PL EN


2016 | 1 | 71-98
Article title

Milczenie werblisty, czyli Günter Grass w ocenie prasy niemieckiej i polskiej po śmierci

Authors
Content
Title variants
EN
The silence of a drummer – Günter Grass and his literary output as posthumously evaluated in the Polish and German press
DE
Das Schweigen des Trommlers oder Günter Grass und sein Schaffen in den posthumen Reaktionen der polnischen und deutschen Presse
Languages of publication
PL DE EN
Abstracts
PL
Artykuł przedstawia analizę reakcji zarówno polskich, jak i niemieckich mediów po śmierci Güntera Grassa – jednego z najwybitniejszych pisarzy niemieckich, laureata Literackiej Nagrody Nobla związanego z Gdańskiem. Śmierć kontrowersyjnego autora stała się okazją nie tylko do interpretacji i ewaluacji jego licznych prac, ale także powrotu do jego burzliwej biografii oraz dyskusji na temat przemilczanej i utrzymywanej w sekrecie służby pisarza w SS. Z analizy poddanych ocenie pierwszych informacji na temat śmierci autora za-wartych w elektronicznych periodykach niemieckich i polskich wynika, że istnieje wyraźna różnica w ocenie zmarłego noblisty w jego ojczyźnie i w Polsce. Wszystkie one przywołują powszechnie znane fakty z biografii Grassa, nazywają go jednym z największych pisarzy współczesnych i wielkim obywatelem Niemiec, a Blaszany bębenek dziełem stulecia. W obu krajach docenia się społeczne zaangażowanie autora, jego polityczną działalność pod sztandarami SPD, a także aktywność na rzecz pojednania polsko-niemieckiego. W prasie niemieckiej znacznie częściej podkreśla się jednak kontrowersje wokół Grassa, krytyczne dyskusje po wydaniu Rozległego pola, wątpliwości związane z przyznaniem autorowi Literackiej Na-grody Nobla, światowe oburzenie po przyznaniu się literata do służby w Waffen-SS. „Die Zeit” czy „Der Spiegel” przypomniały dobiegające zewsząd negatywne głosy po publikacji w 2012 roku wiersza Co musi zostać powiedziane. W przywoływanych przez niemiecką prasę wypowiedziach ludzi polityki i kultury zmarły noblista jawi się jako postać nietuzinkowa, bezlitosny moralizator, krytyk i prowokator, a jednocześnie niedościgniony wzór, autorytet i inspiracja dla wielu innych twórców. Pomimo jednak, że w wielu artykułach podkreśla się językową wirtuozerię i rytmiczność Grassowskiej prozy, znaczenie i wymowę jego najgłośniej-szych powieści, to jednak dla jego rodaków literacka działalność Grassa zdaje się pozostawać w cieniu politycznej aktywności noblisty. Na tym tle odmiennie wypada ocena życia i twórczości pisarza, jaką prezentowała tuż po jego śmierci prasa polska. Przywoływane w niej wypowiedzi koncentrują się bowiem na związku Grassa z Gdańskiem, jego niestrudzonym dążeniu do naprawy stosunków polsko-niemieckich, niemiecko-kaszubskim pochodzeniu i ogromnym sentymencie do Polski i Polaków, jakie dawały się odczuć podczas wizyt autora oraz lektury jego dzieł. Kontrowersyjne tematy, takie jak przemilczana współpraca czy naruszanie narodowych mitów, zostają wprawdzie poruszone, lecz w ocenie autorów artykułów i cytowanych pisarzy oraz polityków pozostają w cieniu literackich dokonań czy działalności Grassa. W prasie polskiej (inaczej niż ma to miejsce w prasie niemieckiej) zmarły noblista z Lubeki pozostaje w pierwszym rzędzie cenionym pisarzem, a nie kontrowersyjnym politykiem.
