PL EN


2015 | 14 | 63-79
Article title

Polskie początki Wydziału Nauk Matematycznych i Przyrodniczych Uniwersytetu we Fryburgu i polski wkład we fryburską rewolucję przemysłową

Content
Title variants
EN
Polish origins of the Faculty of Mathematical and Natural Sciences of the University of Fribourg and the Polish contribution to the Fribourg industrial revolution
Languages of publication
PL EN
Abstracts
PL
Artykuł został poświęcony społkom wysokich technologii, założonym przez Polakow pod koniec XIX wieku w rolniczym kantonie Fryburg w Szwajcarii. W tekście wyróżnić można dwie części. W pierwszej autor stara się przedstawić rzeczywistość gospodarczą, społeczną i polityczną Fryburga w okresie intensywnej industrializacji na świecie i powstawania liberalnego systemu wolnego rynku. Nowe, katolicko-konserwatywne władze kantonu w tej szybko zmieniającej się rzeczywistości starały się doprowadzić do stworzenia całościowego, ale i odmiennego ustroju „republiki chrześcijańskiej”, którego celem miało być osiągnięcie sprawiedliwości społecznej, zgodnej ze wskazaniami Ewangelii. By projekt ten doprowadzić do końca, rząd kantonalny nie uchylał się przed wykorzystaniem rożnorodnych możliwości i środkow, ktore pomogłyby osiągnąć ten cel. Decydenci z Georges’em Pythonem na czele potrzebowali wsparcia ze strony społeczeństwa świadomego zachodzących przemian. W związku z tym, niezbędnym stało się powołanie uczelni wyższej, zdolnej do kształtowania nowych postaw i poglądów mieszkańcow regionu. Koszt jej powstania przekraczał jednakże wielokrotnie finansowe możliwości rolniczego i stosunkowo ubogiego kantonu fryburskiego. W tych mało sprzyjających okolicznościach sposobem na wyjście z impasu okazała się świadoma polityka industrializacji. Nowo tworzone instytucje przemysłowe miały przyczynić się do zwiększenia wpływów do kantonalnej kasy i poprzez to pozwolić na finansowanie uniwersytetu, ktory jednocześnie stawał się intelektualnym zapleczem dla formujących się instytucji przemysłowych. W tę filozofię znakomicie wpisała się działalność polskich naukowcow, ktora jest przedmiotem drugiej części artykułu. Polacy zaproszeni przez Pythona do współpracy: Józef Wierusz-Kowalski, Ignacy Mościcki i Jan Modzelewski – stworzyli podstawy Wydziału Nauk Matematycznych i Przyrodniczych Uniwersytetu we Fryburgu. Prowadzili w nim (oprócz działalności dydaktycznej) badania dotyczące między innymi syntezy kwasu azotowego i budowy kondensatorow elektrycznych. Przekonani o potrzebie wdrożenia do szerokiej produkcji stworzonych przez siebie innowacji, sfinansowali i zbudowali pierwsze fabryki doświadczalne, a z czasem doprowadzili do powstania przemysłowych fabryk kwasu azotowego oraz kondensatorow wysokiego napięcia. Choć po zakończeniu pierwszej wojny światowej to zaangażowanie Polakow ustało, okres 30 lat badań i doświadczeń akademickich jasno pokazuje, że świadome współdziałanie decydentow politycznych i wysoko kwalifikowanej kadry naukowej może przynieść zaskakujące i nieoczekiwane efekty.
EN
The article is dedicated to high-tech companies founded by Poles at the end of the 19th century in the rural canton of Fribourg in Switzerland. The text is divided into two parts. In the first part, the author attempts to present the economic, social and political reality of Fribourg in a period of intense industrialization in the world and the formation of the liberal free market system. In this rapidly changing reality, the new Catholic-conservative authorities of the canton tried to lead to establishing of a comprehensive, but also different system of a “Christian republic”, whose aim was to achieve social justice consistent with the teachings of the Gospel. In order to complete the project, the cantonal government did not shy away from using the possibilities and measures offered by the contemporary world. Decision-makers, led by Georges Python, needed support from the society, who was aware of the changes. Due to this fact, it became necessary to establish a university capable of shaping new attitudes and views. However, the costs significantly exceeded the financial capabilities of the agricultural and relatively poor canton of Fribourg. In these less favourable circumstances, a conscious policy of industrialization was the way out of the deadlock. Newly created industrial institutions were to contribute to an increase of cash inflows to the canton and thus allow for the financing of the university, which