PL EN


2019 | 1(10) | 53-73
Article title

Różnice w położeniu i traktowaniu polskich, czeskich i słowackich robotników pracujących na rzecz Trzeciej Rzeszy

Content
Title variants
EN
Differences in the location and treatment of Polish, Czech and Slovak labourers working for the Third Reich
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Masowe zatrudnienie cudzoziemców w gospodarce Trzeciej Rzeszy jest zagadnieniem, które doczekało się wielu poważnych opracowań i zajmuje istotne miejsce w obszarze studiów nad gospodarką i polityką okupacyjną Niemiec hitlerowskich. Wynika to bez wątpienia z jego wymiaru ilościowego, jak i złożoności (według statystyk Ministerstwa Pracy Rzeszy na dzień 15 VIII 1944 r. cudzoziemcy stanowili 26% ogółu robotników na niemieckim rynku pracy). Hitlerowski aparat zajmujący się polityką zatrudnienia stworzył kompleksowy system wykorzystania obcej siły roboczej, który był podporządkowany pryncypialnym kryteriom rasowym. Poszczególne narodowości oraz grupy rasowe objęte zostały detalicznym ustawodawstwem, które różnicowało ich wzajemne położenie, warunki egzystencji, traktowanie oraz, co najważniejsze, odseparowywało je od Niemców – kategorii Übermenschen. Nawet w warunkach wojny totalnej wymogi rasowe nie wpłynęły na odstępstwa od bezwzględnej strategii eksploatacji, zwłaszcza Słowian, uznanych za kategorię Untermenschen. Polacy, nacja szczególnie doświadczona i poddana skrajnie brutalnemu i represyjnemu ustawodawstwu, byli kategorią robotników przymusowych, których swobody osobiste i prawa wyjątkowo mocno ograniczono. Inne było położenie obywateli Protektoratu Czech i Moraw oraz satelickiej Słowacji, którzy mieli status dobrowolnych robotników i tym samym mogli liczyć na łagodniejsze traktowanie, możliwość powrotu do ojczyzny po zakończeniu kontraktów i wreszcie lepsze racji żywnościowe. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie procesu zatrudnienia polskich, czeskich i słowackich robotników w gospodarce niemieckiej ze szczególnym naciskiem na dyferencje w obszarze warunków pracy, położenia i traktowania.
EN
The problem of the mass employment of foreigners in the economy of the Third Reich has been touched upon on many occasions, and presents a key element in the field of economic studies the occupational politics of Hitler’s Germany. This is undoubtedly a result of both its scale and scope (according to statistics of the Germany Ministry of Labour from 15th August 1944, foreigners constituted 26% of the total Reich labour force). The apparatus within Germany which dealt with employment policies created a complex system to exploit the foreign labour supply, which was organized primarily along the principles of race. Specific nations and ethnic groups became the objects of legislation which specified their location, existential conditions, treatment and, most importantly, isolated them from the Germans – the category of Übermenschen. Even under the conditions of total war, racial demands failed to bring about the introduction of exceptions to the ruthless strategy of exploitation, especially of Slavs, who themselves were classified as Untermenschen. Poles, a nation subject to extremely brutal and repressive legislation, were placed into the category of forced labourers, wherein their personal freedoms and rights were excessively curtailed. Such treatment was entirely different from citizens of the Czech Protectorate and Moravia, and the Slovak satellite state, who had the status of free labourers and could consequently count on more lenient treatment, the possibility to return home at the end of their contacts and better food. The purpose of the following article is to demonstrate the process of employing foreigners of specific nations within the Germany economy, with specific emphasis placed upon the different locations, conditions of work and treatment.
Year
Issue
Pages
53-73
Physical description
Contributors
  • Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego, al. Rejtana 16c, 35-959 Rzeszów
References
  • Broszat M., 1961, Nationalsozialistische Polenpolitik 1939–1945, Stuttgart.
  • Brożek A., 1966, Ostfluch na Śląsku, Katowice.
  • Deist W., 1989, Die Aufrüstung der Wehrmacht [w:] Ursachen und Voraussetzungen des Zweiten Welkrieges, red. W. Deist, M. Messerschmidt, H.E. Volkamann, Wolfram Wette, Frankfurt am Main.
  • Deportacje na roboty przymusowe z Generalnego Gubernatorstwa, 1991, wybór źródeł i oprac. M. Wardzyńska, Warszawa.
  • Eichholtz D., 1999, Geschichte der deutschen Kriegswirtschaft 1939–1945, Band I: 1939–1945, München.
  • Freitag G., 1996, Zwangsarbeiter im Lipper Land. Der Einsatz von Arbeitskräften aus Osteuropa in der Landwirtschat Lippes 1939–1945, Bochum.
  • Herbert U., 1986, Geschichte der Ausländerbeschäftigung in Deutschland 1880 bis 1980. Saisonarbeiter, Zwangsarbeiter, Gastarbeiter, Berlin–Bonn.
  • Herbert U., 1999, Fremdarbeiter. Politik und Praxis des „Aus𝑙änder-Einsatzes” in der Kriegswirtschaft des Dritten Reiches, Bonn.