DE
Der folgende Beitrag setzt sich zum Ziel, die Reaktionen der polnischen und deutschen Presse auf den Tod von Günter Grass zu analysieren, der als einer der berühmtesten deutschsprachigen Schriftsteller angesehen und für sein Schaffen mit dem Literaturnobelpreis ausgezeichnet wurde. Der Tod des kontroversen Autors, der seit seiner Geburt mit Danzig verbunden war, stellte den Anlass dazu dar, seine zahlreichen Werke erneut zu interpretieren, sowie seine turbulente Biografie und verschwiegene SS-Episode nochmals zur Sprache zu bringen. Die Analyse der ersten Informationen zum Tod des Schriftstellers, die in den Internet-Ausgaben der führenden Zeitungen und Zeitschriften veröffentlicht wurden, erlaubt die Schlussfolgerung, dass man das Leben und das Schaffen des verstorbenen Nobelpreisträgers doch unterschiedlich in Deutschland und Polen einschätzt. In beiden Ländern werden die wichtigsten biografischen Fakten dargestellt, Grass als einer der wichtigsten gegenwärtigen Autoren und Bürger Deutschlands angesehen und Die Blechtrommel als ein Jahrhundertwerk bezeichnet. Sowohl in Deutschland als auch in Polen schätzt man das soziale Engagement des Autors, seine Tätigkeit für die SPD und seine Bemühungen um die deutsch-polnische Versöhnung. In der deutschen Presse werden aber viel öfter die Kontroversen um Grass unterstrichen. Es wird also an kritische Stimmen nach der Herausgabe des Romans Ein weites Feld, an die Zweifel nach der Zuerkennung des Literaturnobelpreises und die weltweite Empörung wegen des verschwiegenen Dienstes in der Waffen-SS erinnert. In den Aussagen der Vertreter der Politik und Kultur, die in der Presse zitiert werden, bleibt Grass ein rücksichtsloser Moralapostel, Kritiker und Provocateur, der aber für viele als Vorbild und Inspiration galt. Obwohl man in vielen Pressereaktionen die sprachliche Virtuosität und den unvergleichbaren Rhythmus seiner Prosa, sowie die Bedeutung seiner wichtigsten Romane hervorhebt, so scheint sein literarisches Schaffen für seine Landsleute im Schatten seiner politischen Tätigkeit zu stehen. Ganz anders fällt das Bild des Schriftstellers und seiner Werke in den polnischen posthumen Pressereaktionen aus. Man konzentriert sich in den zitierten Aussagen auf seine Verbundenheit mit Gdańsk, seine unaufhörlichen Bestrebungen, die deutsch-polnischen Beziehungen zu verbessern, auf seine deutsch-kaschubische Herkunft, sowie seine offensichtliche Bindung an Polen, die sich während seiner Besuche und beim Lesen seiner Texte registrieren ließ. Kontroverse Themen, wie z.B. die verschwiegene Mitarbeit oder die Verletzung der nationalen Mythen, werden zwar kurz angesprochen, aber für die Artikelautoren und zitierten Politiker oder Schriftsteller scheinen seine Literatur und sein Engagement eindeutig im Vordergrund zu stehen. In der polnischen Presse (im Gegensatz zu der deutschen) bleibt Günter Grass in erster Linie ein Schriftsteller und nicht nur ein umstrittener Politiker.
