PL EN


2015 | 9 | 24-37
Article title

Obszary predysponowane do występowania gwałtownych wezbrań w Karpatach w kontekście przeciwdziałania ekonomicznym skutkom powodzi błyskawicznych

Authors
Content
Title variants
EN
Areas prone to flash floods occurrence in the Carpathians in the context of preventing economic loss caused by them
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
Karpaty są regionem, w którym często występują powodzie błyskawiczne. Powodzie te powodują znaczące straty gospodarcze, które można ograniczyć zmniejszając tzw. ekspozycje i wrażliwość na powódź. Informacja o obszarach szczególnie podatnych na występowanie powodzi może wspomóc planowanie tych działań. Celem pracy było wskazanie regionów oraz gmin, które są predysponowane do występowania powodzi błyskawicznych. Wyodrębnienia tych obszarów dokonano na podstawie rozmieszczenia zlewni podatnych na występowanie gwałtownych wezbrań korzystając z dwóch miar: 1) procentowego udziału tych zlewni w regionie/ gminie, 2) wskaźnika podatności terenowej (Wpt). Wyniki wykazały, że zachodnie i południowe regiony Karpat są bardziej predysponowane do występowania powodzi błyskawicznych. W odniesieniu do gmin obserwowano większe zróżnicowanie przestrzenne. Wysokie predyspozycje do występowania gwałtownych wezbrań stwierdzono w 43 gminach (ok. 15% gmin), rozmieszczonych w różnych częściach Karpat. Dla tych gmin wskazano zlewnie, w których mogą wystąpić powodzie błyskawiczne. Uzyskane wyniki mogą być podstawą działań prewencyjnych pozwalających ograniczyć ekonomiczne skutki powodzi błyskawicznych w Karpatach.
EN
The Carpathians are usually affected by flash floods. These events are generated by short and intense rainstorm events. The floods cause significant damage which may be reduced by reducing the so-called flood exposure and flood vulnerability. Information on areas particularly prone to flash flooding should be the basis for actions towards reducing flood exposure and flood vulnerability. The goal of this paper was to present geographic regions and districts prone to flash flood occurrence. These areas were selected on the basis of spatial distributions of catchments vulnerable to flash flood occurrences. Results revealed that geographic regions located in the western and southern parts of the Carpathians are more vulnerable to flash flood occurrences. More spatial diversities were observed in relation to districts. Higher predisposition to flash flood occurrences was identified within 43 districts accounting for 15% of all Carpathian districts. Catchments more vulnerable to flash flood generation/occurrences were indicated in these districts. Results obtained in the work can be the basis for “preventive action” resulting in reducing the potential negative effects of flash flood.
Contributors
  • Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Instytut Geografii, Zakład Geografii Fizycznej
References
  • Brzeziński, J. (1996). Obiektywizacja doboru zlewni podobnej. Gospodarka Wodna, 4, 163–167.
  • Bryndal, T. (2008). Parametry zlewni, w których wystąpiły lokalne powodzie. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sec. B, 63, 177–200.
  • Bryndal, T. (2011). Identyfikacja małych zlewni podatnych na formowanie gwałtownych wezbrań na przykładzie Pogórza Dynowskiego, Strzyżowskiego i Przemyskiego. Przegląd Geograficzny, 83(1), 5–26.
  • Bryndal, T. (2014a). Parametry hydrologiczne gwałtownych wezbrań opadowo-nawalnych w małych zlewniach, w polskiej, słowackiej i rumuńskiej części Karpat, Przegląd Geograficzny, 86(1), 5–21.
  • Bryndal, T. (2014b). Identyfikacja małych zlewni podatnych na formowanie gwałtownych wezbrań w Karpatach Polskich (Identification of small catchments prone to flash flood generation in the Polish Carpathians). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
  • Bryndal, T. (2014c). A method for identification of small Carpathian catchments more prone to flash flood generation. Based on the example of south-eastern part of the Polish Carpathians. Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, 9(3), 109–122.
  • Bryndal, T. (2014d). Powodzie błyskawiczne w małych zlewniach karpackich – wybrane aspekty zarządzania ryzykiem powodziowym. Studia Geographica, 7(170), 65–76.
  • Bryndal, T. (2014e). Znaczenie map zagrożenia oraz ryzyka powodziowego w ograniczeniu skutków powodzi błyskawicznych w miastach. Monografie Komisji Hydrologicznej PTG, 2, 29–37.
