PL EN


2013 | 2 | 7-18
Article title

Ksiądz / księża / książę

Content
Title variants
EN
Ksiądz / księża / książę [priest / priests / duke
Languages of publication
PL
Abstracts
EN
The article tries, once again, to explore the etymology of Polish words ksiądz / książę / księża. Since new linguistic and historical facts as well as reconstructions may be presented in this field, the author draws the following conclusions: 1) the Polish term ksiądz comes from the Germanic *kuning, which main meaning could be interpreted as “Franks’ ruler”. The word was borrowed by Slavic languages twice: a) in the first half of the 7th century as a West-Slavic word *kъnędzь; b) in the first half of the 8th century as a South-Slavic word *kъnęgъ. In the second half of the 9th century, the two borrowings meet, which is connected with the Cyril and Methodius’s Christianization in Great Moravia. The word was present in all Slavic languages and its meaning could be interpreted as “the uncrowned ruler of the country” = ‘principes’/Polish ‘książę’. 2) Polish księża (< Slav. *kъnęžьja) is a continuation of a plural form of the Germanic *kuning-, *kuninga. 3) The word książę (< West-Slavonic *kъnęžę) appeared as a derivative of Slavonic *kъnędzь and at first meant ‘a young man who was a member of a ruling family’ and most commonly was ‘the son of a ruler’. 4) At the turn of the 9th and the 10th century Western-Slavonic people changed the meaning of both terms *kъnędzь and *knęžę the first word, both among Czechs and Poles, referred only to the word ‘principes’, whereas the second term began to be understood as “a common prince” or “the uncrowned ruler”. From the 13th century until the 16th century, Polish ksiądz became – under the infl uence of the Czech language – the term for a clergyman (firstly used as the reference only to the bishop, and later as the reference to an ordinary priest).
Contributors
  • Uniwersytet Warszawski
References
  • Bańkowski, Andrzej (2000) Etymologiczny słownik języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Berneker, Emil (1908) Slavisches Etymologisches Wörterbuch. Heidelberg: Universitätsverlag C. Winter.
  • Bogucki, Ambroży (2007) „Termin „princeps” w źródłach polskich”. [W:] Odkrywcy princepsi rozbójnicy. Studia z Dziejów Średniowiecza nr 13. Malbork: Muzeum Zamkowe w Malborku; 45–86.
  • Boryś, Wiesław (2005) Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie, Kraków.
  • Brückner, Aleksander (1989) Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.
  • Czarnecki, Tomasz (1993) „Zur Geschichte eines christlichen Terminus: Poln. cerkiew – Dt. Kirche < Griech. Kyriakon”. [W:] Studia Germanica Gedanensia 3. Gdańsk: Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego; 59–93.
  • Czarnecki, Tomasz (1999) Najstarsze polskie słownictwo religijne. Tysiąc lat polskiego słownictwa religijnego. Gdańsk: Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego.
  • Czarnecki, Tomasz (2003) Gotisches im Wortschatz des Polnischen. Deutsch-polnische Wechselbeziehungen in Sprache und Kultur. Studia Germanica Gedanensia 11. Gdańsk: Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego.
  • Czarnecki, Tomasz (2008) O etymologii polskiego terminu „król”. Studia z Dziejów Średniowiecza nr 14. Malbork: Muzeum Zamkowe.
  • Czarnecki, Tomasz (2009a) „O etymologii polskich terminów “ksiądz”/“książę”. [W:] Studia z dziejów średniowiecza nr 15. B. Śliwiński (red.). Zakład Historii Średniowiecza Polski i Nauk Pomocniczych Historii Uniwersytetu Gdańskiego. Malbork: Muzeum Zamkowe w Malborku; 45–68.
  • Czarnecki, Tomasz (2009b) „Zur Etymologie des deutsches Wortes König.” [W:] Auf der Suche nach Humanitas. Festschrift für Prof. Dr. Irena Światłowska-Prędota. Dresden, Wrocław: Neisse Verlag; 145–151.
  • Długosz-Kurczabowa, Krystyna (2003) Nowy słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Ekblom, Reinhold (1944) Germ. *kuningaz ‘König’. Studia Neophilogica 17. Uppsala: Föreningen för Studie Neophilologie.
  • Grimm, Jacob Wilhelm (1854) Deutsches Wörterbuch. Leipzig: S. Hirzel Verlag.
  • Holthausen, F. (2002) Gotisches etymologisches Wörterbuch. Heidelberg: Universitätsverlag C. Winter.
  • Karłowicz, Jan, Adam Kryński, Władysław Niedźwiedzki (1902) Słownik języka polskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
  • Kiparsky, Valentin (1934) Die gemeinslavischen Lehnwörter aus dem Germanischen. Helsinki: Akademische Abhandlung Finnische Literaturgesellschaft .
  • Kluge, Friedrich. (1995) Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache. 23. Aufl age. Berlin: Walter de Gruyter.
  • Knutt son, Karl (1926) Über die sogenannte zweite Palatalisierung in den slavischen Sprachen. Lund: G. W. E. Gleerup.
  • Kuraszkiewicz, Władysław (1964) „Ksiądz”. Słownik starożytności słowiańskich. Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Labuda, Gerard (2002) Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Naukowego.
  • Lexer, Mathias (1979) Mitt elhochdeutsches Handwörterbuch. Stutt gart: Verlag S. Hirzel.
  • Lexer, Mathias (1930) Mitt elhochdeutsches Taschenwörterbuch. Leipzig: Verlag S. Hirzel.
  • Linde, Samuel Bogumił (1994) Słownik języka polskiego. Warszawa: Drukarnia Zakładu Ossolińskich.
  • Łoś, Jan (1921) Ksiądz i jego krewniacy. Język Polski VI. Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego.
  • Mayer, Anton (1927) Die deutschen Lehnwörter im Tschechischen. Reichenberg: Gebrüder Shepel.
  • Meid, Wolfgang (1966) „Die Königsbezeichnung in den germanischen Sprachen”. [W:] Die Sprache 12, Institut für Sprachwissenschaft der Universität Wien; 184–185.
  • Miklosich, Franz (1867) Die Fremdwörter im Slavischen. Denkschrift en der kaiserlichen Akademie der Wissenschaft en in Wien. Wien.
  • Miklosich, Franz (1886) Etymologisches Wörterbuch der slavischen Sprachen. Denkschrift en der kaiserlichen Akademie der Wissenschaft en in Wien. Wien.
  • Sławski, Franciszek (1953) Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego.
  • Stender-Petersen, Adolf (1927) Slavisch-germanische Lehnwortkunde. Göteborg: Elanders Boktryckeri Aktiebolag.
  • Stieber, Zdzisław (1989) Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Warchoł, Stefan (2002) Ślady pobytu drużyn gockich na obrzeżu i w centrum prakolebki Słowian w świetle języka (między I/II a IV/V w. ne.). Cień Światowita czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
  • Uhlenbeck, Carl (1893) Die germanischen Wörter im Altslavischen. Archiv für slavische Philologie 15. Berlin: Weidmann.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-e74d9a7d-759b-46d6-b925-6c52d9799547
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.