EN
The article analyses reactions of both Polish and German media observable after the death of Günter Grass – one of the most accomplished German writers, the Nobel Prize laureate connected with the city of Gdańsk. The death of the controversial writer became another occasion for interpretation and evaluation of his numerous works, but also for a return to his turbulent biography and the discussion over his unspoken of and kept secret service in the SS. An analysis of the earliest pieces of information about the author’s death included in German and Polish electronic sources indicates that there is a significant difference between the evaluation of the deceased writer in his homeland and in Poland. All of articles analysed refer to the basic facts from Grass’ biography, call him one of the greatest contemporary authors and a great German, while The Tin Drum is perceived as the novel of the century. In both countries his social involvement, his political activity within SPD, and his support for Polish-German reconciliation are appreciated. However, the German press stresses more frequently the controversies surrounding Grass, the critical discussions after the publication of Too Far Afield, doubts surrounding Grass’ reception of the Nobel Prize in Literature, or the global outrage after Grass’ confession of having served in Waffen-SS. “Die Zeit” and “Der Spiegel” remind the readers of the negative commentaries after the 2012 publication of the poem “What must be said”. Politicians and artists expressing their opinion recall Grass as an extraordinary figure, a merciless moraliser, a critic and provoker, and at the same time an unrivalled model for numerous writers, their authority and inspiration. Although many articles stress linguistic mastery and the rhythmic quality of Grass’ prose, as well as the significance and the message of his most famous works, it is the writer’s political activity that over-shadows the literary one from the perspective of his countrymen. In comparison, the evaluation of the life and work of the writer presented immediately after his death in the Polish press appears to be much different. People quoted concentrate on Grass’ connections with Gdańsk, on his ongoing efforts to improve the Polish-German relations, which could be seen both during his visits to Poland and in his prose. Although the controversial subjects, such as the long-kept-in-silence cooperation with Waffen-SS or violation of national myths, are signalled, but they are overshadowed by Grass’ literary achievements and activity, at least in the view of the authors of the articles analysed and the writers quoted by them. In the Polish press – unlike in the German one – the deceased Nobel Prize laureate from Lubeck remains, first of all, an accomplished writer, not a controversial politician.
Contributors
  • Uniwersytet Rzeszowski
References
  • Bończa-Szabłowski J., Kolega z Gdańska. Paweł Huelle wspomina Güntera Grassa, „Rzeczpospolita” z 13.04.2015, źródło: http://www.rp.pl/ artykul/1193209-Kolega-z-Gdanska--Pawel-Huelle-wspomina-Guntera-Grassa.html#ap-1 [stan z 14.02.2016].
  • Böttiger H., Ein Funke der Moderne, „Die Zeit” z 13.04.2015, źródło: http://www.zeit.de/kultur/literatur/2015-04/guenter-grass-gruppe-47-blechtrommel/ komplettansicht [stan z 14.02.2016].
  • „Das Schreiben ist eine schreckliche Tortur”, „Süddeutsche Zeitung.de” z 13.04.2015, źródło: http://www.sueddeutsche.de/kultur/zitate-von- guenter-grass-das-schreiben-ist-eine-schreckliche-tortur1.2433174 [stan z 14.02.2016].
  • Der Krieg war Grass ein Antrieb zu schreiben, „Die Zeit” z 13.04.2015, źródło: http://www.zeit.de/kultur/literatur/2015-04/guenter-grass-zeit-interview-motivation- schreiben [stan z 14.02.2016].
  • Eggebrecht H., Sechs Romane für die Ewigkeit, „Süddeutsche Zeitung.de” z 13.04.2015, źródło: http://www.sueddeutsche.de/kultur/guenter-grass-wichtigste-werke-sechs-romane-fuer-die-ewigkeit-1.2433507 [stan z 14.02.2016].
  • „Ein einwilliger politischer Geist”. Reaktionen zum Tod von Günter Grass, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” z 13.04.2015, źródło: http://www. faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/autoren/tod-von-guenter-grass-reaktionen-aus-politik-und-medien-13535576.html?print PagedArticle=true#pageIndex_2 [stan z 14.02.2016].
  • „Ein Monument für Deutschland”. Reaktionen zum Tod von Günter Grass, „Süddeutsche Zeitung.de” z 13.04.2015, źródło: http://www.sued deutsche.de/kultur/reaktionen-zum-tod-von-guenter-grass-trommle-fuer-ihn-kleiner-oskar-1.2432651 [stan z 14.02.2016].