  • Jastrzębowski W., 1946, Gospodarka niemiecka w Polsce 1939–1944, Warszawa.
  • Jastrzębski W., Szilling J., 1979, Okupacja hitlerowska na Pomorzu Gdańskim w latach 1939–1945, Gdańsk.
  • Koziełło-Poklewski J., Bohdan J., 1977, Zagraniczni robotnicy w Prusach Wschodnich w latach drugiej wojny światowej, Warszawa.
  • Kwieciński W., 2011, Zwangsarbeit für das Dritte Reich in der polnischen und deutschen Geschichtschreibung. Forschungsstand [w:] History and Archaeology in Central Europe. New Historiographical Interpretations, red. F. Sfrengeu, Oradea.
  • Kwieciński W., 2014, Polscy robotnicy przymusowi w regionie bielefeldzkim podczas drugiej wojny światowej (1939–1945), Rzeszów.
  • Landau L., 1966, Wychodźstwo sezonowe na Łotwę i do Niemiec w 1937 roku. Na podstawie ankiety Instytutu Gospodarstwa Społecznego, Warszawa.
  • Łuczak C., 1974, Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej, Poznań.
  • Łuczak C., 1984, Dzieje gospodarcze Niemiec 1871–1945, Poznań.
  • Łuczak C., 1988, Od Bismarcka do Hitlera. Polsko-niemieckie stosunki gospodarcze, Poznań.
  • Łuczak C., 2001, Praca przymusowa Polaków w Trzeciej Rzeszy i na okupowanych przez nią terytoriach innych państw (1939–1945), Poznań.
  • Madajczyk C., 1970, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. I, Warszawa.
  • Mainuš F., 1970, Cizinci na pracich w Nemečku v letech 1939–1945, „Sborník prací Filozofické fakulty brněnské univerzity”, c. 17.
  • Marek E., 2008, Praca Polaków w Niemczech. Półtora wieku emigracji zarobkowej, Warszawa.
  • Mičko P., 2005, Vplyv nacistického Nemecka na slovenské hospodárstvo vrokoch 1939–1945 [w:] Slovenská republika 1939–1945 očami mladých historiko, red. M. Šmigel, z. 4, Banská Bystrica.
  • Mueller-Hillebrand B., 1954, Das Heer bis zum Kriegsbegin, Band I, Darmstadt.
  • Overy R.J., 1994, War and Economy in the Third Reich, Oxford.
  • Połomski F., 1976, Aspekty rasowe w postępowaniu z robotnikami przymusowymi i jeńcami wojennymi w III Rzeszy, Wrocław.
  • Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939–1945. Dokumenty niemieckie, 1987, wybór i tłumaczenie C. Łuczak, Poznań.
  • Położenie polskich robotników przymusowych w Rzeszy 1939–1945, 1975, Wybór źródeł i opracowanie C. Łuczak, „Doccumenta Occupationis”, t. 9, Poznań.
  • Pospieszalski K.M., 1946, Polska pod niemieckim prawem 1939–1945 (Ziemie zachodnie), Poznań.
  • Pospieszalski K.M., 1958, Hitlerowskie „prawo” okupacyjne. Wybór dokumentów, cz. II, „Doccumenta Occupationis” t. 6, Poznań.
  • Praca przymusowa i niewolnicza obywateli polskich na rzecz Trzeciej Rzeszy. Bibliografia.
  • Wybór, oprac. Z. Kaczyński, http://www.fpnp.pl/edukacja/bibliografia.pdf (dostęp:14.02.2018).
  • Praca przymusowa Polaków pod panowaniem hitlerowskim 1939–1945, 1976, wybór źródeł i oprac. A. Konieczny, H. Szurgacz, „Doccumenta Occupationis”, t. 4, Poznań.
  • Rusiński W., 1950, Położenie robotników polskich w czasie wojny 1939–1945 na terenie Rzeszy i „obszarów wcielonych” cz. 1, Poznań.
  • Rusiński W., 1955, Położenie robotników polskich w czasie wojny 1939–1945 na terenie Rzeszy i „obszarów wcielonych” cz. 2, Poznań.
  • Schäfer A., Zwangsarbeiter und NS- Rassenpolitik. Russische und Polnische Arbeitskräfte in Würrtemberg 1939–1945, Stuttgart 2000,
  • Schütz E., Gruber E., 1996, Mythos Reichsautobahn. Bau und Inszenierung der „Strassen des Führers 1933–1941, Berlin.
  • Seeber E., 1972, Robotnicy przymusowi w faszystowskiej gospodarce wojennej, Warszawa.
  • Spoerer M., 2001, Zwangsarbeit unter dem Hakenkreuz. Ausl ändische Zivilarbeiter, Kriegsgefangene und Häftlinge im Deutschen Reich und besetzten Europa 1939–1945, Stuttgart–München.
  • Staatsarchiv Detmold (STADt), M1IP, Nr 1669.
  • Stadtarchiv Bielefeld (StABi), Amt Brackwede, Nr 131, Polnische Zivilarbeiter.
  • StABI, Amt Brackwede, Nr A 1698. Beschlagnahmen. Fahrräder von Polen, 1942–1945.
  • StABi, Amt Heepen, Abt. VC Nr 33 h. Beschäftigung ausländischer Arbeitskräfte.
  • StABi, Ernahrungs-Wirtschaftsamt, nr 22–24, Auslandische Landarbeiter, 1940–1950, Rozporządzenia Ministerstwa do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa z 3 IV 1940 r.
  • StABi, Gemeinde Gadderbaum, Nr 205/051.
  • StABi, Hauptamt, Abt. VC Nr. 33h, Beschäftigung ausländischer Arbeitskräfte. Odpis z urzędowych komunikatów Pełnomocnika Pracy, Nr 7 z 1 IV 1941 r.
  • Szurgacz H., 1971, Przymusowe zatrudnienie Polaków przez hitlerowskiego okupanta w latach 1939–1945, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
  • Tooze A., 2008, Őkonomie der Zerstőrung. Die Geschichte der Wirtschaft im Nationalszozialismus, Mȕnchen.
  • Westerhoff Ch., 2012, Zwangsarbeit in Ersten Weltkrieg. Deutsche Arbeitskräftepolitik im besetzten Polen und Litauen, Padderborn.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-f43e1d02-55d8-4b44-a8e8-8216275455e3
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.