PL EN


2013 | 4(30) | 13-28
Article title

Stan badań nad nauczaniem domowym dzieci polskich od XVIII do początków XX wieku w polskiej historiografii

Title variants
EN
The current state of research on homeschooling of polish children since the 18th century until the beginning of the 20th century in the polish historiography
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
W dobie współczesnego kryzysu funkcji wychowawczej i dydaktycznej szkoły w pełni uzasadnione, i to nie tylko ze względów poznawczych, jest podjęcie badań nad rodziną jako środowiskiem organizującym i realizującym nauczanie domowe. Dotychczasowy, niezbyt jeszcze bogaty dorobek w zakresie dziejów polskiej edukacji domowej od końca XVIII do początków XX wieku, w pełni uzasadnia podejmowanie nadal badań nad tym jeszcze w Polsce niedocenianym zjawiskiem oświatowym. Zjawisko nauczania domowego ma bogatą tradycją. W poszczególnych stuleciach było generowane przez różne czynniki i miało różny zasięg społeczny. W warunkach polskich funkcjonowało obok oświaty publicznej od czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej. W przeciwieństwie do narodów o nieprzerwanym bycie państwowym, gdzie ścieżka nauczania domowego miała wymiar ekskluzywności, Polacy organizowali w XIX i XX wieku (II wojna światowa i okres PRL-u) takie nauczanie bardziej z konieczności w opozycji do zaborców i okupantów. Wiedza o polskich dziejach nauczania domowego, ale także jego teraźniejszości, jest daleko niepełna. Funkcjonuje w tym zakresie wiele stereotypów i uproszczonych sądów. Wskazane i omawiane tu opracowania istotnie wzbogacają dotychczasową wiedzę na temat dziejów nauczania domowego i choć nie dają jeszcze w pełni zadawalających odpowiedzi na stawiane pytania badawcze, stanowią ważne osiągnięcia na drodze do usuwania ,,białych plam” w polskiej historiografii oświatowej. Tym bardziej iż ten niesłusznie zaniedbany jeszcze do dzisiaj zakres poczynań pedagogicznych stanie się niebawem intensywniej uprawianą formą kształcenia, choćby z racji większej ilości przypadków, w których dzieci nie mogą uczestniczyć czasowo lub stale w pracach szkoły. Również coraz więcej rodziców chce korzystać z możliwości prowadzenia w domu rodzinnym tej formy edukacji wobec swoich dzieci.
EN
In the era of the contemporary crisis of educational and didactic school functions, undertaking research on family as an environment organizing and conducting home based learning is fully justified, not only due to cognitive reasons. Hitherto not yet rich output concerning the history of Polish homeschooling since the end of the 18th century until the beginning of the 20th century, fully justifies undertaking further research on this educational phenomenon still underestimated in Poland. Homeschooling phenomenon has a fine tradition. Over the centuries, it was initiated by diverse factors and it had a different social scope. In Poland, it has functioned beside public education since the period of the Republic of Poland. In contrast to nations with incessant sovereignty, where homeschooling has had a dimension of exclusivity, in the 19th and 20th centuries (the Second World War and the period of the Polish People’s Republic) the Polish organised this form of education more out of necessity in opposition to partitioners and invaders. Our knowledge concerning the history of Polish home schooling as well as its contemporary state is significantly insufficient. There are numerous stereotypes and simplified judgments on the subject. The indicated and discussed studies here significantly enrich our hitherto knowledge about the history of homeschooling and although they do not provide fully satisfactory answers to research questions, they constitute remarkable achievements in the process of erasing blank pages in the Polish educational historiography. All the more, this unjustly still nowadays neglected form of education will soon become common since a growing number of students are temporarily or permanently unable to attend school. Additionally, more and more parents want to take the opportunity of homeschooling their children in their homes.
Contributors
  • Uniwersytet Gdański
References
  • Adamczyk K., „Do wychowania synów moich. Uwagi generała Władysława Zamoyskiego”, [w:] Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, red. K. Jakubiak, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1995.
  • Adamczyk M., Uczniowie-prywatyści w Galicji 1772-1914, [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Bartnicka K., Samodzielność wychowawcza rodziny ziemiańskiej w pierwszej połowie wieku XIX w zaborze rosyjskim (w świetle pamiętników), [w:] Wychowanie w rodzinie polskiej od schyłku XVIII do połowy XX wieku. Zbiór studiów, red. K. Jakubiak i A. Winiarz, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 2000.
  • Benisławska M., Z rozmyślań i marzeń nauczycielki domowej, „Wychowanie w Domu i Szkole”, (1911)6.