  • Bryndal, T., Cabaj, W., Suligowski, R. (2010a). Gwałtowne wezbrania potoków Kisielina i Niedźwiedź w czerwcu 2009 r. (Pogórze Wiśnickie). W: M. Barwiński (red.), Obszary metropolitarne we współczesnym środowisku geograficznym. Łódź: Wydział Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego, 337–348.
  • Bryndal, T., Cabaj, W., Suligowski, R. (2010b). Hydrometeorologiczna interpretacja gwałtownych wezbrań małych cieków w źródłowej części Wielopolki w dniu 25 czerwca 2009 roku. Monografie Komitetu Inżynierii Środowiska PAN, 69, 81–91.
  • Bryndal, T., Cabaj, W., Gębica, P., Kroczak, R. (2010c). Gwałtowne wezbrania spowodowane nawalnymi opadami deszczu w zlewni potoku Wątok (Pogórze Ciężkowickie). W: T. Ciupa, R. Suligowski (red.), Woda w badaniach geograficznych. Kielce: Instytut Geografii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 307–319.
  • Dobrowolski, A., Mirkiewicz, M., Ostrowski J., Sasim M. (2010). Regiony Polski najbardziej zagrożone powodziami katastrofalnymi. Monografie Komitetu Inżynierii Środowiska PAN, 69, 55–69.
  • Dorzecze Wisły – monografia powodzi – lipiec 1997 (1999). J. Grela, H. Słota (red.) IMGW Warszawa
  • Gil, E. (1998). Spływ wody i procesy geomorfologiczne w zlewniach fliszowych podczas gwałtownej ulewy w Szymbarku w dniu 7 czerwca 1985 roku. Dokumentacja Geograficzna, 11, 85–107.
  • Izmaiłow, B., Kamykowska, M., Krzemień, K. (2004). Geomorfologiczna rola katastrofalnych wezbrań w transformacji górskiego systemu korytowego na przykładzie Wilszni (Beskid Niski). W: B. Izmaiłow (red.), Przyroda-Człowiek-Bóg. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UJ, 69–81.
  • Konieczny, R., Siudak, M., Bogdańska-Warmuz, M., Madej, P., Walczykiewicz, T. (2012). Opracowanie systemu zapobiegania i sposoby ograniczenia skutków powodzi oraz zasad funkcjonowania systemu ostrzeżeń. W: H. Lorenc (red.), Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo. Klęski żywiołowe a bezpieczeństwo wewnętrzne kraju, Tom 3. Warszawa: Wydawnictwo IMGW-PIB, 281–303.
  • Kron, W. (2002) Flood risk, hazard, exposure, vulnerability. W: B. Wu, Z.Y. Wang, G. Wang, G.G.H Huang, H. Fang, J. Huang (red.), Flood defense. New York: Science Press, 33–72.
  • Lorentz, H., Cebulak, E., Głowicki, B., Kowalewski, M. (2012). Struktura i występowanie intensywnych opadów deszczu powodujących zagrożenie dla społeczeństwa, środowiska i gospodarki Polski. W: H. Lorenc (red.), Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo. Klęski żywiołowe a bezpieczeństwo wewnętrzne kraju, Tom 3. Warszawa: Wydawnictwo IMGW-PIB, 7–32.
  • Montz, B.E, Grunfest, E. (2002). Flash flood mitigation: recommendations for research and applications. Natural Hazard, 4, 15–22.
  • Mikulski, Z. (1954). Katastrofalne powodzie w Polsce. Czasopismo Geograficzne, 4, 380–396.
  • Ostrowski, J., Czarnecka, H., Glowacka, B., Krupa-Marchlewska, J., Zaniewska, M., Sasim M., Moskwicki, T., Dobrowolski, A. (2012). Nagłe powodzie lokalne (flash flood) w Polsce i skala ich zagrożeń. W: H. Lorenc (red.), Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo. Klęski żywiołowe a bezpieczeństwo wewnętrzne kraju, Tom 3. Warszawa: IMGW-PIB, 123–149.
  • Parczewski, W. (1960). Warunki występowania nagłych wezbrań na małych ciekach. Wiadomości Służby Hydrologicznej i Meteorologicznej, 8(3), 1–159.
  • Raport z wykonania wstępnej oceny ryzyka powodziowego, (2011). Pozyskano z http://www.kzgw.gov.pl/pl/Wstepna-ocena-ryzyka-powodziowego.html
  • Tuszyńska, I. (2010). Możliwości wykorzystania teledetekcji radarowej do badań zdarzeń ekstremalnych. W: M. Maciejewski, S. Ostojski (red.), Ryzyko w problemach zagrożenia środowiska. Warszawa: IMGW, 225–238.
  • Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27 marca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717) z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2012 r. poz. 647, 951, 1445; Dz. U).
  • Ustawa Prawo Wodne z dnia z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. z 2001 Nr 115, poz. 1229) z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2012 r. poz. 145, 951, 1513; Dz. U z 2013 r. poz. 21, 165).
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-da774082-b14d-4ae2-8933-493b7c165e16
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.