie jest sztuką zespołową.” Kwartalnik Filmowy 19-20 (1997).
  • „Komputer nie zastąpi mózgu ani wyobraźni.” Rzeczpospolita 135 (2000).
  • Konwicki, Tadeusz. Pamiętam, że było gorąco. Kraków: Znak, 2001.
  • Kossakowski, Andrzej. Polski film animowany 1945-1974. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
  • Kotoński, Włodzimierz. „Z ankiety „Rola muzyki w dziele filmowym.” Kwartalnik Filmowy 2 (1961).
  • Kowalski, Tadeusz. „Był sobie raz…. Film, którego nie da się opowiedzieć.” Teatr i Film 6 (1958).
  • Kowalski, Tadeusz. „Ludzie, którzy chcą wrócić do Meliesa.” Film 51 (1957).
  • Lassota, Ryszard. „Co poeta chciał przez to powiedzieć.” Ekran 27 (1958).
  • Lenica, Jan. „Archipelag R.O.” Dialog 8 (1975).
  • Lenica, Jan. Labirynt, ed. by Czerwiakowska, Ewa and Kujawski, Tomasz. Poznań: Muzeum Narodowe w Poznaniu, 2002.
  • Martin, Andre. „Borowczyk et Lenica. Reviennent aux origines.” Cahiers du cinéma 16, 96 (1959).
  • Mikurda, Kuba and Byrska, Olga. „Borowczyk. Widmowa filmografia.” http://krytykapolityczna.pl/kultura/film/borowczyk-widmowa-filmografia.
  • Nurzyński, Antoni. „Operator „Domu” o swojej pracy.” Polska 8 (1958).
  • Pijanowski, Lech. „Droga eksperymentu filmowego.” Świat 19 (1958).
  • Płażewski, Jerzy. „Poszukiwania na celuloidowej taśmie.” Przegląd Kulturalny 20 (1958).
  • Rosner, Charles. „Jan Lenica.” Graphis 87 (1960).
  • „Rozmowa z Juliuszem Zamecznikiem.” W: Wojciech Zamecznik. Foto-graficznie, ed. by K. Puchała-Rojek, K. Zieińska-Lewandowska. Warszawa: Fundacja Archeologii Fotografii, 2015.
  • Szczechura, Daniel. „Janek miał szczęście.” Gazeta Wyborcza 19 (2002).
  • Wojna, Ryszard. „Udany czy nieudany.” Ekran 23 (1958).
  • „Z Janem Lenicą – o polskim plakacie i filmie animowanym.” Film 26 (1962).
  • „Z Walerianem Borowczykiem o Szkole.” Wiadomości Filmowe 46 (1958).
  • Zmudziński, Bogusław. „Jestem bohaterem swoich filmów.” Kino 9 (1999).
  • Archiwum Państwowe Dokumentacji Osobowej i Płacowej w Milanówku (State Archive of Personal and Payroll Records in Milanówek), Zespoły Autorów Filmowych (Film Authors Units Files).
  • Archiwum Studia Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej (Studio Filmów Rysunkowych Archive).
  • Cinematheque Francaise, Walerian Borowczyk Files.
  • Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny (National Film Archive – Audiovisual Institute), Film Scripts.
  • Muzeum Narodowe w Poznaniu (National Museum Poznań), Jan Lenica Archive.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-d9738942-f2b9-46a8-b03c-2f6851aa11a9
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.