  • Ein wahrer Gigant, eine Inspiration, ein Freund, „Die Zeit” z 13.04.2015, źródło: http://www.zeit.de/kultur/literatur/2015-04/guenter-grass-gestorben-reaktionen-israel [stan z 14.02.2016].
  • Guenter Grass nie żyje, „Wprost” z 13.04.2015, źródło: http://www.wprost. pl/ar/502265/Guenter-Grass-nie-zyje/ [stan z 14.02.2016].
  • Günter Grass’ letztes Buch. Was der Dichter noch zu sagen hatte, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” z 13.04.2015, źródło: http://www.faz.net/aktuell/ feuilleton/buecher/steidl-verlag-veroeffentlicht-das-letzte-buch-von-guenter-grass-von-endlichkeit-13536351.html [stan z 14.02.2016].
  • Günter Grass nie żyje, „Rzeczpospolita” z 13.04.2015, źródło: http://www.rp.pl/artykul/1193167-Gunter-Grass-nie-zyje.html [stan z 14.02.2016].
  • Günter Grass nie żyje. Miał 87 lat, „Gazeta Wyborcza” z 13.04.2015, źródło: http://wyborcza.pl/1,75475,17744558,Gunter_Grass_nie_zyje__Noblista_mial_ 87_lat.html?disableRedirects=true [stan z 14.02.2016].
  • Hammelehle S., Zum Tode von Günter Grass: Abschied von einer Jahrhundert-figur, „Der Spiegel” z 13.04.2015, źródło: http://www.spiegel.de/ kultur/literatur/guenter-grass-nachruf-abschied-von-einer-jahrhundert figur-a-1028295.html [stan z 14.02.2016].
  • Hieber J., Der große Grass, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” z 13.04.2015, źródło: http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/autoren/ein-nachruf-der-grosse-grass- 13535516.html [stan z 14.02.2016].
  • Kijowska M., Gelebte Grassomania. Polen nimmt Abschied, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” 14.04.2015.
  • Krzemiński A., Mit Grass lernte ich Deutsch. Warum er in Polen unvergessen bleiben wird, „Die Zeit” 2015, nr 16.
  • Kurz vor dem Tod sprach Grass vom dritten großen Krieg, „Die Welt” z 14.04.2015, źródło: http://www.welt.de/ kultur/article139520371/ Kurz-vor-dem-Tod-sprach-Grass-vom-dritten-grossen-Krieg.html [stan z 14.02.2016].
  • Literaturnobelpreisträger: Günter Grass ist tot, „Der Spiegel” z 13.04.2015, źródło: http://www.spiegel.de/kultur/ literatur/guenter-grass-ist-tot-a-1028275.html [stan z 14.02.2016].
  • Literaturpreisträger Günter Grass im Alter von 87 Jahren gestorben, „Frank-furter Allgemeine Zeitung“ z 13.04.2015, źródło: http://www.faz. net/aktuell/feuilleton/buecher/autoren/literaturnobelpreistraeger-guenter-grass-im-alter-von-87-jahren-gestorben-13535353.html [stan z 14.02.2016].
  • Literaturpreisträger Günter Grass ist tot, „Die Zeit” z 13.04.2015, źródło: http://www.zeit.de/kultur/literatur/2015-04/literaturnobelpreistraeger -guenter-grass-gestorben, [stan z 14.02.2016].
  • Lohr S., Der Literat Günter Grass: Besser erzählen und glaubhafter lügen, „Der Spiegel” z 13.04.2015, źródło: http://www.spiegel.de/kultur/literatur/ guenter-grass-als-literat-romane-erzaehlungen-gedichte-a-1028357.html [stan z 14.02.2016].
  • Michnik A., Adam Michnik wspomina zmarłego noblistę: Grass, przyjaciel Polski, „Gazeta Wyborcza” z 13.04.2015, źródło: http://wyborcza.pl/ 1,75475,17748515,Adam_Michnik_wspomina_zmarlego_nobliste__Grass__przyjaciel.html [stan z 14.02.2016].