would also become an intellectual foundation for the emerging industry. The activity of Polish scientists, which is the subject of the second part of the article, matched this philosophy perfectly. The Poles invited to cooperate with Python, i.e. Jozef Wierusz-Kowalski, Ignacy Mościcki and Jan Modzelewski, created the foundations of the Faculty of Mathematical and Natural Sciences at the University of Fribourg. As members of the faculty, in addition to teaching, they conducted research into, among other things, nitric acid synthesis and construction of electrical capacitors. Convinced of the need to put their innovations into wide production, they financed and built the first experimental factories and, over time, led to the development of a nitric acid factory and a high-voltage capacitor factory on an industrial scale. Although after the First World War the commitment of the Poles stopped, the 30 years of academic research and experience clearly showed that a conscious cooperation of policy-makers and highly qualified scientific personnel can bring surprising and unexpected results.
Year
Volume
14
Pages
63-79
Physical description
Dates
cover
2015
Contributors
  • Sika Group, Düdingen niedaleko Fryburga, Szwajcaria
References
  • ZBIORY ARCHIWALNE
  • Archiwum Akt Nowych w Warszawie Akta Towarzystwa Kwasu Azotowego we Fryburgu.
  • Archives de l’Etat de Fribourg Dossier personel: de Modzelewski Jan. Statut de la société anonyme Société Générale des Condensateurs Electriques à Fribourg (Suisse).
  • OPRACOWANIA
  • ALTERMATT Urs 1991: Die Gründung. [In:] Histoire de l’Université de Fribourg Suisse 1889–1989, Vol. 1. Roland Ruffieux (dir.). Fribourg: Editions Universitaires Fribourg Suisse. ISBN 2­8271­0561­6, ss. 32–74.
  • BRZOZOWSKI Stanisław M., JĘDRUSZCZAK Tadeusz 1977: Ignacy Mościcki. [W:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXII. Pod redakcją Emanuela Rostworowskiego. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ss. 143–148.
  • BUGNARD Pierre 1981: Le regime Python. [W:] Histoire du Canton de Fribourg. Vol. 2. Pod redakcją Rolanda Ruffieux. Fribourg: Editions St. Paul, ss. 875–887.
  • GIOVANNINI Edgardo 1991: La Faculte des Sciences. [In:] Histoire de l’Universite de Fribourg Suisse 1889–1989, Vol. 2. Roland Ruffieux (dir.). Fribourg: Editions Universitaires Fribourg Suisse. ISBN 2-8271-0561-6, ss. 776–798.
  • JORDAN Joseph 1943: Banque de l’Etat de Fribourg. Cinquante ans d’activite 1892–1942. Fribourg: Imprimerie Saint-Paul.
  • KASPEROWICZ Konrad 1904: Studien uber die Festigkeit von Dielektrika. Freiburg: St.-Paulus Druckerei.
  • LICHOCKA Halina 2011: Ignacy Mościcki. Radom: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji PIB. ISBN 978-83-7204-981-0.
  • LICHOCKA Halina 2014: Swiss experiences of Ignacy Moscicki. Technical Transactions 1, pp. 137–149. Available online: https://suw.biblos.pk.edu.pl/resources/i5/i4/i6/i1/i8/r54618/LichockaH_SwissExperiences.pdf (15.11.2015).
  • MODZELEWSKI Jan 1908: Etude sur l’emploi, comme condensateur, d’elements electrolytiques a electrodes d’aluminium. Fribourg: Imprimerie Fragniere Freres.
  • MOŚCICKI Ignacy 1993: Autobiografia. Warszawa: Bellona. ISBN 83-1108-265-0.
  • PHILIPONA P. 1924/1925: Le jubile de M. Georges Python. Cinquante ans d’histoire. Monat-Rosen 69, p. 37.
  • RUFFIEUX Roland (red.) 1991–1992: Histoire de l’Universite de Fribourg Suisse 1889–1989. Vol. 1–3. Fribourg: Editions Universitaires Fribourg Suisse. ISBN 2-8271-0561-6.
  • ŚREDNIAWA Bronislaw, ZABIEŁŁO Stanisław 1968–1969: Józef Wierusz-Kowalski. [W:] Polski Słownik Biograficzny, t. XIV. Pod redakcją Emanuela Rostworowskiego. Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 558–560.
  • WALTER Francis 1981: Fribourg a l’ecart de la revolution industrielle (1847–1881). [In:] Histoire du Canton de Fribourg. Vol. 2. Roland Ruffieux (dir.). Fribourg: Editions St. Paul, pp. 897–905.
  • WALTER Francis 1973/1974: Fribourg et l’industrie au XIXeme siecle: L’echec de la Societe des Eaux et des Forets (1869–1875). Annales Fribourgeoises 52, p. 73–137.
  • WYBRANOWSKI Roman 1904: Etude sur la charge des condensateurs. Fribourg: Imprimerie Saint Paul.
  • ZDANOWSKI Bruno 1904: Nouvelle methode pour la mesure des resistances liquides. Fribourg: Imprimerie Saint Paul.
Notes
PL
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-f78f87f3-0952-444b-bf3a-a8a35f138695
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.