  • Bieńkowski T., Edukacja w rodzinie w Polsce od połowy XVIII wieku – wnioski z badań, [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Bołdyrew A., Matka i dziecko w rodzinie polskiej. Ewolucja modelu życia rodzinnego w latach 1795-1918, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2008.
  • Chyra Z., Nauczyciele prywatni (1764 -1807),[w:] Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku, red. J. Leskiewiczowa, t. VI, Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1974.
  • Dworakowski S., Szlachta zagrodowa we wschodnich powiatach Wołynia i Polesia. Relacje z terenu, Komitet do Spraw Szlachty Zagrodowej na Wschodzie Polski przy Towarzystwie Rozwoju Ziem Wschodnich, Warszawa 1939.
  • Epsztein T., Edukacja dzieci i młodzieży w polskich rodzinach ziemiańskich na Wołyniu, Podolu i Ukrainie w II połowie XIX wieku, DiG, Warszawa 1998.
  • Epsztein T., Edukacja domowa dzieci i młodzieży ziemiańskiej na Wołyniu, Podolu i Ukrainie w latach 1864-1914, [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Hulewicz J., Sprawa wyższego wykształcenia kobiet w Polsce w wieku XIX, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1939.
  • Jamrożek W., Żołądź-Strzelczyk D., Studia z dziejów edukacji kobiet na ziemiach polskich, WSE UAM, Poznań 2001.
  • Kamińska K., Kwestia kobieca na łamach „Bluszczu” (1865-1885), „Prace Polonistyczne”, (1978), seria XXXIV.
  • Koźmian D., Koncepcja kształcenia i nauki domowej dzieci w zaborze rosyjskim na przełomie XIX i XX wieku w poglądach Anieli Szycówny, [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Leżańska W., Nauczanie domowe w polskim systemie edukacyjnym, „Wychowanie w Przedszkolu”, (1996)2.
  • Lutyńska K., Ideologia czasopism rodzinnych Królestwa Polskiego w latach 1860-1880, „Przegląd Nauk Historycznych i Społecznych”, t. VII, 1956 (wyd. 1958).
  • Martinkówna I., Polki wychowawczyniami i nauczycielkami, „Szkoła”, (1922)5 i 6.
  • Maternicki J., Kultura i edukacja historyczna społeczeństwa polskiego w XIX wieku. Zarys problematyki i postulaty badawcze, [w:] Edukacja historyczna społeczeństwa polskiego w XIX w. Zbiór studiów, red. J. Maternicki, Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1981.
  • Mincer F., Kształcenie i nauka domowa dzieci w świetle pamiętników staropolskich (XVII w.), [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Mokrzecki L., Edukacja w rodzinach mieszczańskich w okresie I Rzeczypospolitej (na przykładzie Prus Królewskich), [w:] Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, red. K. Jakubiak, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1995.
  • Nasza walka o szkołę polską 1901-1917. Opracowanie, wspomnienia, dokumenty, red. B. Nawroczyński, Komitet Obchodu 25-lecia Walki o Szkołę Polską, Warszawa 1932, t. I, 1934, t. II.
  • Nauczanie domowe dzieci polskich od XVIII do XX wieku. Zbiór studiów, red. K. Jakubiak, A. Winiarz, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2004.
  • Nawrot-Borowska M., Nauczanie domowe na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX i początkach XX wieku – zapatrywania teoretyczne i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2011.
  • Pleśniarski B., Poglądy Wielkopolan na sprawy wychowawcze i oświatowe w świetle prasy Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1814-1847, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 1962.
  • Renz R., Wychowanie i kształcenie dzieci w rodzinie małomiasteczkowej na Kielecczyźnie w latach międzywojennych, [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, red. K. Jakubiak, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1995.
  • Szycówna A., Nauka w domu. Przewodnik dla wychowawców, M. Arct, Warszawa 1895.
  • Urban W., Nauczanie domowe a szkolne w Małopolsce od XVI do XX w., [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Wroczyński R., Myśl pedagogiczna i programy oświatowe w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX wieku, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1963.
  • Wróbel-Lipowa K., Nauka domowa możnowładztwa polskiego w pierwszej połowie XIX wieku na przykładzie rodziny Stanisława K. Zamoyskiego, [w:] Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX, red. J. Jundziłł, Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1994.
  • Zieliński A., Początek wieku. Przemiany kultury narodowej w latach 1807-1831, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1973.
  • Źródła do dziejów nauczania domowego dzieci polskich w XIX i początku XX wieku z bibliografią adnotowaną z pamiętników i wyborem literatury pedagogicznej, red. K. Jakubiak, G. Karłowska, M. Nawrot, A. Winiarz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2005.
  • Żołądź-Strzelczyk D., Jamrożek W., Studia z dziejów edukacji kobiet na ziemiach polskich, Bajt, Poznań 2001.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-e6ea9c77-7c74-4281-8660-2b6eeddf88c5
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.