  • Nie żyje Günter Grass. Autor „Blaszanego bębenka”, „Polityka” z 13.04.2015, źródło: http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/1615613,1, nie-zyje-gnter-grass-autor-blaszanego-bebenka.read [stan z 14.02.2016].
  • Niemczyńska M.I., Najważniejsze książki Güntera Grassa, „Gazeta Wyborcza” z 13.04.2015, źródło: http://wyborcza.pl/1,76842,17745455,Najwazniejsze _ksiazki_Guntera_Grassa.html [stan z 14.02.2016].
  • Nobelpreisträger Günter Grass ist tot, „Die Welt“ z 13.04.2015, źródło: http://www.welt.de/kultur/article139460730/Guenter-Grass-ist-tot.html [stan z 14.02.2016].
  • Odszedł Günter Grass, przyjaciel Polski, „Rzeczpospolita” z 14.04.2015, źródło: http://archiwum.rp.pl/artykul/1273621-Odszedl-G%C3%BCnter- Grass-przyjaciel-Polski.html [stan z 14.02.2016].
  • Pisarze o Grassie: Otwierał nam oczy na pogmatwaną historię, „Gazeta Wyborcza” z 13.04.2015, źródło: http://trojmiasto.wyborcza.pl/ trojmiasto/1,35636,17745530,Pisarze_o_Grassie__Otwieral_nam_oczy_ na_pogmatwana.html#TRrelSST [stan z 14.02.2016].
  • Posthum veröffentlichtes Interview: Grass warnte kurz vor seinem Tod vor Drittem Weltkrieg, „Der Spiegel” z 13.04.2015, źródło: http://www. spiegel.de/kultur/literatur/guenter-grass-warnte-kurz-vor-tod-vor-drittem-weltkrieg-a-1028519.html [stan z 14.02.2016].
  • Radisch I., Man muss ins Herz treffen! Es war wie das Wunder von Bern, „Die Zeit” 2015, nr 16.
  • Rudenauer U., Ein Beschwörer und Mahner, „Die Zeit” z 13.04.2015, źródło: http://www.zeit.de/kultur/literatur/2015-04/guenter-grass-nachruf [stan z 14.02.2016].
  • Schmidt T., Der literarische Leitwolf einer ganzen Generation, „Die Welt” z 13.04.2015, źródło: http://www.welt.de/politik/deutschland/article 139498702/Der-literarische-Leitwolf-einer-ganzen-Generation.html [stan z 14.02.2016].
  • Schuster J., Günter Grass nervte, aber Querköpfe wie er fehlen, „Die Welt” z 13.04.2015, źródło: http://www.welt.de/debatte/kommentare/article 139614028/Guenter-Grass-nervte-aber-Querkoepfe-wie-er-fehlen.html [stan z 14.02.2016].
  • „Sein Vermächtnis wird neben Goethe stehen”, „Die Welt” z 13.04.2015, źródło: http://www.welt.de/kultur/literarische welt/article139478092/ Sein-Vermaechtnis-wird-neben-Goethe-stehen.html [stan z 14.02.2016].
  • Stimmen zum Tod von Günter Grass. „Er wird neben Goethe stehen”, „Der Spiegel” z 13.04.2015, źródło: http://www.spiegel.de/kultur/literatur/ guenter-grass-reaktionen-gauck-gabriel-jelinek-rushdie-a-1028331.html [stan z 14.02.2016].
  • Und immer mit Tobak, „Die Zeit” z 13.04.2015, źródło: http://www.zeit.de/ kultur/literatur/2015-04/guenter-grass-nachruf-fs [stan z 14.02.2016].
Document Type
Publication order reference
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-f10ee4a9-09c1-4822-8c0e-610de8e09510
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.