PL
Palmyra, znana ze swojej roli w handlu dalekosiężnym Imperium Rzymskiego, jest też ciekawym przykładem urbanistyki i architektury Bliskiego Wschodu w okresie hellenistycznym, rzymskim i wczesnoislamskim. Jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że powierzchnia antycznego miasta była pokryta w większości zabudową o charakterze mieszkalnym, jest ona stosunkowo słabo poznana. Mimo dość nielicznych danych na ten temat, można jednak zauważyć pewne jej cechy charakterystyczne i związki między architekturą mieszkalną a rozplanowaniem przestrzennym miasta. Poszczególne części miasta zostały zabudowane w różnych okresach, według mniej lub bardziej restrykcyjnych planów. dzięki temu, w przeciwieństwie do typowych miast hellenistycznych zakładanych na Bliskim Wschodzie na siatce hippodamejskiej, Palmyra ukazuje kilka odmiennych koncepcji urbanistycznych, których ślady zachowały się w jej zabudowie. Budynki mieszkalne, jako najliczniejsze i z konieczności najbardziej podporządkowane ustalanym odgórnie regułom urbanistycznym, ukazują najlepiej, w jaki sposób nowe trendy i założenia teoretyczne w urbanistyce były realizowane w praktyce. O ile dzielnica hellenistyczna położona na południe od Wadi al-Qubur wydaje się nie respektować jakichś szczególnych ograniczeń w rozplanowaniu budynków, a jej zabudowa rozwija się swobodnie wokół głównych osi komunikacyjnych, o tyle dzielnice położone dalej na północ, zaprojektowane już w okresie rzymskim, zdradzają pewną tendencję do organizacji przestrzeni za pomocą wytyczonych przez architektów ulic. Cechą charakterystyczną dla Palmyry jest fakt, iż nie zaplanowano tu siatki prostokątnej, a jedynie ulice na osiach północ-południe, które dzielą przestrzeń na wąskie pasy. Na tyle, na ile możemy to ocenić w świetle nielicznych dotychczas badań archeologicznych nad zabudową mieszkalną, domy palmyreńskie związane są raczej z lokalną, wschodnią tradycją urbanistyczną. Podstawowym modelem domu był budynek o stosunkowo prostym planie, z pomieszczeniami zorganizowanymi wokół dziedzińca, natomiast większe domy powstawały poprzez multiplikację takiego modułu. domy zamożniejszych obywateli musiały być rozległe i wielosegmentowe, ponieważ mieszkały w nich rozszerzone, wielopokoleniowe rodziny. Przykładami mogą tu być domy Achillesa i Kasjopei na wschód od Świątyni Bela czy dom F w dzielnicy Północno-zachodniej. zastosowanie kolumn na dziedzińcach domów mieszkalnych w okresie rzymskim wydaje się być zabiegiem czysto dekoracyjnym i nie wiąże się z adaptacją modelu domu wywodzącego się tradycji grecko-rzymskiej. dopasowanie budynków mieszkalnych do otaczającej je przestrzeni i maksymalne jej wykorzystanie przez zabudowę związane są również z lokalnym wschodnim wzorcem urbanistycznym. Wobec braku materiału porównawczego, stwierdzenie, że te charakterystyczne cechy urbanistyki i architektury są wyjątkowe dla Palmyry, byłoby pewnym nadużyciem, jednakże świadczą one niewątpliwie o tym, że wprowadzenie grecko-rzymskiego modelu w urbanistyce Palmyry było zabiegiem raczej dość powierzchownym, dotyczącym jedynie budowli monumentalnych i nie wpłynęło na zmianę lokalnych tradycji architektonicznych w budownictwie prywatnym.